Jak używać hydrantu do gaszenia pożarów

Urządzenia przeciwpożarowe, takie jak hydranty, choć powszechnie stosowane w budynkach i na terenach zewnętrznych, są rzadko wykorzystywane w praktyce przez przeciętnego człowieka. Wynika to z faktu, że pożary rozwijające się do rozmiarów, przy których gaśnica staje się nieskuteczna, wymagają interwencji przeszkolonych osób lub służb ratowniczych. Mimo to, podstawowa wiedza o zastosowaniu hydrantów jest kluczowa dla zwiększenia bezpieczeństwa. Hydrant wewnętrzny, czyli wąż z prądownicą podłączony do zaworu z wodą pod odpowiednim ciśnieniem, jest przeznaczony do gaszenia pożarów w początkowej fazie. Hydranty zewnętrzne, z kolei, stanowią kluczowy element zaopatrzenia wodnego dla Straży Pożarnej. Prawidłowe użycie tych urządzeń może ograniczyć straty i ochronić życie.

Wprowadzenie do Systemów Hydrantowych

Hydranty wewnętrzne są stałym elementem wyposażenia budynków, służącym do szybkiego reagowania w przypadku pożaru. Ich podstawową funkcją jest gaszenie pożarów w początkowej fazie, zanim rozprzestrzenią się na większą powierzchnię. Zasilane wodą z instalacji przeciwpożarowej, są dostępne w korytarzach budynków mieszkalnych, usługowych, przemysłowych i użyteczności publicznej. Przeznaczone są przede wszystkim do gaszenia pożarów klasy A, czyli takich, które obejmują materiały stałe pochodzenia organicznego - np. drewno, papier, tekstylia, karton czy niektóre tworzywa sztuczne. Woda skutecznie schładza ognisko pożaru i ogranicza jego rozprzestrzenianie, dlatego doskonale sprawdza się w gaszeniu mebli, regałów, wyposażenia biur czy magazynów.

Hydrantów nie wolno używać do gaszenia pożarów cieczy łatwopalnych (klasa B), gazów (klasa C), metali (klasa D) ani instalacji elektrycznych pod napięciem (klasa E). W takich przypadkach woda może pogorszyć sytuację, rozprzestrzenić ogień lub doprowadzić do porażenia prądem. Jeżeli w pomieszczeniu znajdują się urządzenia elektryczne, ich zasilanie należy odłączyć przed rozpoczęciem akcji gaśniczej.

Hydranty wewnętrzne są skuteczne tylko wtedy, gdy zostaną użyte w odpowiednim momencie. Najlepiej sprawdzają się w pierwszych minutach po zauważeniu ognia, zanim rozprzestrzeni się on poza źródłowy punkt. Dlatego tak ważne jest, by były łatwo dostępne, sprawne technicznie i znajdowały się w miejscach zgodnych z projektem ochrony przeciwpożarowej budynku. Regularne przeglądy oraz znajomość zasad ich użycia zwiększają szansę na skuteczną reakcję i ograniczenie strat. W przypadku zauważenia pożaru lub zagrożenia życia zawsze należy w pierwszej kolejności niezwłocznie wezwać straż pożarną.

Hydranty Wewnętrzne

Charakterystyka i Rodzaje Hydrantów Wewnętrznych

Istnieją trzy, a nawet cztery rodzaje hydrantów wewnętrznych, które różnią się średnicą, a w ślad za tym wydajnością oraz budową węży, zwijadeł i szafek hydrantowych. Owe trzy rodzaje to hydranty 25, 33 oraz 52. Cyfry oznaczają średnicę wewnętrzną węża w milimetrach. Rozporządzenie wyróżnia też zawór 52, czyli punkt poboru wody bez wyposażenia w wąż pożarniczy.

