Artykuł przedstawia szczegółowe informacje na temat międzynarodowych i krajowych zawodów sportowo-pożarniczych organizowanych dla Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP), ze szczególnym uwzględnieniem zasad regulaminowych i arkuszy ocen. Celem zawodów jest doskonalenie umiejętności, popularyzacja wiedzy o ochronie przeciwpożarowej oraz ocena stanu wyszkolenia strażaków. Dowiesz się, jak wyglądają tego typu zawody, jakie są ich zasady oraz w jaki sposób ocenia się osiągnięcia drużyn.
Międzynarodowe Zawody Sportowo-Pożarnicze CTIF
Międzynarodowe Zawody Sportowo-Pożarnicze, organizowane według regulaminu CTIF, stanowią ważny element międzynarodowej rywalizacji i wymiany doświadczeń. Przykładowo, w dniach 17-24 lipca 2022 r. w Celje (Słowenia) odbyły się XVII Międzynarodowe Zawody Sportowo-Pożarnicze wg regulaminu CTIF. Liczba jednostek OSP, które trenują do zawodów wg regulaminu CTIF, jest znacznie mniejsza niż w przypadku tak zwanych zawodów „Na mokro” rozgrywanych według krajowego regulaminu zawodów sportowo-pożarniczych Ochotniczych Straży Pożarnych.
Organizacja CTIF i jej Rola
Międzynarodowy Komitet Techniczny Prewencji i Zwalczania Pożarów (CTIF) to ogólnoświatowa organizacja działająca od 1900 roku, której celem jest działanie na rzecz bezpieczeństwa strażaków. CTIF publikuje badania naukowe, artykuły i raporty, zapewnia wymianę doświadczeń i wiedzy w zakresie ochrony i ratownictwa w przypadku pożaru lub innych katastrof. Komitet organizuje również różne komisje, grupy robocze, imprezy i seminaria.
Charakterystyka Zawodów CTIF
Klasa B i skład drużyn
W zawodach tradycyjnych CTIF często wyróżnia się klasę B z zaliczeniem punktów za wiek. Drużyna składa się z 10 osób. Najmłodszy zawodnik nie może mieć mniej niż 16 lat (liczy się rocznik), natomiast dla klasy B maksymalny wiek zawodnika do naliczania punktów to 65 lat (zawodnikom, którzy przekroczyli ten wiek, zaliczony zostanie wiek maksymalny - tj. 65 lat). Drużyna musi składać się wyłącznie z zawodników należących do tej samej jednostki. W ćwiczeniu bojowym bierze udział 9 zawodników, natomiast w sztafecie 8. Po zakończeniu ćwiczenia bojowego dowódca drużyny wskazuje jednego zawodnika, który nie przystąpi do sztafety pożarniczej. Startujący zawodnicy powinni posiadać odpowiednie oznaczenia funkcyjne.
Podstawę prawną stanowi Regulamin tradycyjnych międzynarodowych zawodów pożarniczych, wydanie 6 2002.
Przebieg Ćwiczenia Bojowego CTIF
Ćwiczenie bojowe w zawodach CTIF przeprowadzane jest bez użycia wody. Rozpoczyna się ono od wydania rozkazu przez dowódcę drużyny. Po rozpoczęciu dowódca i łącznik udają się w kierunku przewidywanego stanowiska rozdzielacza. Rota 2 i rota 3 wraz z mechanikiem budują linię ssawną. Na linię ssawną składają się 4 odcinki węża ssawnego o długości 1.6 m. Linię główną oraz pierwszą linię gaśniczą rozwija rota 1. Najważniejszym etapem ćwiczenia jest prawidłowe zbudowanie linii ssawnej, czemu należy poświęcić najwięcej treningów. Poza skręceniem 4 węży ssawnych konieczne jest jeszcze założenie linek oraz podpięcie linii do motopompy. Zawodnicy tworzący rotę 2 mają najwięcej do zrobienia, budują linię ssawną oraz drugą linię gaśniczą. Wymagana jest 1 motopompa z nasadą ssawną A (4”) Ø 110 i przynajmniej z jednym wylotem tłocznym B (3”) Ø 75 umieszczonym po prawej stronie (w kierunku natarcia) oraz wyposażona w uchwyt do wymaganego przestawienia. Ponadto, potrzebna jest 1 czerwona listwa przynajmniej 3 m długa i ok. 0.05m szeroka.
Sztafeta Pożarnicza CTIF
W sztafecie pożarniczej CTIF każdy zawodnik ma do pokonania dystans 50 m. Pierwszy zawodnik rozpoczyna bieg z prądownicą, która przekazywana jest kolejnym zawodnikom aż do pokonania całego dystansu. Przekazanie prądownicy powinno nastąpić w strefie zmiany (w przeciwnym wypadku naliczane są punkty karne). Na torze sztafety ustawione są 3 przeszkody: trzeci zawodnik pokonuje równoważnię, siódmy zawodnik pokonuje ścianę, a zadaniem ósmego zawodnika jest pokonanie rury. Tor do czołgania wyposażony jest w 8 m (± 0,1 m) rurę wykonaną z drewna, tworzywa sztucznego lub metalu o gładkiej powierzchni wewnętrznej.
