Wirus Varicella zoster (VZV), znany również jako ludzki herpeswirus typu 3 (HHV-3), jest przyczyną dwóch powszechnych chorób: ospy wietrznej i półpaśca. Ospa wietrzna jest zakażeniem pierwotnym, występującym zazwyczaj w wieku dziecięcym, natomiast półpasiec to reaktywacja utajonego wirusa, która może wystąpić u osób z obniżoną odpornością. Badania serologiczne przeciwciał VZV odgrywają kluczową rolę w diagnostyce obu tych stanów oraz w ocenie statusu odporności.
Charakterystyka wirusa Varicella Zoster (VZV)
Wirus Varicella zoster jest wirusem DNA z rodziny Herpesviridae. Jedynym rezerwuarem wirusa są ludzie. Po przebyciu ospy wietrznej wirus pozostaje w organizmie w postaci utajonej w zwojach nerwowych. W sprzyjających warunkach, takich jak obniżenie odporności (spowodowane stresem, przemęczeniem, chorobami lub lekami immunosupresyjnymi), może dojść do reaktywacji latentnej formy wirusa, co prowadzi do rozwoju półpaśca.
Transmisja zakażenia VZV może następować drogą kropelkową, poprzez bezpośredni kontakt z osobą zakażoną lub skażonymi przedmiotami, a także przez łożysko (transmisja wertykalna) od matki na nienarodzone dziecko. Okres inkubacji wirusa (czas od kontaktu z wirusem do wystąpienia pierwszych charakterystycznych objawów) wynosi zazwyczaj od 10 do 21 dni, najczęściej 14-16 dni.
Ospa Wietrzna (Zakażenie pierwotne)
Ospa wietrzna jest samoograniczającym się zakażeniem, które pierwotnie przebiega najczęściej w wieku dziecięcym, zwykle o łagodnym przebiegu. Najczęściej na ospę wietrzną chorują dzieci i nastolatki, ale podatny na zakażenie jest każdy, kto nie chorował na nią wcześniej ani nie był szczepiony. Zachorowania obserwuje się głównie zimą i wczesną wiosną.
Choroba często zaczyna się gorączką (37-40°C) i złym samopoczuciem, bólem głowy i mięśni, zapaleniem gardła oraz nieżytem nosa. Na 1-2 dni przed wystąpieniem wysypki mogą pojawić się objawy grypopodobne. Charakterystycznym objawem choroby jest wysypka skórna. W początkowej fazie ma postać rumieniowych plamek, które szybko zmieniają się w grudki, a następnie w pęcherzyki wypełnione mętnym płynem oraz krostki. Ostatecznie zmiany zasychają w strupki, które odpadają po kilku dniach. Wysypka pojawia się rzutami w ciągu pierwszych 3-4 dni choroby i ma charakter polimorficzny, co oznacza obecność różnych stadiów zmian skórnych jednocześnie. Zmiany skórne zlokalizowane są na początku na skórze głowy oraz tułowia, a następnie na ramionach i kończynach dolnych. Czasami zdarza się, że zmiany występują również na śluzówkach, w jamie ustnej, spojówkach i rogówce.
Do rzadkich, lecz poważnych powikłań ospy wietrznej należy zapalenie mózgu (u około 1 na 4000 dzieci). U osób z niedoborami odporności, zwłaszcza u dzieci, choroba może zakończyć się śmiercią.
Półpasiec (Reaktywacja zakażenia)
W przypadku endogennej reaktywacji wirusa, spowodowanej obniżeniem odporności lub reinfekcji, może dojść do nawrotu zakażenia w postaci półpaśca. Reaktywowany wirus migruje do zakończeń nerwów czuciowych skóry, najczęściej powodując bardzo bolesną wysypkę. W zachorowaniu na półpasiec nie obserwuje się sezonowości, a 75% przypadków dotyczy osób powyżej 45 roku życia.
Półpasiec zwykle przebiega łagodniej u dzieci niż u dorosłych. Choroba zaczyna się okresem miejscowych objawów zwiastunowych po jednej stronie ciała, w obrębie danego dermatomu. Mogą to być drętwienie, świąd, mrowienie i ból o charakterze piekącym, kłującym, pulsującym, często wyzwalany przez dotyk. Po 3-4 dniach pojawiają się zmiany skórne w postaci wysypki, która ewoluuje od rumieniowych plamek, przez grudki i pęcherzyki, aż do krostek i strupków. Pęcherzyki mogą być bolesne lub swędzące, zwłaszcza u dorosłych. Wysypce może towarzyszyć gorączka, ból głowy, nadwrażliwość na światło oraz nudności. Zmiany skórne utrzymują się dłużej niż w ospie wietrznej, ustępując zazwyczaj w ciągu 2-4 tygodni. Po ich ustąpieniu mogą pozostać przebarwienia, odbarwienia lub blizny.
Po ustąpieniu objawów ostrej fazy, u niektórych pacjentów może pozostać nerwoból trwający nawet ponad 6 tygodni (neuralgia popółpaścowa). W przypadku reaktywacji zakażenia VZV może dochodzić również do zapalenia rogówki, zespołu Ramsaya-Hunta - specyficznej postaci półpaśca, przebiegającego z porażeniem twarzy lub osłabieniem słuchu. Półpasiec może wywoływać szerokie spektrum niecharakterystycznych objawów, od samoograniczającego się nerwobólu bez wysypki, do choroby rdzenia kręgowego połączonej z osłabieniem. W niektórych przypadkach reaktywacja może być klinicznie bezobjawowa, a jej jedynym symptomem jest przejściowy wzrost poziomu przeciwciał.