• Hydranty 25 i 33 mają węże tzw. półsztywne. Węże półsztywne posiadają elastyczność własną, ale zachowują tyle sztywności, że zwinięcie ich w krąg nie zamyka przekroju. Ta cecha jest bardzo istotna i przede wszystkim przydatna, ponieważ pozwala na wyciągnięcie ze zwijadła tylko tak długiego odcinka węża, jaki jest potrzebny do gaszenia. Węże są przechowywane w szafkach hydrantowych na zwijadłach, które są uchylne na zawiasach. Wąż jest połączony z zaworem przez elastyczne złącze, a obrotowy bęben zwijadła nie ukręca go. Dzięki półsztywności woda płynie całym, maksymalnym przekrojem węża, nie ma więc szkodliwych spadków ciśnienia i wydajności.
• Hydranty 52 są wyposażane w węże płaskoskładane, które zamykają swój przekrój całkowicie przy braku napełnienia wodą. Z wężami hydrantów 52 nie jest już tak wygodnie, gdyż jeśli nie ma w nich wody, są całkiem wiotkie. Użytecznie długi odcinek takiego węża półsztywnego zajmowałby absurdalnie wiele miejsca, dlatego stosuje się węże płaskoskładane.

Ciśnienie robocze: Bez odpowiedniego ciśnienia nie będzie należytego wydatku wody z hydrantu. Przepisy nakładają obowiązek zmieszczenia się z wartościami ciśnienia dla zaworów hydrantów 25 w granicach 0,2 - 1,2 MPa (2-12 barów, 2-12 atmosfer). Dla zaworów hydrantów 33 i 52 dopuszczalna górna granica ciśnienia jest niższa i wynosi 0,7 MPa (7 barów, 7 atmosfer). Różnica bierze się z tego, że wąski wąż hydrantu 25 nawet przy dużym ciśnieniu da sobą kierować osobie o średniej posturze. Grubsze węże przy ciśnieniu rzędu 8 barów są niemożliwe do kontroli. Hydranty 52 podają prawie trzy razy więcej wody niż hydrant 25 i niemal dwukrotnie więcej niż hydrant 33, rekompensując trudność użycia wyższą wydajnością.

Przeznaczenie Hydrantów Wewnętrznych

Hydranty o różnych średnicach różnią się przeznaczeniem zgodnie z przepisami (m.in. § 209 rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 14 listopada 2017 r.):

• Hydranty 25 są przeznaczone dla budynków zaliczonych pod względem pożarowym do kategorii zagrożenia ludzi (ZL). Stosuje się je, gdy strefa pożarowa o danej ZL przekracza powierzchnię 200 m², niezależnie od wysokości budynku (dotyczy ZL I, ZL II, ZL V) oraz w średniowysokich budynkach ZL III o powierzchni strefy pożarowej powyżej 200 m².
• Hydranty 33 - dla garaży. Muszą być stosowane w garażach jednokondygnacyjnych zamkniętych mających więcej niż 10 stanowisk postojowych oraz w garażach wielokondygnacyjnych. W garażu mamy do czynienia z pożarem intensywnym, lecz o ograniczonej powierzchni.
• Hydranty 52 - do budynków przemysłowo-magazynowych (PM). W magazynach czy obiektach przemysłowych wykrycie pożaru nie zawsze jest natychmiastowe, a ze względu na znaczne nagromadzenie materiałów palnych pożar bywa intensywny, najczęściej przy tym trudno dostępny, zwłaszcza ze względu na wysokość pomieszczeń. Zatem użycie hydrantu 52, dającego masę wody, jest jak najbardziej wskazane. Obowiązek stosowania hydrantów w budynkach przemysłowo-magazynowych wynika z dwóch zasadniczych kryteriów: gęstości obciążenia ogniowego (Qd) w strefie pożarowej oraz powierzchni tej strefy. Kryterium granicznym dla Qd jest 500 lub 1000 MJ/m², natomiast dla powierzchni jest to 100 lub 200 m².
• Zawory hydrantowe 52 należy stosować w budynkach wysokich i wysokościowych, również do ochrony tych stref pożarowych, które zaliczono do kategorii zagrożenia ludzi ZL IV. Są one montowane dla wygody i szybkości działania strażaków, którzy ciągną własne linie wężowe.

