Na terenie Gminy Przeworsk aktywnie działają Ochotnicze Straże Pożarne (OSP), których druhowie są gotowi nieść pomoc w każdej chwili - nie tylko podczas pożarów, ale również w wypadkach drogowych i innych zagrożeniach. W 11 miejscowościach gminy Przeworsk funkcjonuje 10 jednostek OSP: Ujezna, Chałupki, Świętoniowa, Urzejowice, Studzian, Rozbórz, Nowosielce, Mirocin, Grzęska i Gorliczyna. Zrzeszają one kilkuset strażaków.
Jednostka z Urzejowic wchodzi w skład Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego, co wiąże się z ciągłym podnoszeniem kwalifikacji przez strażaków poprzez regularne szkolenia.
Organizacja i rozwój OSP w Gminie Przeworsk
W Gminie Przeworsk corocznie odbywają się „Gminne zawody sportowo - pożarnicze”, które cieszą się dużą popularnością. Dzieci i młodzież również angażują się w pożarnictwo, uczestnicząc w Ogólnopolskim Turnieju Wiedzy Pożarniczej „Młodzież Zapobiega Pożarom”. Dzięki staraniom Wójta Gminy Przeworsk, Daniela Krawca, jednostki są na bieżąco doposażane w nowoczesny sprzęt i samochody ratowniczo-gaśnicze. Druhowie aktywnie uczestniczą także w imprezach gminnych i strażackich.
Nadzór nad wszystkimi jednostkami OSP sprawuje Zarząd Oddziału Gminnego ZOSP RP. Prezesem jest Daniel Krawiec, Wójt Gminy Przeworsk. Funkcję wiceprezesów pełnią Jan Wilk oraz Stanisław Wilk. Komendantem Gminnym OSP jest Stanisław Kłos, zastępcą Bogdan Gołąb, sekretarzem Zbigniew Wilk, a skarbnikiem Stanisław Lasek. W skład zarządu wchodzą również: Arkadiusz Węgrzyn, Henryk Stęc, Zbigniew Pałczyński, Wiesław Piątek, Edward Pączka, Tadeusz Jasz i Marian Golba.
Historia OSP w wybranych miejscowościach
OSP Chałupki
Początki Ochotniczej Straży Pożarnej w Chałupkach sięgają zakupu konnej sikawki strażackiej w Fabryce Wagonów w Sanoku, co doprowadziło do powołania oddziału do jej obsługi. Do całkowitego ukształtowania się struktur OSP i sformalizowania działalności doszło jesienią 1908 roku, kiedy to wykrystalizował się trzon drużyny strażackiej. W jego skład weszli Radni Gminy: Józef Jasz, Sebastian Matyja, Sebastian Motyka, Jan Stępak, Franciszek Szewczyk, Józef Telega oraz Michał Uberman. Podjęto wówczas decyzję o budowie pierwszej remizy strażackiej z desek, krytej dachówką, która służyła do przechowywania podręcznego sprzętu gaśniczego do wybuchu I wojny światowej.
Od 1912 roku w galicyjskich oddziałach ogniowych, w tym w Chałupkach, wprowadzono zwyczaj wzajemnego posługiwania się tytułem „druh”. Wybuch wojny w 1914 roku zdezorganizował działalność OSP, a większość strażaków trafiła do armii austro-węgierskiej. Po odzyskaniu niepodległości, odbudowa OSP w Chałupkach nastąpiła dopiero na początku lat 30. XX wieku. W 1934 roku oddział zrzeszał 16 czynnych druhów, a naczelnikiem był Stanisław Jasz, zaś prezesem Stanisław Radosza. W 1937 roku naczelnikiem został Jan Sławiński, który przyczynił się do zakupu nowej przenośnej sikawki mechanicznej we Lwowie.