Badanie Przeciwciał IgM - Diagnostyka Ostrego Zakażenia
Badanie przeciwciał w klasie IgM służy do wykrywania przeciwciał przeciwko wirusowi Varicella zoster w zakażeniu pierwotnym (ospa wietrzna) oraz w zakażeniu wtórnym (półpasiec). Identyfikacja w surowicy krwi przeciwciał IgM specyficznych dla antygenów VZV potwierdza rozpoznanie ostrego zakażenia VZV. Przeciwciała IgM można wykryć już 7 dni po zakażeniu, a ich stężenie osiąga szczyt po 14-21 dniach.
Przeciwciała IgM występują u wszystkich pacjentów z zakażeniem pierwotnym (ospa wietrzna), natomiast w przypadku zakażenia wtórnego (półpasiec) wykrywane są u około 50% chorych. Badanie wykonuje się u osób z podejrzeniem ospy wietrznej lub półpaśca i jest przydatne zarówno do diagnostyki choroby pierwotnej, jak i reaktywacji zakażenia. Testu nie należy stosować, jeżeli chory zgłosił się do badania po ponad dziewięciu dniach od pojawienia się wysypki, ze względu na możliwy spadek poziomu przeciwciał IgM w późniejszej fazie choroby. Badanie polega na oznaczeniu przeciwciał IgM specyficznych dla antygenów VZV w surowicy krwi żylnej.
Badanie Przeciwciał IgG - Ocena Odporności i Przebiegu Zakażenia
Oznaczenie przeciwciał w klasie IgG przeciwko wirusowi Varicella zoster (VZV) jest badaniem serologicznym służącym głównie do weryfikacji statusu odporności. Test ten wykrywa we krwi immunoglobuliny G, które są dowodem przebytego w przeszłości zakażenia (ospy wietrznej) lub skutecznego szczepienia i wiążą się z długotrwałą ochroną.
Przeciwciała IgG powstają bardzo szybko po wystąpieniu ospy wietrznej i utrzymują się przez czas nieokreślony. Głównym zastosowaniem badania jest ocena potrzeby szczepienia u osób niepewnych swojej historii chorobowej, zwłaszcza u kobiet planujących ciążę, pracowników ochrony zdrowia czy pacjentów z obniżoną odpornością. Wynik dodatni potwierdza obecność odporności, co oznacza, że pacjent jest chroniony przed zachorowaniem na ospę wietrzną.
Badanie polega na oznaczeniu przeciwciał IgG specyficznych dla antygenów VZV w surowicy krwi żylnej. Jest ono przydatne również w diagnostyce zakażenia pierwotnego i reaktywacji, ponieważ wzrost poziomu swoistych przeciwciał IgG w wyniku reaktywacji jest dowodem skutecznej odpowiedzi odpornościowej, choć wzrostowi stężenia przeciwciał nie zawsze muszą towarzyszyć objawy zakażenia.
Wyjaśnienie testu IgG na ospę wietrzną | Test odporności na ospę wietrzną dla dorosłych i kobiet w ciąży
Szczególne Aspekty i Zalecenia
Ospa Wietrzna w Ciąży
Ospa wietrzna w ciąży wiąże się z cięższym przebiegiem niż u innych kobiet oraz z groźnymi powikłaniami zarówno dla matki, jak i dla nienarodzonego dziecka, ze względu na ryzyko przeniesienia zakażenia drogą wertykalną. Kobiety ciężarne eksponowane lub podejrzane o ekspozycję na wirusa ospy wietrznej i półpaśca powinny mieć przeprowadzoną natychmiastową diagnostykę serologiczną, która polega na oznaczeniu poziomu przeciwciał IgG specyficznych dla VZV. Na podstawie poziomu tych przeciwciał można ustalić stan odporności pacjentki oraz podjąć decyzję o zastosowaniu immunoglobuliny przeciwko wirusowi ospy wietrznej i półpaśca (varicella zoster immune globulin - VZIG), która ma za zadanie złagodzenie objawów choroby i zapobieżenie powikłaniom u matki. Lek należy podać możliwie jak najwcześniej po ekspozycji.
Szczepienia przeciwko Ospice Wietrznej
W Polsce dostępne są dwa rodzaje szczepionek przeciwko ospie wietrznej: monowalentna oraz poliwalentna, skojarzona z odrą, świnką i różyczką. Od 2002 roku w Programie Szczepień Ochronnych (PSO) zaleca się szczepienia przeciwko ospie wietrznej, natomiast jest ono obowiązkowe i refundowane w wybranych grupach ryzyka. Szczepionkę monowalentną można stosować również w ramach profilaktyki poekspozycyjnej, u osób zdrowych i nieszczepionych wcześniej na ospę wietrzną, w ciągu 72 godzin po kontakcie z chorym.
Przygotowanie do Badania
Do badania przeciwciał VZV pacjent nie musi być na czczo.
tags: #badanie #wykrywajace #czy #przechodzilo #sie #ospe