Zasady Rozmieszczania Hydrantów Wewnętrznych

Stosowanie hydrantów nie jest wymagane we wszystkich rodzajach obiektów. Zależy od potencjalnego zagrożenia stwarzanego przez pożar, które rośnie z wielkością budynku, a zwłaszcza z jego wysokością, oraz im więcej osób w nim przebywa lub im więcej zawiera on materiałów palnych. Zasilanie hydrantów wewnętrznych musi być zapewnione co najmniej przez 1 godzinę. Hydranty rozmieszcza się tak, by swoim zasięgiem kryły całą powierzchnię budynku. Chodzi o istotną możliwość doprowadzenia węża do każdego pomieszczenia i dostrzelenia prądem wody w każde w nim miejsce. Dla hydrantów 25 i 33 jest to długość do 30 m odcinka węża plus 3 m stożkowego prądu wody. W budynkach wielokondygnacyjnych hydranty rozmieszcza się na każdej kondygnacji, nawet jeśli wąż sięgnąłby do pomieszczeń położonych piętro wyżej lub niżej. Lokalizuje się je w pobliżu klatek schodowych, na korytarzach, przy wejściach na poddasza, przy wejściach do pomieszczeń technicznych i magazynowych oraz proporcjonalnie w przestrzeni pomieszczeń.

Jak używać hydrantu wewnętrznego do gaszenia pożaru

Żaden przepis nie zabrania stosowania hydrantu do gaszenia pożaru w pierwszej fazie jego rozwoju, ale jasno trzeba powiedzieć, że użycie gaśnicy jest szybsze, bezpieczniejsze i przynosi znacznie mniej szkód. Gaśnica jest wygodniejsza w użyciu i ma tak dobraną wielkość, by mogła ją obsłużyć samodzielnie jedna osoba. W przypadku hydrantu też jest to możliwe, ale w dwie osoby będzie znacznie wygodniej i pewniej.

Obsługa hydrantów

1. Obsługa hydrantów 25 i 33 (z wężem półsztywnym): Jedna osoba mogłaby sobie poradzić, ale musiałaby najpierw uruchomić zawór hydrantowy (wpuścić wodę pod ciśnieniem do węża), a następnie ciągnąć w stronę pożaru wąż z wodą, co już nie jest wygodne ani lekkie. Jeśli zastosowana prądownica nie ma własnego zaworu, woda leje się z niej po drodze, co przeszkadza i nie gasi pożaru. Z tych powodów hydranty powinny obsługiwać co najmniej dwie osoby - najpierw rozwijają co trzeba i ile trzeba, a potem jedna celuje w ogień, a druga odkręca (lub otwiera) zawór hydrantowy.
2. Obsługa hydrantu 52 (z wężem płaskoskładanym): Obsługa dwuosobowa jest niezbędna. Wąż należy całkowicie rozwinąć, zanim poda się wodę, inaczej pod wpływem ciśnienia wody zapętli się w nierozwiązywalny supeł. Ktoś musi trzymać prądownicę, a ktoś inny odkręcić zawór.

Kluczowy krok: Odcięcie dopływu prądu

Użycie hydrantu łączy się z jeszcze jednym, poważnym ograniczeniem: zanim zacznie się polewać pożar wodą, należy odłączyć dopływ prądu do budynku. To oznacza, że niezbędną jest trzecia (lub czwarta) osoba, która dokona dwóch czynności: najpierw znajdzie przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP), a następnie go wyłączy. W budynkach jednorodzinnych, dwurodzinnych i w niskiej zabudowie osiedlowej oraz w zabudowie zagrodowej nie ma PWP, ale nie ma też hydrantów wewnętrznych. Gaszenie wodą jest możliwe, np. z hydronetki, z węża ogrodowego, ze studni, jednak zasada odcięcia energii elektrycznej (i gazowej też) obowiązuje. W tym przypadku najłatwiej znaleźć wyłącznik różnicowoprądowy, który musi być przy tablicy lub w szafce bezpiecznikowej. Bywają też na budynkach, w okolicach przyłącza energetycznego, bezpieczniki główne, ale ich użycie jest bardzo problematyczne - są rzadko stosowane, ich lokalizacja jest nieoczywista i trudno dostępna, a zakłady energetyczne często je plombują.

