Świadczenia i Zasady Zliczania Służby w Ochotniczej Straży Pożarnej i Państwowej Straży Pożarnej

Ochotniczy ruch strażacki, z dumą wpisany w historię narodu i państwa polskiego, odgrywa kluczową rolę w zapewnianiu bezpieczeństwa. Przykłady poświęcenia w niesieniu ratunku i pomocy są udziałem licznej rzeszy strażaków ochotników, którzy swoją działalnością zyskują powszechne uznanie. Walka z żywiołem ognia i siłami przyrody, ratowanie zdrowia, życia i mienia w obliczu wypadków, katastrof oraz zdarzeń losowych to tylko część ich aktywności. Członkowie OSP uczestniczą również w kultywowaniu rodzimych tradycji i dorobku kulturalnego, docierając z działalnością wychowawczą do młodzieży i angażując ją we wspólne działania dla dobra rodziny, środowiska i kraju. Te wysoce pozytywne postawy strażaków znajdują uhonorowanie w przyznawanych im odznaczeniach oraz specjalnych świadczeniach.

Świadczenie Ratownicze dla Strażaków Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP)

Świadczenie ratownicze to forma wsparcia dla strażaków ratowników Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP), którzy przez lata brali udział w akcjach ratowniczych. W praktyce oznacza to co najmniej 25 lat czynnego udziału w działaniach ratowniczych w przypadku mężczyzn i 20 lat w przypadku kobiet. Dodatkowo konieczne jest ukończenie 65 lat (mężczyźni) lub 60 lat (kobiety). Istotny jest również warunek faktycznego udziału w akcjach - co najmniej raz w roku. Wypłacanie świadczenia ratowniczego wynika z przepisów ustawy z 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych.

Wysokość i cechy świadczenia

• Od marca 2026 r. świadczenie ratownicze wynosi 288 zł miesięcznie. (Wcześniejsze kwoty to 273 zł od marca 2025 r. i 200 zł).
• Świadczenie jest zwolnione z podatku PIT, co oznacza, że cała kwota trafia "na rękę".
• Nie wlicza się również do dochodu przy ustalaniu prawa do innych świadczeń socjalnych.
• Według danych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji za rok 2024, świadczenie to pobiera w całej Polsce ponad 112 tys. osób. Z danych Infor.pl wynika, że ze świadczenia korzysta obecnie około 118 tys. osób. Najwięcej uprawnionych mieszka w województwach: wielkopolskim, mazowieckim i lubelskim.
• Świadczenie przysługuje od miesiąca złożenia wniosku i jest wypłacane do 15. dnia każdego miesiąca.

Proces ubiegania się o świadczenie

Wniosek o przyznanie świadczenia składa się do komendanta powiatowego lub miejskiego Państwowej Straży Pożarnej. Ważne jest przygotowanie kompletu dokumentów, ponieważ najczęstsze opóźnienia wynikają z braków formalnych. Dla lat po 2011 roku procedura jest prostsza, ponieważ dane są weryfikowane w systemie PSP.

W przypadku okresów służby:

• Od 1 stycznia 2022 r.
• Od 1 stycznia 2012 r. do 31 grudnia 2021 r.
• Do 31 grudnia 2011 r.

Kluczowe jest udokumentowanie określonego w ustawie okresu służby oraz wyjazdów na akcje. W tym celu konieczne jest znalezienie co najmniej trzech świadków, którzy poświadczą czynne uczestnictwo w działaniach ratowniczych. Jednym z trzech świadków musi być osoba, która pełniła funkcję publiczną w gminie lub była zatrudniona w urzędzie obsługującym organ administracji samorządowej. Pisemne oświadczenie świadków podlega weryfikacji przez właściwe organy pod względem jego wiarygodności.

Oświadczenie składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń, z obowiązkową klauzulą: „Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia”.

Zliczanie Okresów Służby i Pracy w Kontekście Strażackich Uprawnień

Kwestia "zaliczania" różnych okresów pracy czy nauki do stażu służby jest złożona i ma różne znaczenia w zależności od celu, dla którego jest dokonywana. Dotyczy to zarówno strażaków PSP, jak i OSP w różnych kontekstach uprawnień i świadczeń.

