Program "100 Milionów dla OSP": Nowoczesny Sprzęt Ratowniczy dla Ochotniczych Straży Pożarnych

Wprowadzenie do Programu "100 Milionów dla OSP"

W Polsce uruchomiono program o wartości 100 milionów złotych, przeznaczony dla Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) w całym kraju. Minister sprawiedliwości Zbigniew Ziobro, podczas uroczystości przekazania sprzętu ratowniczego dla strażaków w Rabce-Zdroju, podkreślił, że jest to największy w historii "zastrzyk pieniędzy dla Ochotniczych Straży Pożarnych w Polsce". Celem programu jest zwiększenie bezpieczeństwa Polaków poprzez wyposażenie jednostek OSP w nowoczesny sprzęt ratowniczy. Środki na ten cel pochodzą z Funduszu Sprawiedliwości, którego dysponentem jest Minister Sprawiedliwości.

Program pilotażowy został przeprowadzony w Małopolsce, gdzie zakończył się sukcesem. Tamtejszym jednostkom OSP przekazano wyposażenie do ratowania zdrowia i życia ludzi o wartości 10 milionów złotych. Za te pieniądze zakupiono m.in. ponad 200 defibrylatorów i 600 zestawów ratowniczych. Rozszerzenie programu na całą Polskę nastąpiło 2 lutego.

Cele i Zakres Programu

Program jest ukierunkowany na zwiększenie bezpieczeństwa Polaków. Jak tłumaczy minister sprawiedliwości Zbigniew Ziobro, strażacy z OSP często są pierwsi na miejscu wypadków drogowych, a od ich natychmiastowej pomocy zależy życie ofiar. W Polsce działa około 16 000 jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych. Dzięki uruchomionemu programowi do każdej z tych jednostek ma trafić podstawowa torba ratownicza R1 z najnowocześniejszym wyposażeniem do udzielenia pomocy ofiarom wypadków. Koszt takiej jednej torby to około 6 do 8 tysięcy złotych.

Strażacy ochotnicy mają zostać wyposażeni w profesjonalne zestawy medyczne i defibrylatory. Ministerstwo Sprawiedliwości wesprze jednostki Ochotniczych Straży Pożarnych, przekazując ponad 100 milionów złotych na specjalistyczny sprzęt ratowniczy.

Mechanizm Realizacji i Harmonogram

Pieniądze na sprzęt mają być wydane w całości w bieżącym roku. Fundusze zostaną przekazane samorządowcom, którzy zakupią sprzęt według zapotrzebowania jednostek OSP. Jednostki OSP będą zwracały się do swoich samorządowców o zakup potrzebnego sprzętu, a następnie środki będą uruchamiane.

O wsparcie ze środków Funduszu Sprawiedliwości mogą się ubiegać gminy i miasta na prawach powiatu. To za ich pośrednictwem sprzęt trafi do poszczególnych jednostek OSP. Składanie wniosków dla każdego województwa będzie odbywało się w innym terminie. Nabory dla kolejnych województw są ogłaszane co dwa tygodnie. Na przykład, nabór wniosków w województwie świętokrzyskim rozpoczął się 19 lutego i trwał przez dwa tygodnie. Obecnie, oprócz województwa świętokrzyskiego, zapisy do programu prowadzone są również w województwie podkarpackim.

Uzasadnienie i Znaczenie Wsparcia

Minister Zbigniew Ziobro podkreślił, że jego decyzja o uruchomieniu programu jest wyrazem szacunku dla formacji OSP. "Ruch strażacki gromadzi niezwykłych ludzi z jedną pasją. Ludzi, którzy bardzo często poświęcają wszystkie swoje umiejętności, swoją wiedzę i doświadczenie, aby pomagać ludziom w potrzebie. Dzisiaj strażacy ochotnicy to ludzie działający profesjonalnie, którzy potrafią korzystać ze sprzętu do ratowania życia" - mówił Ziobro.

Wiceminister sprawiedliwości Michał Woś zaznaczył, że "Bezpieczeństwo jest najważniejsze, ale równie ważne jest to, że Fundusz Sprawiedliwości to są środki pochodzące od przestępców, a nie od podatników, które wracają teraz do ofiar tych przestępstw, by ratować ich życie i zdrowie".