Ograniczenia i ryzyka

Samo zjawisko pożaru niesie ze sobą na tyle poważne zagrożenia (wysoka temperatura, dym, kontakt z ogniem), że podjęcie akcji gaśniczej w stylu amatorskim bywa nadmiernym ryzykiem. Hydranty wewnętrzne są stosowane rzadko przez osoby nieprzeszkolone. Nawet jeśli ktoś zabiera się do gaszenia, zazwyczaj nadjeżdża straż pożarna i przejmuje działania.

Hydrant domowy - namiastka systemu przeciwpożarowego

Nie ma żadnych przeszkód, by wyposażyć w hydranty wewnętrzne zarówno budynki mieszkalne, jak i inwentarskie, jeśli prawo tego nie zabrania. Jest jednak prostsze wyjście, dające możliwość korzystania z namiastki hydrantu mimo jego fizycznego braku. Można powiedzieć, że każde gospodarstwo domowe dysponujące kranem z wodą i wężem do podlewania ogrodu posiada namiastkę hydrantu wewnętrznego. Nie ma on parametrów, o których mowa wyżej (średnica węża za mała, ciśnienie wody za niskie), ale jest.

Aby zwiększyć jego skuteczność:

1. Przede wszystkim należy kupić wąż na zwijadle. Taki wąż będzie wygodniejszy w codziennym użytkowaniu, nie stracimy czasu na jego rozplątywanie i posłuży dłużej.
2. Dobrze jest założyć do niego prądowniczkę dającą jak najbardziej rozproszony prąd wody - ideałem byłaby sztyca metrowej długości, dzięki której rozproszony prąd wody trafiałby w ognisko pożaru, a my bylibyśmy od pożaru o krok dalej, czyli mniej narażeni na poparzenia.
3. Należy się nauczyć odłączania dopływu energii elektrycznej do budynku. Obowiązuje tu zasada odcięcia energii elektrycznej (i gazowej też).

Hydranty Zewnętrzne

Rola i znaczenie hydrantów zewnętrznych

Hydranty przeciwpożarowe montowane w sieciach wodociągowych są ważnym elementem ochrony ludzi i obiektów. Są wykorzystywane do poboru wody do gaszenia pożarów i zaopatrzenia wodnego pojazdów straży pożarnej do celów gaśniczych. Hydranty zewnętrzne są przeznaczone głównie do użytku przez przeszkolone osoby oraz służby ratownicze, w szczególności straż pożarną. Najczęściej oznaczane są jako DN80 oraz DN100, a na sieciach o średnicy nie mniejszej niż DN 250 również DN150.

Wymogi dotyczące sieci wodociągowej przeciwpożarowej

Sieć wodociągowa stanowiąca źródło wody do celów przeciwpożarowych, zwana dalej „siecią wodociągową przeciwpożarową”, powinna być zasilana z pompowni przeciwpożarowej, zbiornika wieżowego, studni lub innych urządzeń, zapewniających wymaganą wydajność i ciśnienie w hydrantach zewnętrznych, nawet tych niekorzystnie ulokowanych, przez co najmniej 2 godziny. Sieć wodociągowa przeciwpożarowa powinna zapewniać wydajność nie mniejszą niż 5 dm³/s i ciśnienie w hydrancie zewnętrznym nie mniejsze niż 0,1 MPa przez co najmniej 2 godziny.