Po II wojnie światowej druhowie z OSP w Chałupkach aktywnie włączyli się w odbudowę wsi i organizację życia społecznego. Nowym naczelnikiem został druh Stanisław Szewczyk. W 1956 roku OSP otrzymała nową motopompę, a także zaczęto organizować zawody pożarnicze. W 1966 roku oddano do użytku nową remizę strażacką, a oddział liczył 21 druhów; funkcję naczelnika sprawował Stanisław Szewczyk, a prezesa Franciszek Stycuła. W 1976 roku zakupiono pierwszy samochód strażacki marki Żuk, a rok później wybudowano zbiornik przeciwpożarowy. Ważnym wydarzeniem było otrzymanie własnego sztandaru w dniu 3 maja 1995 roku, poświęconego w Bazylice pw. Ducha Świętego przez ks. Dziekana Stanisława Szałankiewicza. W 2003 roku uroczyście obchodzono jubileusz 100-lecia powstania OSP.
OSP Grzęska
W Grzęsce pierwszym naczelnikiem straży był Roman Pasterski, a członkami Józef Wołowiec, Jan Motyka, Józef Buja, Franciszek Maziarz, Józef Horodecki, Stanisław Horodecki. W latach 1938-1950 funkcję naczelnika pełnił Józef Horodecki. W tym czasie do gaszenia pożarów używano wozu konnego, beczki na wodę i sikawki ręcznej, przekazanej przez Jana Hena, komendanta powiatowego w Przeworsku. Wyposażenie osobiste strażaka stanowił pas z toporkiem i hełm. Pierwszą siedzibą Straży był drewniany obiekt gromadzki, który stał w miejscu współczesnej strażnicy. Sygnałem alarmowym była trąbka i dzwon na dawnym placu cerkiewnym.
Od 1950 do 1960 roku funkcję naczelnika pełnił Franciszek Kłos, a następnie do 1963 roku Władysław Kowal. W 1964 roku naczelnikiem został Tadeusz Krup, a prezesem Piotr Głusz. W latach 1968-1972 wybudowano nową strażnicę i zbiornik przeciwpożarowy. W 1973 roku Straż w Grzęsce otrzymała samochód gaśniczy marki „Star” 26 z autopompą od Komendy Powiatowej Straży w Przeworsku. Od 1974 do 2001 roku naczelnikiem Straży był Władysław Kotliński, prezesem Józef Pieniążek. W tym czasie OSP wzbogaciło się o samochód marki „Star” 200, a w późniejszych latach jednostka została wyposażona w lekki samochód ratowniczo-gaśniczy GLM Peugeot.
Obecnie zarząd OSP w Grzęsce tworzą: Stanisław Lasek (prezes), Marian Malach (wiceprezes), Stanisław Kłos (naczelnik), Lesław Janda (zastępca naczelnika), Mieczysław Mucha (sekretarz), Łukasz Szylar (skarbnik), Piotr Kiełb (kronikarz), Stanisław Majcher (gospodarz) i Paweł Kwaśniak (członek zarządu). Jednostka zrzesza 38 członków, w tym 8 kobiet oraz 3 członków honorowych. Ponadto w drużynach biorących udział w zawodach sportowo-pożarniczych jest 10 dziewcząt i 10 chłopców.
OSP Mirocin
Założycielem OSP w Mirocinie był druh Chlebuś, choć źródła historyczne wspominają również rok 1926 i ówczesnego wójta Jana Lisztonia. Wśród protoplastów OSP pojawiają się także Józef Buchurata i Antoni Wojtaszek. Pierwszym sprzętem była sikawka ręczna „taczkówka”, którą szybko zastąpiono przenośną sikawką ręczną, a następnie czterokołową. Sprzęt strażacki przechowywano w drewnianej przybudówce Domu Wiejskiego. W latach 1969-1972 wybudowano i oddano do użytku nową murowaną remizę. Zaangażowanie strażaków nagrodzono nową motopompą. W 1990 roku OSP w Mirocinie otrzymała samochód pożarniczy Żuk, a w 1998 roku samochód Lublin. W 1992 roku odbyło się poświęcenie sztandaru, a OSP Mirocin otrzymała Złoty Medal za Zasługi dla Pożarnictwa. Druhowie regularnie uczestniczą w zawodach sportowo-pożarniczych. W 2015 roku po raz pierwszy wystąpiła młodzieżowa drużyna OSP Mirocin pod dowództwem druha Arkadiusza Węgrzyna.
