Borelioza (choroba z Lyme) to najczęstsza choroba odkleszczowa, wywoływana przez krętki z rodzaju Borrelia (B. burgdorferi, B. afzelii, B. garinii). Diagnostyka laboratoryjna jest kluczowa w przypadkach, gdy nie występuje charakterystyczny rumień wędrujący, będący klinicznym dowodem zakażenia.
Dwuetapowa strategia diagnostyczna
Zgodnie z rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych (PTEiLChZ), diagnostyka boreliozy powinna opierać się na dwuetapowym protokole:
- Test przesiewowy (ELISA/CLIA): Wykazuje wysoką czułość, pozwalając na wykrycie szerokiego spektrum przeciwciał w klasach IgM oraz IgG.
- Test potwierdzenia (Western Blot/Immunoblot): Wykazuje wyższą swoistość i służy do potwierdzenia antygenowej specyficzności przeciwciał wykrytych w pierwszym etapie.
Należy pamiętać, że zadaniem testu przesiewowego jest wykluczenie wyników negatywnych, a nie potwierdzenie pozytywnych. Każdy wynik dodatni lub graniczny testu ELISA wymaga weryfikacji metodą immunoblot.
Rola przeciwciał w diagnostyce
Przeciwciała produkowane przez układ odpornościowy (limfocyty B) mają różne stężenie w zależności od fazy infekcji:
- Przeciwciała IgM: Pojawiają się zazwyczaj w 3-4 tygodniu od zakażenia, osiągając szczyt w 6-8 tygodniu. Ich izolowana obecność u pacjentów z objawami trwającymi powyżej miesiąca jest często traktowana jako wynik fałszywie dodatni.
- Przeciwciała IgG: Ich produkcja rozpoczyna się w 4-6 tygodniu. Wysokie miano IgG może utrzymywać się przez wiele lat, nawet po skutecznym wyleczeniu choroby.
Kluczowe antygeny w teście immunoblot
W testach potwierdzenia analizuje się obecność przeciwciał przeciwko konkretnym białkom bakterii:
- OspC (IgM): Najważniejszy antygen we wczesnej fazie boreliozy, wysokospecyficzny marker infekcji.
- VlsE (IgG): Białko powierzchniowe o wysokiej immunogenności, które najczęściej zanika po skutecznej terapii, co czyni je ważnym wskaźnikiem w monitorowaniu.
Interpretacja wyników IgG i ryzyko błędów
Dodatni wynik boreliozy IgG w połączeniu z bólami stawów i obrzękami wymaga ostrożnej interpretacji. Przeciwciała te są dowodem kontaktu układu odpornościowego z patogenem, ale nie zawsze świadczą o aktywnej chorobie.
| Scenariusz | Możliwa interpretacja |
|---|---|
| Dodatnie IgM i IgG | Możliwe wczesne stadium boreliozy. |
| Ujemne IgM, dodatnie IgG | Możliwe zakażenie przebyte w przeszłości (tzw. blizna serologiczna). |
| Dodatnie IgG bez objawów | Brak wartości diagnostycznej; możliwy kontakt z krętkiem w przeszłości i wyzdrowienie. |
Przyczyny wyników fałszywych
Należy brać pod uwagę czynniki wpływające na wiarygodność wyników:
- Okno serologiczne: Okres od zakażenia do wytworzenia wykrywalnych przeciwciał (średnio 4 tygodnie). Badania wykonane zbyt wcześnie dają wyniki fałszywie ujemne.
- Reakcje krzyżowe: Przeciwciała mogą być produkowane w przebiegu innych infekcji (np. kiła, wirus EBV, Helicobacter pylori) lub chorób autoimmunologicznych.
- Blizna serologiczna: Przetrwałe przeciwciała po dawno wyleczonym zakażeniu.
Zalecenia końcowe
Borelioza to choroba rozpoznawana przede wszystkim na podstawie obrazu klinicznego. Wyniki badań serologicznych należy zawsze konsultować z lekarzem, który podejmie decyzję o dalszym postępowaniu w oparciu o wywiad, historię pokłucia przez kleszcza oraz występujące objawy (np. zapalenie stawów, objawy neurologiczne czy kardiologiczne).