Sieć wodociągową przeciwpożarową należy wykonywać jako sieć obwodową. Dopuszcza się budowę sieci wodociągowej przeciwpożarowej rozgałęzieniowej poza obszarami miejskimi oraz tam, gdzie łączna wymagana ilość wody nie przekracza 20 dm³/s. W przypadku gdy łączna wymagana ilość wody przekracza 30 dm³/s, sieć obwodową zasila się w dwóch punktach znajdujących się w możliwie największej odległości od siebie, nie mniejszej jednak niż 1/4 obwodu sieci. Dla sieci, dla której łączna wymagana ilość wody przekracza 20 dm³/s, należy tak zaprojektować i budować, aby możliwe było jednoczesne pobieranie wody z dwóch sąsiednich hydrantów zewnętrznych.

Zasady rozmieszczania hydrantów zewnętrznych

Rozmieszczenie hydrantów zewnętrznych nie jest przypadkowe i powinno zapewniać skuteczne prowadzenie działań gaśniczych. Zgodnie z wytycznymi rozporządzenia na sieci wodociągowej stosuje się hydranty nadziemne DN80 mm dla sieci o średnicy do DN250 mm i DN100 mm na sieci wodociągowej DN250 i większej. Hydranty lokalizuje się zwykle wzdłuż dróg, w odległości nie większej niż 15 metrów od ich krawędzi oraz w odległości od 5 do 75 metrów od chronionego obiektu. Hydranty zewnętrzne zainstalowane na sieci wodociągowej przeciwpożarowej powinny być wyposażone w odcięcia umożliwiające odłączanie ich od sieci, które muszą pozostawać w położeniu otwartym podczas normalnej eksploatacji sieci.

Wydajność nominalna hydrantu zewnętrznego (przy ciśnieniu nominalnym 0,2 MPa):

• dla hydrantu nadziemnego DN 80 - nie mniej niż 10 dm³/s;
• dla hydrantu nadziemnego DN 100 - nie mniej niż 15 dm³/s;
• dla hydrantu podziemnego DN 80 - nie mniej niż 10 dm³/s;
• dla hydrantu nadziemnego DN 80 na sieci o wydajności nie mniejszej niż 5 dm³/s - nie mniej niż 5 dm³/s.

Dla zapewnienia możliwości intensywnego czerpania wody do celów przeciwpożarowych na sieciach wodociągowych o średnicy nominalnej nie mniejszej niż DN 250 powinny być instalowane hydranty nadziemne o średnicy DN 100 lub DN 150 i wydajności nominalnej nie mniejszej niż 20 dm³/s. Powinny być usytuowane w miejscach dostępnych z głównych dróg komunikacyjnych na terenie jednostki osadniczej.

Oznakowanie:

Miejsce usytuowania hydrantu zewnętrznego należy oznakować znakami zgodnymi z Polskimi Normami wraz z podaniem na znaku dodatkowym wielkości charakterystycznych hydrantu. Przy hydrancie należy przewidzieć stanowisko czerpania wody o wymiarach zapewniających swobodny dostęp do hydrantu i umieścić na nim zakaz parkowania.

Maksymalne ciśnienie hydrostatyczne w sieci wodociągowej przeciwpożarowej nie może przekraczać 1,6 MPa.

Procedury użycia hydrantu zewnętrznego (dla przeszkolonego personelu)

Przed podjęciem jakichkolwiek działań gaśniczych przez przeszkolone osoby konieczne jest upewnienie się, że hydrant zewnętrzny jest dostępny i sprawny technicznie. Hydranty powinny być wyraźnie oznaczone oraz wolne od przeszkód, aby służby ratownicze mogły z nich szybko skorzystać w sytuacji awaryjnej.

1. Przygotowanie i podłączenie węża: Po przygotowaniu hydrantu kolejnym etapem, realizowanym przez przeszkolony personel, jest podłączenie węża gaśniczego. Należy stosować wyłącznie węże o odpowiednich parametrach technicznych, zgodnych z wymaganiami instalacji przeciwpożarowej.
2. Stopniowe otwieranie zaworu: Po zamocowaniu węża zawór powinien być otwierany stopniowo, co pozwala uniknąć gwałtownego wzrostu ciśnienia.
3. Zasady bezpieczeństwa: Podczas gaszenia pożaru kluczowe znaczenie ma przestrzeganie procedur bezpieczeństwa obowiązujących osoby przeszkolone do działań gaśniczych. Strumień wody powinien być kierowany na źródło ognia, co zwiększa skuteczność tłumienia pożaru.
4. Czynności po zakończeniu akcji: Po zakończeniu działań gaśniczych wykonywanych przez uprawnione osoby należy przeprowadzić czynności porządkowe. Zamknięcie hydrantu powinno następować stopniowo, aby zapobiec uszkodzeniom instalacji.