Poseł Edward Siarka, prezes Zarządu Wojewódzkiego Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP, dodał: "Polska jest fenomenem na skalę europejską, a może i światową, posiadając masowy ruch strażacki. To profesjonalnie wyszkoleni ratownicy, którzy mają chęci, umiejętności, ale czasami brakuje im odpowiedniego sprzętu."

Fundusz Sprawiedliwości a OSP: Historia i Ewolucja

Zreformowany Fundusz Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej - Fundusz Sprawiedliwości, którego dysponentem jest Minister Sprawiedliwości, działa od września 2017 roku. Fundusz rozporządza pieniędzmi zasądzanymi od sprawców przestępstw. Zmiany ustawowe pozwoliły na poszerzenie katalogu organizacji, które dzięki wsparciu Funduszu Sprawiedliwości mogą pomagać poszkodowanym. Fundusz wspiera także szpitale oraz pomaga poszkodowanym poprzez sieć punktów i ośrodków bezpłatnej pomocy w całym kraju. Dzięki temu ofiary przestępstw mogą szybciej wrócić do normalnego życia.

W poprzednich latach Fundusz Sprawiedliwości również przekazywał dotacje dla jednostek OSP. Poniżej przedstawiono historyczne dane dotyczące wsparcia:

• W 2019 roku: 25,3 mln zł
• W 2020 roku: 37,4 mln zł
• W 2021 roku: 9,5 mln zł
• W 2022 roku: 17,2 mln zł
• W 2023 roku: 58,5 mln zł

Kwoty dotacji były różne, od kilku tysięcy do ponad miliona złotych, i były wykorzystywane m.in. na zakup samochodów ratowniczo-gaśniczych, detektorów do mierzenia stężenia gazów i napięcia prądu, kompletów specjalistycznych ubrań ratowniczych, zbijaków do szyb hartowanych, czy pił akumulatorowych. Jednak z poddanych badaniu przez obecne kierownictwo Ministerstwa Sprawiedliwości danych wynika, że poprzednie środki nie zawsze były rozdzielane wedle rzetelnie przeanalizowanych potrzeb i obiektywnych kryteriów, a część gmin była z tego procesu wykluczona.

Przykładem wsparcia z Funduszu Sprawiedliwości było podpisanie umowy z gminą Tomaszów Mazowiecki w październiku 2019 roku, na mocy której ponad 600 tys. zł trafiło do strażaków ochotników na zakup nowoczesnego sprzętu ratowniczego, w tym samochodu ratowniczo-gaśniczego dla OSP Zawada, oraz sprzętu ratującego życie dla OSP Twarda i Wąwał.

Kompleksowe Finansowanie Ochotniczych Straży Pożarnych w Polsce

Ochotnicze Straże Pożarne (OSP) odgrywają kluczową rolę w zapewnianiu bezpieczeństwa lokalnych społeczności. Aby mogły skutecznie nieść pomoc, muszą dysponować odpowiednim sprzętem, wyszkolonymi ludźmi oraz zapleczem infrastrukturalnym, co wymaga znacznych środków finansowych. Finansowanie Ochotniczych Straży Pożarnych opiera się na wielu filarach, co zostało uregulowane ustawowo, m.in. zgodnie z art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r.

Filary Finansowania OSP

1. Budżety jednostek samorządu terytorialnego (JST) - przede wszystkim gmin. Ustawa o samorządzie gminnym nakłada na gminy obowiązek zaspokajania zbiorowych potrzeb wspólnoty m.in. w zakresie ochrony przeciwpożarowej. W praktyce to gminy utrzymują OSP, finansując ich bieżącą działalność, wyposażenie, obiekty i zapewniając inne świadczenia.
2. Środki z budżetu państwa przekazywane Komendantowi Głównemu PSP - to centralne dotacje dla OSP rozdzielane za pośrednictwem Państwowej Straży Pożarnej. Ich źródłem jest m.in. część składek ubezpieczeniowych od ognia, które zgodnie z ustawą o ochronie przeciwpożarowej w wysokości 10% trafiają do PSP właśnie na cele ochrony przeciwpożarowej.
3. Wpływy instytucji ubezpieczeniowych - wspomniane 10% od obowiązkowych ubezpieczeń od ognia, które są przekazywane na cele ochrony przeciwpożarowej.
4. Środki od osób fizycznych i prawnych - darowizny, sponsorzy, składki. Wiele OSP to stowarzyszenia, które mogą pozyskiwać fundusze od społeczności i sponsorów prywatnych.
5. Środki ze zbiórek publicznych - liczne jednostki OSP organizują zbiórki pieniężne (np. podczas festynów, imprez, w Internecie) na określone cele: zakup wozu, sprzętu, remont remizy itp.
6. Środki własne OSP - np. dochody z działalności odpłatnej, wynajmu sali OSP, organizacji festynów, czy sprzedaży złomu/odpadów.