Zarząd OSP Mirocin składa się z: Jacka Majki (prezes), Arkadiusza Węgrzyna (wiceprezes-naczelnik), Kazimierza Siuśty (wiceprezes), Daniela Kuli (zastępcy naczelnika), Sylwii Jedynak (skarbnika), Macieja Szczęcha (sekretarza), Krzysztofa Hołuba (kronikarza), Wojciecha Zająca (gospodarza) i Krzysztofa Mroczki (członka zarządu).
OSP Nowosielce
Pierwszą siedzibą straży w Nowosielcach była stara drewniana szopa, zastąpiona w latach 70. murowanym budynkiem, który w 2017 roku przeszedł remont. Ochotnicza Straż Pożarna w Nowosielcach aktywnie uczestniczy w akcjach ratowniczych. W 2003 roku jednostka otrzymała złoty medal za zasługi dla pożarnictwa oraz została odznaczona znakiem Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej. Naczelnikiem straży jest Aleksander Kijanka, a prezesem Zbigniew Wilk. W skład zarządu wchodzą również: Piotr Pieczonka (skarbnik), Wojciech Słysz (sekretarz), Władysław Rosół (wiceprzewodniczący), Jan Pączka (wiceprezes, gospodarz), Andrzej Hęclik (zastępca naczelnika) i Zofia Wilk (kronikarz).
OSP Rozbórz
W Rozborzu do oddziału przeciwpożarowego, oprócz wójta, należeli: Stanisław Chudzik, Michał Jarema, Andrzej Słoma, Franciszek Stańko i Tomasz Wilk. Sprzęt strażacki przechowywano w drewnianej szopie do 1950 roku, kiedy to druhowie własnymi siłami wybudowali nową murowaną remizę z zapleczem kulturalno-socjalnym. W 1966 roku OSP w Rozborzu liczyła 16 członków: Jan Wilk (prezes), Antoni Stecko (naczelnik), Józef Bukowy, Antoni Basiak, Józef Bielówka, Zdzisław Drozd, Bronisław Flejszar, Stanisław Haładyj, Edward Kruk, Stanisław Łączkowski, Tadeusz Półtorak, Stanisław Słoma, Franciszek Stecko, Stanisław Trojnar, Stanisław Wilk i Józef Żuk. W 1974 roku straż otrzymała pierwszy samochód Lublin, a sikawka trafiła do muzeum w Przeworsku. W 1992 roku jednostka otrzymała sztandar. W 1999 roku Rozbórz był gospodarzem pierwszych powiatowych zawodów sportowo-pożarniczych, gdzie drużyna męska zajęła I miejsce. W 2002 roku OSP w Rozborzu obchodziła 100-lecie powstania. Obecnie OSP w Rozborzu zrzesza 60 członków.
OSP Świętoniowa
W Świętoniowej OSP powstała dzięki Andrzejowi Misiąg, ówczesnemu wójtowi, oraz Jakubowi Pelcowi, sekretarzowi gminy, który pełnił funkcję naczelnika straży do 1934 roku. Strażacy otrzymali z Przeworska sikawkę ręczną z trzema odcinkami węża z prądnicą, do której miejscowy kołodziej dorobił podwozie. W 1957 roku ukończono budowę nowej remizy. W 1963 roku straż otrzymała samochód marki „Dodge”, który służył przez 24 lata, a następnie został zastąpiony „Starem 25”. W 1983 roku jednostce OSP w Świętoniowej nadano sztandar, a w 2003 roku poświęcono nowy sztandar z wizerunkiem św. Floriana. W 2012 roku odbyły się uroczyste obchody 100-lecia straży.