Zliczanie do celów emerytalnych (PSP)

Zagadnienie "zaliczania" do celów emerytalnych można podzielić na następujące rodzaje, zgodnie z ustawą o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy [1]:

• Do celów nabycia prawa do emerytury (15 lat służby): Ustawa emerytalna określa to jako „warunki przyznania emerytury”. Zalicza się okresy każdej służby (w PSP i innych służbach mundurowych, obecnych i byłych), a co ważne dla strażaków - również okresy zatrudnienia lub służby w zawodowych jednostkach ochrony przeciwpożarowej i nauki w szkołach pożarniczych, w charakterze członka Korpusu Technicznego Pożarnictwa, a także funkcjonariuszy pożarnictwa do dnia 31 stycznia 1992 r. (art. 13 ust. 1 pkt 4 ustawy emerytalnej).
• Do wysokości emerytury (ponad 15 lat służby): Ustawa emerytalna określa to jako „wzrost emerytury”. Zalicza się okres dalszej służby (ponad 15 lat) oraz okresy sprzed służby - składkowe i nieskładkowe. Ustawa określa wymiar tego zaliczania: w wysokości 2,6% podstawy wymiaru za każdy rok służby i za okresy składkowe do 3 lat tych okresów, w wysokości 1,3% za każdy rok okresów składkowych ponad 3 lata oraz w wysokości 0,7% za każdy rok okresów nieskładkowych.

Pojęcia okresów składkowych i nieskładkowych są szczegółowo określone w art. 6 i 7 ustawy o FUS [2]. Przykładowo, okresami składkowymi są okresy ubezpieczenia (zatrudnienia), natomiast okresami nieskładkowymi są np. okresy studiów (nauki w szkole wyższej) czy pobierania zasiłków chorobowego i opiekuńczego.

Należy zaznaczyć, że przedstawione tu "zaliczanie" dotyczy strażaków przyjętych do służby przed 1 stycznia 1999 r. Strażakom przyjętym do służby po tej dacie wysokość emerytury co do zasady wylicza się nieco inaczej (nie zalicza się okresów składkowych i nieskładkowych) - mówi o tym art. 18c ustawy emerytalnej, który stanowi, że do okresów służby, od których zależy nabycie prawa do emerytury lub jej wzrostu, zalicza się okres urlopu wychowawczego, udzielonego w trakcie służby, w łącznym wymiarze nie większym niż 3 lata.

Zliczanie do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat (PSP)

Uposażenie zasadnicze strażaka Państwowej Straży Pożarnej wzrasta z tytułu wysługi lat w służbie, zgodnie z art. 88 ust. 2 ustawy o PSP [3]. Do okresu służby, od którego zależy prawo do wzrostu uposażenia, zalicza się okresy służby w Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Centralnym Biurze Antykorupcyjnym, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Biurze Ochrony Rządu, Służbie Ochrony Państwa, Służbie Celnej, Służbie Celno-Skarbowej lub Służbie Więziennej.

Zaliczeniu podlegają również okresy równorzędne ze służbą wymienione w art. 13 ust. 1 ustawy emerytalnej, okresy pracy oraz inne okresy wynikające z przepisów odrębnych, zwłaszcza okres pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, zgodnie z ustawą z dnia 20 lipca 1990 r. [4]. Zaliczanie okresów do wysługi lat w PSP reguluje również rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych i administracji z dnia 5 lutego 2020 r. w sprawie uposażenia strażaków Państwowej Straży Pożarnej.

Nagroda jubileuszowa

Wysokość nagrody jubileuszowej jest uzależniona od lat służby (art. 96 ust. 1 ustawy o PSP). Rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych i administracji z dnia 5 sierpnia 1997 r. w sprawie okresów zaliczanych do okresu służby, od którego zależy nabycie przez strażaka PSP prawa do nagrody jubileuszowej, określa, że do okresu służby zalicza się okresy służby i pracy oraz inne okresy uwzględniane przy ustaleniu wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat, a także okres studiów w szkole wyższej nie więcej niż 5 lat, pod warunkiem jej ukończenia.

Odprawa przy zwolnieniu ze służby

Wysokość odprawy, jako świadczenia przyznawanego w związku ze zwolnieniem ze służby, reguluje art. 99 ustawy o PSP. Jest ona uzależniona od wysługi lat w służbie w PSP. Uwzględnia się tu również okres nieprzerwanej zawodowej służby wojskowej lub innej służby, gdzie przysługują takie świadczenia, pod warunkiem nieotrzymania odprawy z tytułu poprzednio pełnionej służby i przerwy pomiędzy służbami nie dłuższej niż rok. Z założenia świadczenie to ma charakter jednorazowy. W przypadku ponownego przyjęcia do służby w PSP, przy ponownym zwolnieniu ze służby wypłaca się jedynie świadczenie wyrównawcze, uzupełniające.