W praktyce, największe ciężary finansowania OSP spoczywają na gminach, które najczęściej pokrywają koszty utrzymania remizy, zakupu podstawowego wyposażenia, ubezpieczeń strażaków, badań lekarskich itp. Jednocześnie jednak bez wsparcia z budżetu państwa wiele inwestycji przekraczałoby możliwości lokalnych społeczności. Dlatego ważne są rządowe dotacje celowe oraz programy realizowane we współpracy z innymi instytucjami.

Rządowe Programy Wsparcia

Rządowe finansowanie dla OSP obejmuje zarówno stałe mechanizmy wsparcia, wynikające z ustaw i corocznego budżetu państwa, jak i programy specjalne inicjowane przez rząd lub resorty.

• Coroczne dotacje MSWiA: Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, we współpracy z Komendą Główną PSP, co roku uruchamia środki na dofinansowanie jednostek OSP. Jednostki OSP włączone do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG) mogą liczyć na wyższe dofinansowania (np. w 2024 r. zaplanowano dla nich około 73 mln zł). OSP spoza KSRG również otrzymują wsparcie na tzw. „przygotowanie jednostek OSP do działań ratowniczo-gaśniczych” (remonty strażnic, drobny sprzęt, umundurowanie, łączność). Procedura uzyskania dotacji MSWiA odbywa się poprzez składanie wniosków przez OSP za pośrednictwem komend PSP. Zakres przedmiotowy dotacji jest co roku określany w wykazach zatwierdzanych przez KG PSP i obejmuje wyposażenie osobiste strażaków, sprzęt ratowniczy, środki łączności oraz wydatki związane z utrzymaniem gotowości.

Zakup Samochodów Ratowniczo-Gaśniczych

Zakup nowego samochodu ratowniczo-gaśniczego to jedno z najkosztowniejszych przedsięwzięć dla OSP. Ceny sięgają od kilkuset tysięcy do ponad miliona złotych. W Polsce wypracowano model montażu finansowego takich zakupów z wielu źródeł jednocześnie:

• Dotację z budżetu państwa przekazaną przez KG PSP (środki MSWiA, często z ubezpieczeń od ognia), np. 400 tys. zł na średni wóz, 650 tys. zł na ciężki wóz.
• Środki samorządowe - wkład własny gminy, często we współpracy z powiatem lub samorządem województwa.
• Fundusze z firm ubezpieczeniowych (via KG PSP) - wspomniane 10% składek od ognia.
• Środki z Narodowego lub Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska (NFOŚiGW/WFOŚiGW) - mogą sfinansować do 50% kosztów kwalifikowanych zakupu pojazdu (min. 100 tys. zł), z zachętą do wymiany starych wozów na bardziej ekologiczne.
• Wkład własny OSP i lokalnych darczyńców - mieszkańcy, firmy, zbiórki publiczne.

Przykładowy montaż finansowy zakupu pojazdu może wyglądać następująco: 400 tys. zł dotacji MSWiA, 200 tys. zł z WFOŚiGW, 300 tys. zł od gminy, 50 tys. zł od sponsorów i ze zbiórek - co razem daje 950 tys. zł na średni samochód. Koordynatorem całego procesu zakupu jest KG PSP, która zatwierdza listy OSP do dofinansowania. OSP w KSRG mają pierwszeństwo przy podziale nowych wozów, jednak jednostki spoza KSRG również otrzymują dofinansowania, zwłaszcza jeśli dany rejon wykazuje braki w sprzęcie.

