Dopóki zawór EGR (Exhaust Gas Recirculation) jest sprawny, większość kierowców w ogóle nie zaprząta sobie nim głowy. Dopiero gdy auto zaczyna się dziwnie zachowywać, a silnik daje nam zdecydowanie mniej mocy niż powinien, przypominamy sobie, że właśnie tak wygląda jeden z podstawowych objawów awarii tego podzespołu. Należy jednak pamiętać, że uszkodzenie tego elementu może dawać też całkowicie odwrotne skutki, a w skrajnych przypadkach, zwłaszcza w połączeniu z innymi usterkami, może prowadzić nawet do pożaru samochodu.
Wprowadzenie do zaworu EGR
Co to jest zawór EGR?
Skrót EGR pochodzi z języka angielskiego Exhaust Gas Recirculation i oznacza zawór recyrkulacji spalin. Jest to stosunkowo nieduży element osprzętu silnika, którego cel działania jest chwalebny - proekologiczny.
Jak działa zawór EGR?
Zawór EGR ma za zadanie kierować ściśle określoną część spalin z układu wydechowego z powrotem do kolektora ssącego. W rezultacie spaliny te mieszają się z czystym powietrzem wpadającym do komór spalania. Prawidłowo działający zawór EGR w określonych sytuacjach otwiera się i wpuszcza do komory spalania pewną porcję spalin. Spaliny te obniżają temperaturę panującą w silniku, zmniejszając jednocześnie ilość produkowanych przez samochód szkodliwych związków - głównie tlenków azotu (NOx). Skuteczna redukcja tlenków azotu (NOx) to dzisiaj absolutny priorytet, aby pojazd mógł spełniać rygorystyczne normy emisji. Jeśli silnik potrzebuje więcej mocy, zawór - aby mu w tym nie przeszkadzać - pozostaje zamknięty.
Przyczyny awarii zaworu EGR
Na wstępie trzeba zadać sobie logiczne pytanie: dlaczego EGR się zapycha i psuje? Głównym i najbardziej bezlitosnym wrogiem tego podzespołu są zanieczyszczenia stałe powstające w procesie spalania. Ponieważ przez układ bez przerwy przepływają spaliny, z czasem zaczyna się tam odkładać twardy, smolisty osad, czyli nagar. Ten uporczywy nagar w układzie dolotowym narasta warstwa po warstwie, przypominając sadzę w nieczyszczonym kominie. Pod wpływem temperatury dodatkowo twardnieje, tworząc czasami naprawdę trudno usuwalną masę.
Ryzyko awarii drastycznie wzrasta, jeśli samochód jest eksploatowany głównie na krótkich, miejskich dystansach. Silnik nie ma wtedy szansy osiągnąć optymalnej temperatury roboczej, co sprzyja szybszemu odkładaniu się zanieczyszczeń.
Objawy awarii zaworu EGR
Objawy zużycia zaworu EGR bywają niejednoznaczne. Część z nich może wprowadzać w błąd, sugerując awarię kilku innych podzespołów silnika. Kiedy z samochodem dzieje się coś niedobrego, z reguły wyczujesz to od razu. Typowe objawy uszkodzonego zaworu EGR potrafią być bardzo uciążliwe i szybko odebrać przyjemność z jazdy.
Zablokowanie zaworu EGR w pozycji otwartej
Masa nagaru prowadzi zwykle do zablokowania zaworu w pozycji otwartej, co z kolei odbija się zauważalnie na pracy silnika. Jeśli nagar zablokuje zawór w pozycji otwartej, silnik będzie nieustannie zalewany spalinami i tym samym nie będzie w stanie osiągnąć mocy, jakiej wszyscy byśmy oczekiwali.
W takich warunkach samochód wyraźnie słabnie, silnik się dławi, a czasem wręcz gaśnie. Bardzo częstym problemem jest bezpośrednia zależność między szarpaniem silnika a zaworem EGR - zablokowanie tego mechanizmu w otwartej pozycji natychmiast dławi auto przy przyspieszaniu. Równie charakterystyczna jest nierówna praca silnika na biegu jałowym, objawiająca się męczącym falowaniem obrotów. Kolejny odczuwalny symptom to nagły spadek mocy. EGR, który się nie domyka, całkowicie zabiera pojazdowi dynamikę.
Dodatkowym, bardzo łatwo zauważalnym objawem awarii zaworu EGR jest silne dymienie z rury wydechowej. Jest to bezpośrednim efektem niskiej temperatury w komorze spalania (obniżanej nieustannie przez trafiające tam spaliny), co z kolei prowadzi do niewłaściwego spalania i produkcji dużej ilości cząstek stałych. Problem ten szczególnie mocno dotyczy samochodów z silnikami Diesla. Niewielu kierowców wie, że dym, który wydostaje się z rury wydechowej samochodu z dobrze wyregulowanym i nagrzanym silnikiem, powinien być niemal przezroczysty. Inny kolor spalin może świadczyć o awarii m.in. zaworu EGR.