OSP Ujezna
Rok 1913 przyjęto za datę powstania Straży Pożarnej w Ujeznej, na podstawie pierwszego napotkanego zapisu. Według przekazów ustnych, w 1903 roku grupa mieszkańców utworzyła straż ogniową. Od 1905 roku straż była trwale zorganizowana. Naczelnikiem był Józef Malec, a głównymi działaczami: Jan Cholewa, Jan Chrapka, Józef Kocur, Wojciech Kowal, Jan Malec, Wawrzyniec Stechły i Józef Wańczycki. Siedzibą i magazynem na sprzęt był niewielki budynek, gdzie odbywały się zebrania. Pierwszym sprzętem była przenośna sikawka ręczna przewożona konno. W 1910 roku zakupiono sikawkę ręczną czterokołową wyprodukowaną we Lwowie. W 1921 roku Jan Śmiech odbył kurs naczelników straży pożarnych we Lwowie, po którym objął funkcję naczelnika do 1972 roku. Kolejnymi naczelnikami byli: Stanisław Kornak, Władysław Chmura, Marian Kowal, Krzysztof Śmiech, Tadeusz Perykasza, Wacław Nowosielecki, a obecnie Kordian Kudła.
Pierwszym prezesem Straży Pożarnej w Ujeznej był Antoni Pelc, od 1925 roku Wojciech Dziaduś, następnie Józef Stęchły, Stanisław Czyjt, Antoni Marchwiany, Michał Stańko, Roman Dziaduś i Władysław Stępak. W 1964 roku wybudowano nową remizę z dwoma stanowiskami samochodowymi i biurem. Jednostka była stopniowo wyposażana w nowy sprzęt, od 1950 roku korzystano z motopompy M-200 marki Fiszer, a od 1954 roku z motopompy. W 1985 roku wybudowano basen strażacki. Obchody Dnia Strażaka w 1993 roku połączono z poświęceniem sztandaru OSP w Ujeznej. Na wyposażeniu jednostki jest lekki samochód gaśniczo-ratowniczy marki Gaz, dwie motopompy PO-5E, dwie pompy szlamowe Honda i Kama. Od 2014 roku OSP w Ujeznej posiada nowoczesną bazę lokalową. Organizacja liczy 23 członków i aktywnie uczestniczy w akcjach ratowniczych.
OSP Gorliczyna
Ochotnicza Straż Pożarna w Gorliczynie corocznie bierze udział w zawodach sportowo-pożarniczych i współorganizuje wiele wydarzeń kulturalnych w Gminie Przeworsk. W 2012 roku oddano do użytku nową remizę strażacką i zakupiono nowy samochód pożarniczy Peugeot Boyer. Ważnym wydarzeniem było nadanie sztandaru OSP w 2013 roku.
OSP Studzian
Oddział w Studzianie był wyposażony w sikawkę pachową i posiadał strój paradny. W latach 20. XX wieku na czele straży stali Józef Słysz, a następnie Józef Rut. We wsi znajdowała się drewniana remiza, w której garażowano czterokołową sikawkę z dwukonnym zaprzęgiem. Strażacy byli wyposażeni w toporki, pasy strażackie i hełmy. Oddział miał własną orkiestrę w latach 1928-1935, a dochód z loterii i zabaw przeznaczano na zakup sprzętu. Podczas II wojny światowej Straż była jedyną działającą organizacją, ograniczoną do gaszenia pożarów. Wielu strażaków ze Studziana działało w Batalionach Chłopskich. Rozkwit OSP nastąpił w latach 60. W 1965 roku Straż otrzymała motopompę, węże, rozdzielniki i prądnice od Powiatowej Komendy OSP. W kolejnych latach wyposażano ją w umundurowania bojowe, galowe, hełmy i pasy. W 1989 roku OSP w Studzianie otrzymało samochód „Żuk”. Ważnym wydarzeniem była budowa remizy strażackiej, rozpoczęta w 1977 roku i oddana do użytku w 1979 roku.
Historia OSP w Busku-Zdroju
Mieszkańcy Buska-Zdroju, świadomi znaczenia ochrony przeciwpożarowej, postanowili zorganizować własną ochotniczą straż pożarną. Pierwsza wzmianka o założeniu jednostki pochodzi z 1896 roku i znajduje się w państwowym wojewódzkim archiwum w Kielcach. Dokumenty te są pisane w języku rosyjskim. W 1900 roku w Busku powstał „komitet organizacyjny ochotniczej straży pożarnej” liczący 9 członków. Pierwsze zebranie członków OSP odbyło się 26 listopada 1901 roku. Pomimo braku wystarczającej ilości sprzętu, członkowie jednostki ćwiczyli musztrę w swoich ubraniach cywilnych. 9 września 1902 roku jednostka została oficjalnie zarejestrowana przez ówczesnego gubernatora, co było wielkim wydarzeniem dla mieszkańców, zwłaszcza dla młodzieży.