Należy pamiętać, że korzystanie z hydrantów zewnętrznych wiąże się z ryzykiem i powinno być realizowane wyłącznie przez osoby posiadające odpowiednie przeszkolenie. Kontakt z ogniem, wysoką temperaturą i dymem stwarza poważne zagrożenie dla zdrowia.

Aspekty Prawne i Odpowiedzialność

Przepisy regulujące stosowanie hydrantów

Do najważniejszych przepisów związanych z ochroną przeciwpożarową oraz zaopatrzeniem w wodę należą:

• Ustawa z dnia 21 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej.
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. Nr 109, poz. 719).
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2010 r. w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych (Dz. U. Nr 124, poz. 1030).
• Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane.
• Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. Nr 75, poz 690).
• Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 21 listopada 2005 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać bazy i stacje paliw płynnych, rurociągi przesyłowe dalekosiężne służące do transportu ropy naftowej i produktów naftowych i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 243 z 2005 r. poz. 2063).
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 czerwca 2003 r. w sprawie uzgadniania projektu budowlanego pod względem ochrony przeciwpożarowej (Dz. U. Nr 121, poz. 1137).

Przeciwpożarowe zaopatrzenie w wodę wymagane jest dla wielu typów zabudowy, w tym dla budynków użyteczności publicznej, budynków wielorodzinnych oraz obiektów produkcyjnych i magazynowych. Za zapewnienie odpowiedniego zaopatrzenia w wodę do celów przeciwpożarowych odpowiada gmina. W sytuacji, gdy w pobliżu istnieje sieć wodociągowa, ale nie jest ona doprowadzona do danego obiektu, możliwa jest jej rozbudowa. Jeżeli na danym terenie nie ma sieci wodociągowej, konieczne jest zastosowanie rozwiązań alternatywnych, takich jak budowa zbiorników przeciwpożarowych, wykorzystanie naturalnych zbiorników wodnych lub studni.

Hydranty w starszych budynkach

Warto odpowiedzieć na pytanie, co zrobić w sytuacji, gdy budynek jest stary i nie posiada hydrantów. Ich brak może stanowić naruszenie przepisów, jednak nie zawsze tak jest. Jeżeli obiekt został wybudowany zgodnie z przepisami obowiązującymi w czasie jego powstania i nie był istotnie przebudowywany ani nie zmieniono jego sposobu użytkowania, może on funkcjonować bez hydrantów. W przypadku, gdy wykonanie instalacji hydrantowej jest niemożliwe ze względów technicznych lub ekonomicznych, konieczne jest sporządzenie ekspertyzy technicznej przez rzeczoznawcę do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych. Ekspertyza taka musi zostać uzgodniona z właściwym miejscowo komendantem wojewódzkim PSP, i to w odniesieniu do rozwiązań zamiennych dla wskazanych przepisów rozporządzenia. W jej ramach wskazuje się rozwiązania zamienne, które muszą zapewniać równoważny poziom bezpieczeństwa pożarowego. W przypadku starszych budynków, które nie są wyposażone w hydranty zewnętrzne, decyzję o konieczności ich instalacji podejmuje rzeczoznawca do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych w porozumieniu z Państwową Strażą Pożarną.

Odpowiedzialność za stan techniczny

Odpowiedzialność za stan techniczny hydrantów spoczywa na właścicielu lub zarządcy obiektu. Samo zainstalowanie hydrantu nie wystarcza - kluczowe są regularne przeglądy i utrzymanie sprawności technicznej.

tags: #aby #ugasic #pozar #za #pomoca #hydrantu