Zawór EGR - objawy uszkodzenia - nierówne obroty i wydech, szarpanie lub gaśnięcie silnika, naprawa
Zablokowanie zaworu EGR w pozycji zamkniętej
Drugim rodzajem awarii wynikającej z zablokowania zaworu EGR jest zablokowanie go w pozycji zamkniętej. Co wówczas? Pozornie wszystko jest super, a nawet lepiej. Silnik zostaje odcięty od dławiących go spalin i w każdej chwili może osiągnąć dowolną moc. Awaria ta jest przez to bardzo trudna do zauważenia i rozpoznania. Jedynie najbardziej doświadczeni kierowcy są w stanie zwrócić uwagę na to, że coś tu nie pasuje. Być może ktoś z Was zauważy wówczas pewien wzrost temperatury silnika w stosunku do poprzednich miesięcy, może zwróci też uwagę na trudny do wyjaśnienia wzrost ilości spalanego paliwa. Nie będą to jednak na tyle wyraźne objawy, by od razu rzucały się w oczy.
Oprócz zauważalnych objawów, system diagnostyki pokładowej może zarejestrować błąd P0401 w układzie recyrkulacji spalin, który oznacza wykrycie niewystarczającego przepływu spalin.
Diagnostyka i naprawa zaworu EGR
Czyszczenie czy wymiana?
Kiedy uszkodzony zawór EGR można wyczyścić, a kiedy jedynie wymienić na nowy? Awaria zaworu, nawet jeśli wywołana jedynie jego zatkaniem (zdecydowanie najczęstszy powód, z którego EGR przestaje działać) w przypadku nowoczesnych zaworów sterowanych elektronicznie (nierozbieralnych) może oznaczać bezwzględną konieczność wymiany tej części. W przypadku zaworów sterowanych pneumatycznie, odczyszczenie zaworu jest jak najbardziej możliwe, a poziom komplikacji tego przedsięwzięcia zależy głównie od konstrukcji auta oraz stopnia zabrudzenia EGR.
Wielu kierowców zadaje nam pytanie, jak wyczyścić zawór EGR. Niestety, mało który kierowca pamięta o tym, że zawór EGR wymaga regularnego czyszczenia, tym bardziej, gdy samochód zużywa więcej paliwa niż dotychczas, a silnik ma tendencję do gaśnięcia podczas wciskania sprzęgła i dojeżdżania do świateł. To często spotykany problem, niezależnie od marki samochodu.
Gdy diagnoza wskaże na zatkany zawór EGR, masz przed sobą dwie drogi naprawy. Pierwszą, tańszą opcją jest mechaniczne i chemiczne czyszczenie zaworu EGR. W wielu serwisach internetowych można zobaczyć zdjęcia prezentujące czyszczenie EGR przed i po - różnica w wyglądzie podzespołu potrafi być kolosalna. Z kolei uszkodzony zawór EGR pod kątem elektrycznym lub mechanicznym to sytuacja, w której konieczna będzie kompletna wymiana zaworu EGR na nową, w pełni sprawną część. Niektórzy producenci aut utrudniają nam dodatkowo życie, konstruując zawory EGR zespolone z przepustnicą, podnosząc tym samym jeszcze bardziej koszty obsługi samochodu.
Jazda z uszkodzonym zaworem EGR
Czy to znaczy, że z tak uszkodzonym zaworem EGR można jeździć dalej, jakby nigdy nic? Teoretycznie auto będzie się poruszać, ale w praktyce absolutnie tego nie zalecamy. Pamiętajcie, że produkując z rozmysłem zwiększone ilości tlenków azotu, trujecie siebie samych i wszystkich wokół. Nie należy też zapominać o ryzyku poważniejszych usterek, a nawet pożaru, które mogą wynikać z zaniedbań.
Ryzyko pożaru związane z układem EGR (szczególnie w BMW)
W mediach regularnie pojawiają się doniesienia o palących się BMW i związanych z tym problemem akcjach serwisowych. Nawet sam producent nie ukrywa, że problem z pożarami występuje, a do tego jest poważny. Koncern sukcesywnie wzywał na akcję serwisową właścicieli kolejnych pojazdów.
Problemy z chłodnicą EGR w BMW
Na cenzurowanym są wszystkie cztero- i sześciocylindrowe diesle odpowiednio z lat 2014-2016 oraz 2012-2015. Wskazane są jednak kontrole dla wszystkich aut z lat 2010-2017. Zostały one wyposażone w źle zaprojektowaną chłodnicę systemu recyrkulacji spalin EGR. Może w niej dochodzić do wycieku płynu chłodzącego. Przedostające się do wnętrza chłodnicy opary glikolu mogą zapalić się w kontakcie z gorącymi spalinami. Pożywką dla ognia są też resztki niespalonego oleju napędowego oraz osady z nagaru, czyli niemal czystego węgla. Rozprzestrzenianie się płomienia ogranicza niewielka ilość tlenu.
Związana z EGR akcja serwisowa była prowadzona zrywami. BMW rozszerzało ją o kolejne modele; w przypadku niektórych samochodów wizyta w serwisie ograniczała się do kontroli chłodnicy spalin, inne potrafiły się spalić po dokonanej przez ASO kontroli. Używane BMW docierają do Polski z różnych źródeł. Nie wszyscy właściciele zostaną listownie poinformowani o konieczności sprawdzenia pojazdu, dlatego warto być świadomym tego ryzyka.