W 1904 roku jednostka wyjeżdżała już do pożarów, posiadając wóz konny i dwie sikawki ręczne, co stawiało OSP w Busku-Zdroju w rzędzie nowoczesnych straży. Pierwsza inwentaryzacja sprzętu i umundurowania miała miejsce w 1906 roku. Jednostka brała udział w wielu groźnych pożarach, w tym w 1910 roku w Stopnicy. W 1912 roku w Busku spłonęło kilka budynków i stodół przy ulicy Kilińskiego, a z pomocą przybyły straże z Chmielnika, Stopnicy i Pińczowa. Podczas I wojny światowej OSP z narażeniem życia gasiła pożary zabudowań, nie zrażając się wybuchami pocisków artyleryjskich. W 1915 roku, pod płaszczykiem OSP, powstała Polska Organizacja Wojskowa (P.O.W.), której założycielem i komendantem był Józef Piłsudski. Wszyscy członkowie P.O.W. należeli do OSP i pod pretekstem tej organizacji prowadzili musztry i ćwiczenia w terenie.
3 maja 1926 roku jednostka otrzymała sztandar podczas obchodów 135. rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 Maja. W kolejnych latach członkowie nieśli pomoc w wielu klęskach żywiołowych, w tym w powodzi w 1934 roku, za co otrzymali pochwałę. W latach 1935-1939 OSP prowadziła wytężoną pracę. W 1936 roku otrzymała od rady miasta plac pod budowę remizy między ulicami Kilińskiego i Kościuszki. Wybuch II wojny światowej przerwał działalność OSP w Busku-Zdroju, wznowioną w październiku 1940 roku. Straż liczyła wówczas 3 oficerów, 7 podoficerów i 21 szeregowych. W 1942 roku naczelnikiem został Stefan Mazurkiewicz, a kadra powiększyła się do 75 osób. Większość strażaków aktywnie uczestniczyła w działalności organizacji podziemnych, zwłaszcza Armii Krajowej. W 1941 roku dzięki ofiarności buskich strażaków ocalał magazyn broni i amunicji A.K. W drugiej połowie 1948 roku ukończono budowę świetlicy strażackiej.
Dowódcy i struktury w Busku-Zdroju
25 sierpnia 1958 roku zmarł długoletni Powiatowy Komendant OSP mjr pożarnictwa Wacław Hiżycki, a jego następcą został ppor. Józef Nowak. Mniej więcej w tym samym czasie nastąpiły zmiany ustawowe dotyczące organizacji ochrony przeciwpożarowej w Polsce. 4 lutego 1950 roku Sejm uchwalił ustawę o ochronie p.poż. i jej organizacji. Na mocy tego aktu prawnego powołano Urząd Centralny - Komendę Główną Straży Pożarnych, podlegającą Ministrowi Gospodarki Komunalnej. Od 1954 roku nadzór nad ochroną przeciwpożarową przejął Minister Spraw Wewnętrznych, powołując Komendy Wojewódzkie i Powiatowe Straży Pożarnej.
Płk Radosław Kałamaga
Ppłk. Radosław Kałamaga spędził prawie 40 lat w służbie strażackiej. Urodził się 4 stycznia 1931 roku w Busku-Zdroju. W 1949 roku wstąpił w szeregi OSP Busko-Zdrój, skąd został skierowany na oficerski kurs pożarniczy do Łodzi. 1 czerwca 1952 roku rozpoczął służbę w Powiatowej Komendzie Straży Pożarnych w Busku-Zdroju na stanowisku Zastępcy Komendanta Powiatowego. W 1969 roku uzyskał dyplom ukończenia Szkoły Oficerów Pożarnictwa w Warszawie. W 1985 roku przygotował motopompę PO-5, dzięki której reprezentacja województwa kieleckiego zdobyła Mistrzostwo Polski w sporcie pożarniczym w Gdańsku. W 1990 roku ppłk. Zdzisław Radosław Kałamaga przeszedł na zasłużoną emeryturę.