Pompowanie sztafetowe z perspektywy pompującego źródłowo do pompującego atakującego
System Punktacji w Zawodach CTIF
W każdej z konkurencji możliwe jest otrzymanie punktów ujemnych, przyznawanych za wykonanie czynności niezgodnych z regulaminem. 1 punkt równy jest 1 sekundzie. Uzyskując nawet najlepszy czas, można dostać kilkadziesiąt punktów karnych i nie zająć wymarzonego miejsca. W celu uniknięcia punktów karnych należy trenować zgodnie z wytycznymi w regulaminie, ponieważ utrwalenie błędnych nawyków będzie trudne do naprawienia. Arkusz oceny opiera się na Regulaminie tradycyjnych międzynarodowych zawodów pożarniczych, wydanie 6 2002.
Każda drużyna startuje z pulą 500 punktów dodatnich. Sumuje się uzyskany czas w ćwiczeniach (z uwzględnieniem ujemnych punktów) i odejmuje od puli startowej. Tak otrzymany wynik uwzględniany jest w klasyfikacji generalnej. W przypadku drużyn startujących w klasie B, uwzględniane są punkty za wiek zawodników.
Eliminacje i "Olimpiada Pożarnicza"
Regulamin zawodów CTIF nie wyszczególnia szczebli, na jakich będą rozgrywane zawody w danym kraju. W Polsce rozgrywane są dwa rodzaje eliminacji: eliminacje wojewódzkie i eliminacje ogólnopolskie, które są przepustką do startu w zawodach międzynarodowych. Co 4 lata CTIF organizuje międzynarodowe zawody pożarnicze, nazywane często Olimpiadą Pożarniczą ze względu na ceremoniał podobny do olimpiady. Podczas otwarcia zawodów zapalany jest znicz olimpijski, odbywa się uroczysty przemarsz wokół stadionu połączony z prezentacją drużyn, a zawodnicy, trenerzy i sędziowie składają specjalną przysięgę. Po zakończeniu rywalizacji wyniki końcowe drużyn dzielone są na trzy strefy medalowe: złotą, srebrną i brązową (strefy dzielone są na trzy równe części). Kwalifikacja na olimpiadę odbywa się poprzez ogólnopolskie zawody, a liczba drużyn, które awansują, określana jest przez organizatorów. Ostatnie ogólnopolskie zawody odbyły się 28 sierpnia 2021 r. w Koninie. Uzyskiwane czasy podczas Olimpiady robią wrażenie - najlepsze drużyny wykonują ćwiczenie bojowe w czasie poniżej 30 sekund i sztafetę w okolicach 51 sekund. Najnowszą polskojęzyczną wersję regulaminu (wersja 6) z 2002 roku można znaleźć w odpowiednich zasobach.
Krajowe i Lokalne Zawody Sportowo-Pożarnicze OSP ("Na Mokro")
Zawody sportowo-pożarnicze OSP, często nazywane „na mokro”, są formą intensywnego szkolenia pożarniczego i są niezwykle popularne w Polsce. Odbywają się na różnych szczeblach, od lokalnych po krajowe, i są jedną z wielu aktywności podejmowanych przez strażaków.
Cele i Uczestnicy
Celem zawodów sportowo-pożarniczych OSP jest doskonalenie umiejętności obsługi sprzętu, popularyzacja zagadnień ochrony przeciwpożarowej, a także ocena stanu wyszkolenia pożarniczego. W zawodach biorą udział członkowie Ochotniczych Straży Pożarnych w wieku powyżej 16 lat; w przypadku zawodników niepełnoletnich wymagana jest zgoda rodziców/opiekunów. Niektóre funkcje w drużynie mogą wymagać ukończonych 18 lat. Startujący zawodnicy powinni posiadać odpowiednie oznaczenia funkcyjne.
Skład drużyn może się różnić w zależności od kategorii:
- Drużyna męska składa się zazwyczaj z 9 osób: 8 zawodników oraz 1 zawodnika rezerwowego (nieobowiązkowy, ale zalecany).
- Drużyna żeńska składa się zazwyczaj z 8 do 10 osób: 8 zawodniczek, 1 zawodniczki rezerwowej (nieobowiązkowo) oraz mężczyzny obsługującego motopompę (nieobowiązkowo).
Obowiązujący jest Regulamin zawodów sportowo-pożarniczych Ochotniczych Straży Pożarnych, OSP-1/2011.