Doraźne rozwiązania i profilaktyka
Wymiana chłodnicy na własną rękę to ostateczność, która uszczupli stan konta o ok. 3 tys. zł. Doraźnym rozwiązaniem może być czyszczenie wnętrza elementu z osadów, co istotnie zmniejsza ryzyko pożaru. Warto być także wyczulonym na zapach płynu chłodzącego. Jeżeli zauważysz słodkawy zapach płynu chłodzącego w kabinie lub pod maską, może to świadczyć o wycieku i wymaga natychmiastowej uwagi.
Inne potencjalne źródła pożarów w samochodzie
Ryzyko pożaru rośnie wraz z wiekiem pojazdu. Nie należy zapominać, że procesowi starzenia podlega wiele z pozoru nieistotnych elementów - w tym przewody metalowo-gumowe oraz składowe instalacji elektrycznej. Każdego roku straż pożarna wyjeżdża do blisko 8.000 palących się pojazdów. Ostateczna liczba zapewne jest wyższa, bo czasami ogień udaje się opanować przy użyciu gaśnic, ale nawet w takiej sytuacji zniszczenia pod maską bywają duże - izolacja wiązek elektrycznych czy wszystkie przewody gumowe niszczeją błyskawicznie pod wpływem temperatury. Profilaktyka dotyczy także właścicieli nowych pojazdów.
Zawór EGR - objawy uszkodzenia - nierówne obroty i wydech, szarpanie lub gaśnięcie silnika, naprawa
Problemy z instalacją elektryczną i paliwową
- W 2013 roku BMW poinformowało UOKiK o rozpoczęciu akcji serwisowej związanej z przegrzewającym się obwodem drukowanym podgrzewacza filtra paliwa. Rzadkie przypadki zwarcia podczas jazdy mogą doprowadzić do pożaru samochodu, nawet gdy będzie on wyłączony.
- Rok wcześniej ogłoszono akcję serwisową dla serii 5 oraz 6. W samochodach objętych programem naprawczym dodatni przewód elektryczny przebiega od akumulatora w bagażniku przez rozdzielacz umieszczony w podłodze bagażnika aż do dodatniego bieguna w komorze silnika. Długotrwałe wibracje i zmiany temperatury mogą doprowadzić do poluzowania połączenia śrubowego, a nawet lokalnego wzrostu temperatury na nim, rozgrzania podłogi bagażnika czy wreszcie pożaru wyłączonego nawet pojazdu.
- W jedynkach coupé i cabrio z lat 2008-2011 kontroli podlegał materiał otaczający pirotechniczne napinacze pasów bezpieczeństwa. W przypadku kolizji mogło dojść do jego przegrzania i zapłonu.
- Skrajne i największe ryzyko pożaru tworzy pęknięcie przewodu paliwowego - zwłaszcza gdy benzyna zacznie sączyć się na elementy układu wydechowego. Przewody dobrej jakości można kupić w każdej hurtowni motoryzacyjnej na metry, a ich wymiana nie jest skomplikowana. Warto o tym pomyśleć podczas prac nad samochodem. Nowe przewody nie tylko podniosą poziom bezpieczeństwa, ale również estetykę pojazdu.
- Warto sprawdzić stan przewodu masowego. Oczywiście niedopuszczalne są wszelkie luźno wiszące przewody pod maską czy niezabezpieczone kable, które zostały nadgryzione przez zwierzęta. W starszych autach warto zwrócić uwagę na sposób podłączenia radia czy alarmu.
Zużycie materiałów i zaniedbania
Nieco więcej zachodu wymaga wymiana przewodów układu wspomagania. Zamiast kupować nowe czy używane węże można zlecić regenerację posiadanych w wyspecjalizowanym serwisie. Płyn ATF nie należy do łatwopalnych substancji, ale w określonych warunkach może zwiększać ryzyko pożaru. Podobnie wygląda kwestia palności oleju silnikowego. Pojedyncze krople nie stanowią problemu, ale odkładające się latami osady olejowe czy nasączone przez środek smarny maty tłumiące hałas mogą stać się zarzewiem ognia w najmniej oczekiwanym momencie - np. gdy temperatura w komorze silnika osiągnie krytyczny poziom podczas driftowania lub palenia gumy. Niestety, ogień trawiący maty i osłony jest wyjątkowo zdradliwy. Żar najpierw rozprzestrzenia się w nich, a następnie obejmuje całą komorę silnika.
Przeniesienie akumulatora i modyfikacje
O kwestiach związanych z pożarem należy pamiętać także podczas przenoszenia akumulatora do bagażnika, co jest częstą praktyką podczas przygotowywania aut do sportu. Bateria powinna zostać bardzo solidnie umocowana, jej dodatni biegun trzeba dobrze zaizolować, a przewód do komory silnika poprowadzić tak, by uniemożliwić jego przypadkowe uszkodzenie.