Inicjatywy Specjalne i Celowe Programy

Oprócz stałych dotacji, rząd uruchamia programy celowe, odpowiadające na konkretne potrzeby:

• „Bitwa o remizy” (2023/2024) - program profrekwencyjny, w którym gminy do 20 tys. mieszkańców z najwyższą frekwencją wyborczą otrzymały 1 mln zł na termomodernizację, remont i doposażenie remizy.
• Programy modernizacji służb mundurowych - wieloletnie programy (np. Program Modernizacji PSP na lata 2022-2025) obejmujące PSP, z czego pośrednio korzystają także OSP w KSRG.
• Rządowy Fundusz Polski Ład: Program Inwestycji Strategicznych - gminy wykorzystują go do budowy lub modernizacji remiz OSP, a także zakupów samochodów ratowniczych.
• COVID-19 - dotacje celowe (2020-2021) - OSP zaangażowane w walkę z pandemią mogły otrzymać 5 tys. zł dotacji (tzw. ustawa 5000+ dla OSP).
• Fundusz Młodzieżowy / wsparcie dla MDP - od 2022 r. dofinansowanie do 5 tys. zł na jednostkę OSP z MDP na umundurowanie i wyposażenie dla młodzieży oraz organizację ich działalności.

Wsparcie z Funduszy Unii Europejskiej

Chociaż nie ma unijnych programów dedykowanych wyłącznie dla OSP, to jednostki te (bezpośrednio lub poprzez samorządy) korzystają z wielu programów jako beneficjenci projektów:

• Regionalne Programy Operacyjne (RPO) - zarządzane na poziomie województw, często z działaniami związanymi z poprawą bezpieczeństwa i przeciwdziałaniem klęskom żywiołowym (zakup sprzętu ratowniczego, budowa lub doposażenie strażnic).
• Program Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW) - istniała możliwość finansowania inwestycji w małej skali na wsi, w tym budowy lub remontów remiz OSP.
• Lokalne Grupy Działania (LEADER) - OSP jako stowarzyszenia mogły ubiegać się o granty (zwykle do 50-100 tys. zł) na lokalne inicjatywy, np. doposażenie świetlicy OSP, organizację szkoleń z pierwszej pomocy.

Nowe Regulacje Dotyczące Finansowania

W zeszłym roku dokonano zmian w zakresie sposobu finansowania Ochotniczych Straży Pożarnych. Obecnie 10% sumy wpływów uzyskanych z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia od ognia firmy ubezpieczeniowe przekazują w całości do Komendy Głównej PSP. Wcześniej kwota ta była rozdzielana po połowie pomiędzy Komendę Główną PSP a Zarząd Główny OSP. Według zmienionych przepisów to Komendant Główny PSP rozdziela otrzymaną od ubezpieczycieli kwotę, przekazując 50% tej sumy ochotniczym strażom pożarnym oraz 50% jednostkom PSP. Państwowa Straż Pożarna, od 2016 roku, rozdziela też dotację, jaką MSWiA przeznacza co roku na rzecz Ochotniczych Straży Pożarnych. Wprowadzone rozwiązania budziły pewien niepokój w środowisku strażaków ochotników.

Znaczenie i Wpływ Programu "100 Milionów"

Pomysł Ministerstwa Sprawiedliwości, przeznaczającego środki na ochronę przeciwpożarową, może wydawać się nieco "egzotyczny" ze względu na pochodzenie funduszy. Jednak dodatkowe ponad 100 milionów złotych, które w najbliższym czasie trafi do jednostek OSP w całym kraju, robi wrażenie w zestawieniu ze środkami, jakie OSP otrzymywały co roku. Na przykład, w 2017 roku jednostki OSP wpisane do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego otrzymały z budżetu państwa ponad 70 milionów złotych, a prawie 60 milionów złotych stanowiła dotacja przeznaczona dla wszystkich OSP w Polsce (z czego 38 milionów pochodziło z dotacji MSWiA, a około 20 milionów to środki przekazane przez firmy ubezpieczeniowe). Zatem dzięki nowemu programowi, do OSP trafi niemal dwa razy więcej pieniędzy niż w poprzednich latach. Jest to realna pomoc, która znacząco przyczyni się do ratowania życia i zdrowia ofiar wypadków.

tags: #100 #mil #dla #osp