Przebieg Ćwiczenia Bojowego OSP ("Bojówka")
Ćwiczenie bojowe, często nazywane „bojówką”, to widowiskowa konkurencja. W dużym skrócie, jej celem jest strącenie pachołków i obrócenie/złamanie tarczy prądem wody. Cel ten realizuje się poprzez zassanie wody z zewnętrznego zbiornika, podanie jej na linię główną zakończoną rozdzielaczem, z którego wyprowadzone są dwie linie gaśnicze. Ćwiczenie rozpoczyna się od meldunku dowódcy o gotowości drużyny. Sędzia odbierający meldunek wydaje zgodę na rozpoczęcie ćwiczenia, a następnie sędzia startowy wydaje komendę do startu. Poniżej omówienie zadań poszczególnych zawodników, którego celem jest zorientowanie w zadaniach, a nie zastąpienie regulaminu:
- Łącznik: Buduje linię główną (od nasady motopompy do rozdzielacza) we współpracy z rozdzielaczowym. Zabiera wąż W-75, rozwija go w kierunku natarcia, podłącza jedną końcówkę do motopompy, a drugą łączy z odcinkiem W-75 rozwiniętym przez rozdzielaczowego.
- Rozdzielaczowy: Uczestniczy w budowie linii głównej. Zabiera rozdzielacz i jeden odcinek węża W-75, biegnie na wysokość końca pierwszego odcinka węża rozwijanego przez łącznika, rozwija swój odcinek w kierunku natarcia, a następnie ustawia rozdzielacz za linią orientacyjnego ustawienia i łączy go z linią główną.
- Mechanik: Uczestniczy w budowie linii ssawnej. Przenosi smoka ssawnego i dwa klucze do łączników w miejsce łączenia smoka z pierwszym odcinkiem węża ssawnego, a następnie czeka na odbiór smoka i przekazanie kluczy rocie budującej linię ssawną.
- Rota I (Przodownik i Pomocnik): Ma za zadanie zbudowanie pierwszej linii gaśniczej. Przodownik zabiera prądownicę i odcinek węża W-52, rozwija wąż w kierunku natarcia, podłącza do prądownicy, zajmuje stanowisko gaśnicze i zgłasza gotowość. Pomocnik roty zabiera wąż W-52, biegnie na wysokość rozdzielacza, łączy jedną końcówkę do lewej nasady rozdzielacza, a drugą z odcinkiem rozwiniętym przez przodownika.
- Rota II: Ma najwięcej pracy - buduje linię ssawną i drugą linię gaśniczą (analogicznie do roty I). Po zbudowaniu linii ssawnej i zanurzeniu jej w wodzie, przystępuje do zbudowania drugiej linii gaśniczej. Po zbudowaniu linii gaśniczej zadaniem przodownika jest strącenie czterech pachołków.
Podczas zawodów organizator zapewnia zbiornik, podest, pachołki drogowe ustawione na stabilnych podstawach oraz tarczę obrotową. Źródło: Regulamin zawodów sportowo-pożarniczych Ochotniczych Straży Pożarnych, OSP-1/2011.
Sztafeta Pożarnicza OSP
W sztafecie pożarniczej OSP każdy zawodnik ma do pokonania dystans 50 m. Pierwszy zawodnik rozpoczyna bieg z prądownicą, którą przekazuje kolejnym zawodnikom aż do pokonania całego dystansu. Przekazanie prądownicy powinno nastąpić w strefie zmiany, w przeciwnym wypadku naliczane są punkty karne. Każdy z zawodników, poza pokonaniem dystansu 50 m, ma do wykonania zadanie, na przykład: pokonanie drewnianej ściany o wymiarach 1,5 m x 1,5 m lub podłączenie odcinka W-52 do wyjścia rozdzielacza i podłączenie prądownicy do węża (dowolna kolejność). Podczas zawodów organizator zapewnia płotek, rów, tyczki (mocowane na trwałe z podstawą, 3 szt.), równoważnię i ścianę. Źródło: Regulamin zawodów sportowo-pożarniczych Ochotniczych Straży Pożarnych, OSP-1/2011.
System Punktacji w Zawodach OSP
Podobnie jak w zawodach CTIF, w każdej z konkurencji możliwe jest otrzymanie punktów karnych za wykonanie czynności niezgodnych z regulaminem. 1 punkt karny równy jest 1 sekundzie. Uzyskując nawet najlepszy czas, można otrzymać kilkadziesiąt punktów karnych i nie zająć wymarzonego miejsca. Aby uniknąć punktów karnych, należy trenować zgodnie z wytycznymi w regulaminie, ponieważ utrwalenie błędnych nawyków będzie trudne do naprawienia.
