Miasto Lwów było od wieków wielkim konglomeratem kultur, języków i religii. Jako miejsce styku różnych narodowości, wielokrotnie doznawało katastrof, z których jednak zawsze potrafiło się podnieść. Historia Lwowa to proces nieustannej odbudowy i transformacji, zapoczątkowany jeszcze w czasach średniowiecznych.
Początki miasta i pierwsze wielkie pożary
Po wielkim zniszczeniu dawnego ruskiego grodu przez litewskiego księcia Lubarta w 1351 roku - powstał nowy, gotycki Lwów, złożony z dwóch osobnych miast - Starego Lwowa, lokowanego jeszcze przez Kazimierza Wielkiego na prawie magdeburskim, oraz wkrótce po nim powstałego Nowego Lwowa. Dzięki temu istniały dwa zamki: Wysoki, położony nad Starym Lwowem, i Niski, przylegający do Nowego Lwowa. W harmonii i wzajemnej tolerancji żyli razem Polacy, Rusini, Niemcy, Ormianie i Grecy. Obywatele lwowscy różnili się nie tylko co do języka, ale również i co do wiary.
Jednak i ten Lwów doznał niemal całkowitego zniszczenia, które było rezultatem nie najazdu, a straszliwej klęski żywiołowej - wielkiego pożaru z 1527 roku, największego, który kiedykolwiek strawił to miasto. Pożar wybuchł dnia 3 czerwca 1527 roku przy browarze, położonym blisko klasztoru franciszkanów. W krótkim czasie opanował ulicę Krakowską oraz Ormiańską, po czym objął cały Nowy Lwów. Wiatr zachodni przeniósł następnie płonące żagwie na Stary Lwów - ulice Grodzką i Halicką oraz Wysoki Zamek, który również stanął w ogniu.
Skutki pożogi z 1527 roku
W rezultacie spłonęły drewniane w większości domy, składy kupieckie, kramy, gospody, świątynie, ratusz, mury i baszty obronne oraz oba zamki. Pożoga strawiła całe miasto do tego stopnia, że poza uszkodzonymi murowanymi kościołami przetrwał - według niektórych przekazów - tylko jeden jedyny dom mieszczański, należący do Jana Brody. Niedługo jednak miasto powstało na nowo, co możliwe było dzięki staraniom mieszkańców oraz przychylności króla Zygmunta Starego, który na dwadzieścia lat zwolnił Lwów ze wszelkich podatków i opłat.
Lwów w obliczu rozbiorów i nowej władzy
W chwili śmierci Augusta III (1763), Polska była już tak podupadłą, że tronem jej swobodnie mogła rozporządzać carowa Katarzyna II. Nareszcie otworzyły się narodowi oczy na otchłań, nad którą zawisł. W 1772 roku przyszedł do skutku układ pierwszego rozbioru Polski między Rosją, Prusami i Austrią. We Lwowie Rosjanie stali już od 1767 roku; generał Kreczetnikow zamieszkiwał kamienicę narożną w Rynku od strony ulicy Ruskiej.
Dnia 15 września 1772 roku Moskale opuścili Lwów, poczem wkroczyły wojska austriackie przez Bramę Krakowską do miasta. W sam dzień św. Michała (29 września), wjeżdżał wśród huku dział pierwszy gubernator nowej prowincji austriackiej Galicji i Lodomerii, baron Antoni Pergen. Choć miasto było odświętnie przystrojone zielem, usposobienie ludności było przygnębione. Mieszczaństwo lwowskie, w obliczu nowej rzeczywistości, złożyło uroczysty protest, deklarując niezachwianą wierność królowi polskiemu.
Reformy józefińskie i zmiany administracyjne
Wprowadzenie nowych rządów pociągnęło za sobą zupełną zmianę wszystkich urządzeń wewnętrznych. Józef II skasował wszystkie dotychczasowe urzędy polskie, wprowadzając w ich miejsce gubernium oraz urzędy obwodowe. Nowe zasady objęły także sądownictwo i szkolnictwo:
- Zniesiono sądy grodzkie i ziemskie, ustanawiając Forum Nobilium dla szlachty.
- Wprowadzono sądy okręgowe wspólne dla wszystkich stanów w sprawach karnych.
- Wszystkie szkoły oddano pod ścisły nadzór państwowy, wprowadzając język niemiecki jako panujący.
- W 1784 roku wprowadzono niemiecki uniwersytet i gimnazjum w miejsce dawnych kolegiów.
Rok 1846: Ruch konspiracyjny i walka o tożsamość
Wiek XIX przyniósł Lwowowi rolę centrum konspiracji niepodległościowej. Ruch konspiracyjny, jaki przed 1846 rokiem próbowali rozniecić w Galicji emisariusze demokratycznej emigracji paryskiej, wywołał silny odzew we Lwowie. Miasto stało się areną przygotowań do zrywów narodowych, które miały na celu odzyskanie suwerenności.
Tragicznym finałem tych działań były losy przywódców ruchu. Teofila Wiśniowskiego i Józefa Kapuścińskiego powieszono 31 lipca 1847 roku na tzw. Górze Stracenia. Wydarzenia te poprzedzały bezpośrednio lwowską Wiosnę Ludów z 1848 roku, kiedy to doszło do zbombardowania centrum miasta przez wojska austriackie i spalenia licznych budynków użyteczności publicznej.
Rozwój infrastruktury i tradycje strażackie
Mimo burzliwej historii, Lwów rozwijał się dynamicznie pod względem technicznym. W 1853 roku w oknie wystawowym apteki Pod Złotą Gwiazdą zapłonęła pierwsza lampa naftowa, wynaleziona przez Jana Zeha i Ignacego Łukasiewicza. Rozbudowa miasta wymagała nowoczesnych systemów ochrony. W 1929 roku, z inicjatywy mieszkańców, planowano budowę Trójwojewódzkiego Domu Pogotowia Pożarowego we Lwowie, który miał stać się symbolem polskiego strażactwa na Kresach.
| Rok | Wydarzenie historyczne / Inwestycja |
|---|---|
| 1527 | Wielki pożar niszczący niemal całą zabudowę miasta. |
| 1772 | Zajęcie Lwowa przez wojska austriackie (I rozbiór). |
| 1846 | Wzmożenie ruchu konspiracyjnego w Galicji. |
| 1853 | Wynalezienie lampy naftowej przez Zeha i Łukasiewicza. |
| 1904 | Budowa nowoczesnej kanalizacji i nowego gmachu dworca głównego. |
Pamięć o pożarach i bohaterstwie strażaków, m.in. podczas obrony dworca kolejowego w marcu 1919 roku, pozostaje istotną częścią tożsamości miasta. Choć Dom Pogotowia Pożarowego nigdy nie został ukończony w pierwotnie planowanej formie, idea ta pozostała świadectwem altruizmu i dbałości o bezpieczeństwo mieszkańców Lwowa przez kolejne pokolenia.