Mł. bryg. Henryk Kocjan
Na jego miejsce powołano mł. bryg. inż. Henryka Kocjana, urodzonego 13 października 1956 roku w Ostrowcu Świętokrzyskim. Służbę w Straży Pożarnej rozpoczął 1 sierpnia 1980 roku w Szkole Chorążych Pożarnictwa w Krakowie. Od 1 lutego 1983 roku kontynuował służbę w Zawodowej Straży Pożarnej w Busku-Zdroju. W 1992 roku Komenda Rejonowa Straży Pożarnych została przekształcona w Komendę Rejonową Państwowej Straży Pożarnej, a Zawodowa Straż Pożarna w Jednostkę Ratowniczo-Gaśniczą PSP. Komendantem Rejonowym PSP w Busku-Zdroju został mł. bryg. inż. Henryk Kocjan, a jego zastępcą asp. sztab. Roman Pawłowski. Jedną z ważniejszych akcji dowodzonych przez Komendanta Kocjana była powódź w 1997 roku. Mł. bryg. Henryk Kocjan przyczynił się również do rozpoczęcia budowy nowego obiektu Komendy Powiatowej PSP w Busku-Zdroju.
Mł. bryg. Grzegorz Jankowski
Od 1 października 1999 roku do 31 sierpnia 2004 roku Komendą Powiatową PSP w Busku-Zdroju kierował mł. bryg. mgr inż. Grzegorz Jankowski. Służbę rozpoczął 1 sierpnia 1980 roku. W 1988 roku uzyskał tytuł inżyniera pożarnictwa, a w 2003 roku tytuł magistra. W 2000 roku rozstrzygnięto przetarg na budowę nowej siedziby Komendy. 1 czerwca 2001 roku na stanowisko Zastępcy Komendanta Powiatowego PSP w Busku-Zdroju powołano asp. sztab. mgr. Kazimierza Zabłotnego. Latem 2001 roku powiat buski ponownie dotknęła powódź. 31 maja 2003 roku uroczyście oddano do użytku nowy budynek Komendy Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w Busku-Zdroju przy ulicy Waryńskiego 29A, połączone z Wojewódzkimi Obchodami „Dnia Strażaka 2003”.
St. kpt. Kazimierz Ścibiło
Od 1 września 2004 roku do 28 kwietnia 2006 roku Komendantem Powiatowym Państwowej Straży Pożarnej w Busku-Zdroju był st. kpt. mgr inż. Kazimierz Ścibiło, urodzony 4 sierpnia 1971 roku w Kędzierzynie Koźlu. Służy w buskim garnizonie od 1992 roku. Ważną rolę w życiu buskiej straży pożarnej odgrywał sport. W 2004 roku reprezentacja KP PSP w Busku-Zdroju wywalczyła II miejsce w VIII edycji finałowych rozgrywek strażackich piątek piłkarskich o Puchar Świętokrzyskiego Komendanta Wojewódzkiego PSP. W 2005 roku zakupiono średni samochód ratowniczo-gaśniczy RENAULT Midlum - GBA 2,5/24. W 2005 roku KP PSP w Busku-Zdroju brała udział w ćwiczeniach wieloszczeblowych pod kryptonimem „DOBRÓW 2005” i „KWIECIEŃ - 2005”. Od 28 marca 2006 roku zastępy JRG PSP w Busku-Zdroju i OSP z terenu gminy Pacanów usuwały skutki powodzi, która dotknęła 243 gospodarstwa rolne.
Mł. bryg. Stanisław Woś
W okresie od 1 lipca 2006 do 31 lipca 2008 Komendantem Powiatowym Państwowej Straży Pożarnej w Busku-Zdroju był mł. bryg. mgr inż. Stanisław Woś. Ukończył Szkołę Główną SP w Warszawie. W 2007 roku na placu Komendy Powiatowej PSP odbyła się uroczystość przekazania samochodu operacyjnego. 26 lipca 2007 roku w siedzibie Komendy odbyło się uroczyste powitanie Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej z Nowego Korczyna, która uczestniczyła w zawodach pożarniczych.