Staż służby a stanowiska służbowe, dodatkowe urlopy i świadczenia motywacyjne

• Mianowanie lub powołanie na stanowisko służbowe: Zgodnie z art. 36 ust. 1 ustawy o PSP, jest uzależnione m.in. od stażu służby albo pracy. W załącznikach do rozporządzenia ministra spraw wewnętrznych i administracji z dnia 20 maja 2016 r. określono dodatkowe wymagania kwalifikacyjne dla strażaków na poszczególnych stanowiskach, w tym staż służby.
• Dodatkowy urlop wypoczynkowy: Strażakowi przysługuje dodatkowy urlop wypoczynkowy z tytułu osiągnięcia określonego stażu służby (Art. 71a ust. 4 ustawy o PSP): 5 dni w roku po 15 latach służby, 9 dni w roku po 20 latach służby i 13 dni w roku po 25 latach służby. Przepis nie precyzuje jednak, co należy rozumieć pod pojęciem „staż służby”.
• Świadczenie motywacyjne i za długoletnią służbę: Strażakowi przyznaje się świadczenie motywacyjne i świadczenie za długoletnią służbę po osiągnięciu określonego stażu służby (Art. 97e ust. 2 oraz art. 97f ust. 3 ustawy o PSP), do którego zalicza się, oprócz służby w PSP, służbę w innych formacjach mundurowych, a także okresy traktowane na równi ze służbą.

Wliczanie specyficznych okresów

• Urlopy związane z rodzicielstwem: Urlopy macierzyński, na warunkach urlopu macierzyńskiego, rodzicielski i ojcowski, podczas których strażakowi przysługuje zasiłek macierzyński, nie naruszają ciągłości służby (Art. 69 ust. 1 ustawy o PSP).
• Urlop wychowawczy: Okres urlopu wychowawczego wlicza się do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze (Art. 186 Kodeksu pracy). Ewentualne zaliczenie urlopu wychowawczego wykorzystywanego w trakcie służby do celów emerytalnych jest określone dla funkcjonariuszy przyjętych do służby po 31 grudnia 2012 r. - art. 18c ustawy emerytalnej stanowi, że do okresów służby, od których zależy nabycie prawa do emerytury lub jej wzrostu, zalicza się okres urlopu wychowawczego, udzielonego w trakcie służby, w łącznym wymiarze nie większym niż 3 lata.
• Urlop bezpłatny: Co do zasady, okres urlopu bezpłatnego nie zalicza się do okresu służby w PSP (Art. 174 § 2 Kodeksu pracy oraz art. 71g ust. 1 ustawy o PSP). Wyjątkiem jest urlop bezpłatny udzielony strażakowi pełniącemu funkcje w związkach zawodowych (art. 71g ust. 3 ustawy o PSP), który zalicza się do okresu pracy (służby), od którego zależą uprawnienia pracownicze.
• Służba przed utworzeniem PSP: Okresy zatrudnienia (służby) funkcjonariuszy pożarnictwa oraz nauki w szkołach pożarniczych do dnia 31 stycznia 1992 r. zalicza się jako okresy równorzędne ze służbą do przyznania emerytury policyjnej (Art. 13 ust. 1 pkt 4 ustawy emerytalnej). Okresy zatrudnienia (służby) w jednostkach ochrony przeciwpożarowej od dnia 1 lutego 1992 r. do 30 czerwca 1999 r. podlegają zaliczeniu na równi ze służbą, pod warunkiem złożenia odpowiedniego oświadczenia.
• Praca w gospodarstwie rolnym: Okresy ubezpieczenia społecznego rolników, prowadzenia gospodarstwa rolnego po ukończeniu 16. roku życia przed 1 lipca 1977 r. oraz pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16. roku życia przed 1 stycznia 1983 r. nie są okresami składkowymi ani nieskładkowymi, dlatego nie podlegają zaliczeniu ani do prawa do emerytury policyjnej, ani do jej wysokości. Są jednak zaliczane do okresu służby, od którego zależy prawo do wzrostu uposażenia i jego wysokość (Art. 88 ust. 4 pkt 4 ustawy o PSP).
• Służba kandydacka i nauka w szkołach pożarniczych: Okres służby kandydackiej jest okresem służby w PSP. Zakończenie służby kandydackiej następuje z dniem mianowania na stałe, a "przerwa" pomiędzy zakończeniem szkoły a dniem mianowania na stałe (maksymalnie trzy miesiące) zalicza się do ciągłości służby (Art. 114d ust. 3 ustawy o PSP). Ponadto okres nauki w szkołach pożarniczych przed utworzeniem PSP wlicza się do okresu służby strażaka na równi ze służbą kandydacką, pod warunkiem, że okres przerwy pomiędzy zakończeniem nauki a podjęciem służby nie przekroczył trzech miesięcy (Art. 114e ust. 2 ustawy o PSP).
• Zawieszenie w czynnościach służbowych i tymczasowe aresztowanie: Okresy te są wyłączone z okresu służby uprawniającego do nabycia nagrody rocznej (Art. 95 ust. 4a ustawy o PSP) oraz z wysługi emerytalnej (Art. 3 ust. 1 pkt 7 ustawy emerytalnej).