Do oceny stosuje się specjalne arkusze:
- Arkusz oceny ćwiczenia bojowego - regulamin zawodów sportowo-pożarniczych OSP OSP-1/2011
- Arkusz oceny sztafety pożarniczej - regulamin zawodów sportowo-pożarniczych OSP OSP-1/2011
Wynik końcowy to suma uzyskanych czasów w ćwiczeniu bojowym i sztafecie pożarniczej, z uwzględnieniem punktów karnych. Im mniejsza liczba punktów, tym wyższe miejsce w klasyfikacji.
Regulaminy i Uściślenia
Najnowszą wersję regulaminu zawodów OSP, OSP-1/2011, można znaleźć w oficjalnych publikacjach. Przed zawodami krajowymi w 2019 roku kolegium sędziów zawodów strażackich ZOSP RP przygotowało uściślenia do regulaminu. Celem tego dokumentu jest zapewnienie jednolitej interpretacji regulaminu na wszystkich szczeblach zawodów. Regulamin zawodów umożliwia również organizację dodatkowych zawodów, takich jak memoriały, puchary czy ligi.Dodatkowe regulaminy obejmują:
- Regulamin Młodzieżowych Zawodów Sportowo - Pożarniczych
- Regulamin Halowych Młodzieżowych Zawodów Sportowo - Pożarniczych
- Zasady przeprowadzania i oceny musztry podczas zawodów OSP
Częstotliwość i Osiągnięcia
Krajowe zawody sportowo-pożarnicze OSP organizowane są co 4 lata. Uzyskiwane czasy podczas zawodów krajowych robią wrażenie - najlepsze drużyny wykonują ćwiczenie bojowe w czasie poniżej 30 sekund, a sztafetę w okolicach 51 sekund. Ostatnie ogólnopolskie zawody odbyły się 28 sierpnia 2021 r. w Koninie. Spotkania organizacyjne, takie jak to, które miało miejsce 3 czerwca 2019 r. w Komendzie Powiatowej PSP w Złotowie, mają na celu omówienie nadchodzących zawodów, w tym losowanie kolejności startów i ustalenia dotyczące sprzętu (np. użycie motopomp typu M16/8 marki TOHATSU).
Arkusze Ocen i Narzędzia Wspomagające
Prawidłowe prowadzenie punktacji i klasyfikacji jest kluczowe dla przebiegu zawodów. Do tego celu służą arkusze ocen, które precyzyjnie określają zasady przyznawania punktów dodatnich i karnych.
Cyfrowe Arkusze Ocen dla OSP
Współczesna technologia pozwala na tworzenie cyfrowych narzędzi wspomagających organizację zawodów. Przykładem jest arkusz kalkulacyjny oparty na makrach i formularzach, przeznaczony do przeprowadzania zawodów w OSP. Jego funkcjonalności obejmują:
- Zakładka „Drużyny”: Służy do wprowadzania danych przynajmniej jednej drużyny (nazwa, jednostka OSP). Bazuje na wzorze formularza zgłoszeniowego z załącznika regulaminu. Po wpisaniu danych i kolejności startowej, tabele w innych zakładkach uzupełniają się automatycznie po naciśnięciu przycisku „aktualizuj”. Możliwe jest sortowanie tabeli.
- Zakładka „Lista Startowa”: Uzupełniana na miejscu zawodów po losowaniu. Po wpisaniu kolejności i posortowaniu, zakładka „Lista startowa druk” generuje gotowe zestawienie do przekopiowania do Worda.
- Arkusze „SZTAFETA” i „BOJÓWKA”: To narzędzia pomocne w bieżącym prowadzeniu konkurencji.
- Arkusze „OCENA Sztafeta” i „OCENA Bojówka”: Uruchamiają formularze do wpisywania wyników i punktów karnych. Po wpisaniu należy zapisać dane, które zostaną umieszczone w arkuszu. Edycja wyników możliwa jest poprzez kliknięcie na listę jednostek, a skasowanie całego startu przez usunięcie odpowiedniego wiersza w arkuszu.
- Zakładka „KWALIFIKACJA”: Po jej aktualizacji uzupełnia się tabela arkusza ocen, która jest zlinkowana z dokumentem Word „Arkusz ocen”. Włączenie korespondencji seryjnej umożliwia wydrukowanie wyników wszystkich jednostek jednym kliknięciem, zgodnie ze wzorem regulaminu.
Znaczenie Zawodów Sportowo-Pożarniczych dla OSP
Zawody sportowo-pożarnicze OSP to nie tylko rozrywka i integracja, ale przede wszystkim forma doskonalenia umiejętności strażaków. Ćwiczenie bojowe, zwłaszcza w wersji „na mokro”, jest w pewnej części podobne do rozwinięć spotykanych podczas prawdziwych działań ratowniczo-gaśniczych. Udział i regularne treningi do zawodów sportowo-pożarniczych z pewnością stanowią dobrą formę przygotowania do faktycznych akcji ratowniczo-gaśniczych.