Odznaczenia i Wyróżnienia w Ochotniczej Straży Pożarnej

Wysoce pozytywne przykłady postaw strażaków znajdują między innymi uhonorowanie w przyznawanych im przez władze państwowe i związkowe odznaczeniach.

Rodzaje odznaczeń

• Medal Honorowy im. Bolesława Chomicza: Stanowi formę wyróżnienia osób i organizacji szczególnie zasłużonych dla rozwoju i umacniania Związku OSP RP.
• Medal "Za zasługi dla pożarnictwa": Nadawany jest za wyróżniającą się działalność na rzecz ochrony przeciwpożarowej. Medal dzieli się na trzy stopnie: brązowy, srebrny i złoty.
• Odznaka "Strażak Wzorowy": Przewidziana jest dla członków OSP biorących bezpośredni udział w działaniach ratowniczych. Aby ją otrzymać, strażak powinien złożyć ślubowanie, uzyskać wyszkolenie odpowiadające pełnionej funkcji i posiadać co najmniej trzyletni staż działalności w OSP. Eksperci podkreślają, że na tę odznakę trzeba naprawdę zasłużyć, a jej przyznanie powinno być nagrodą za osiągnięcia i rzetelne pełnienie służby, a nie jedynie za "wysługę lat" czy sam udział w MDP.
• Odznaka "Za Wysługę Lat": Zgodnie z regulaminem nadawania odznak i wyróżnień (uchwała nr 96/X1/2000 Zarządu Głównego ZOSP RP), przewidziana jest dla członków Ochotniczych Straży Pożarnych i Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych oraz działaczy Związku OSP RP, wykazujących się działalnością przez co najmniej pięć lat. Odznaka uzupełniana jest w cyklu pięcioletnim oznaczeniem liczby lat działalności w OSP (X, XXV, XXX, XXXV, 40, 45, 50, 55, 60, 65, 70, 75). Oznacza to, że staż członkowski w OSP dla członków MDP "biegnie" z chwilą wstąpienia do Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej.
• Odznaka Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej: Jest wyróżnieniem nadawanym członkom młodzieżowych drużyn pożarniczych za wzorową i aktywną działalność w drużynie przy ochotniczej straży pożarnej.

Kwestie prawne dotyczące odznaczeń i zaliczania stażu, szczególnie dla członków MDP, są regulowane przez statut Związku OSP RP i odpowiednie regulaminy. Członkowie MDP są również członkami OSP, a staż liczony jest od momentu wstąpienia do MDP, jeśli spełnione są warunki wiekowe (minimalny wiek członka MDP to 12 lat).

Nowe Świadczenia dla Funkcjonariuszy Służb Mundurowych (PSP i inne)

Sejm uchwalił ustawę wprowadzającą świadczenie za długoletnią służbę dla funkcjonariuszy i żołnierzy zawodowych. Dzięki przyjętym rozwiązaniom otrzymają oni nowe świadczenie po 15 latach służby. Wysokość świadczenia będzie wynosiła 5% należnego uposażenia zasadniczego po osiągnięciu 15 lat służby. Będzie ono zwiększane o 1% należnego uposażenia zasadniczego za każdy kolejny rozpoczęty rok służby, nie więcej jednak niż do wysokości 15%. Po przekroczeniu 25. roku służby nowe świadczenie będzie utrzymywało się na poziomie 15% i będzie wypłacane niezależnie od innych pobieranych dodatków i świadczeń.

To świadczenie uzupełnia wprowadzone wcześniej dodatki motywacyjne: 1,5 tys. zł brutto po 25 latach służby i 2,5 tys. zł brutto po 28,5 latach służby. Ponadto, w Służbie Ochrony Państwa i Straży Marszałkowskiej podniesiona zostanie górna łączna wysokość dodatków specjalnych i uzasadnionych szczególnymi kwalifikacjami.

Wymienione informacje są jedynie ogólnymi wskazówkami. Przepisy prawne niekiedy przewidują pewne wyjątki lub ograniczenia. Każdy faktyczny przypadek ewentualnego zaliczenia jakiegoś okresu do określonego celu należy rozpatrywać indywidualnie, zależnie od szczegółowych okoliczności i warunków, analizując szczegółowo przepisy prawne regulujące dane zagadnienie.

Przypisy

1. Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U. z 2022 r. poz. 1626 ze zm.), zwana dalej ustawą emerytalną.
2. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 504 ze zm.).
3. Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz.U. z 2022 r. poz. 1969 ze zm.), zwana dalej ustawą o PSP.
4. Ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz.U. nr 54, poz. 310).

tags: #5 #lat #sluzby #osp