Służba w Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) to lata poświęceń, a odznaczenia OSP są formalnym wyrazem wdzięczności za ten trud. System wyróżnień jest rozbudowany i ma swoją hierarchię - od Złotego Znaku Związku po odznakę Strażaka Wzorowego - a każde z nich ma inne kryteria przyznawania. Produkujemy medale, odznaki i inne odznaczenia strażackie na zamówienie.
Służba w Ochotniczej Straży Pożarnej to nie tylko udział w akcjach ratowniczych, ale przede wszystkim lata poświęceń i pracy na rzecz lokalnej społeczności. Odznaczenia OSP są symbolicznym wyrazem wdzięczności i najwyższego uznania dla tych, którzy bezinteresownie niosą pomoc. Głównym celem systemu odznaczeń jest wyróżnienie osób i jednostek za długoletnią, aktywną działalność na rzecz ochrony przeciwpożarowej. To formalny sposób docenienia nie tylko bohaterstwa podczas akcji, ale również pracy organizacyjnej, szkoleniowej i społecznej, która wzmacnia struktury OSP.
Hierarchia i Znaczenie Odznaczeń OSP
System wyróżnień w Ochotniczej Straży Pożarnej jest starannie opracowany, aby docenić różnorodne formy zaangażowania i zasługi członków oraz jednostek. Każde odznaczenie ma swoje unikalne znaczenie i kryteria przyznawania, odzwierciedlając wagę i charakter dokonanych czynów lub długość służby.
Złoty Znak Związku OSP RP
Złoty Znak Związku OSP RP to najwyższe i najbardziej prestiżowe odznaczenie w strukturach OSP. Jest ukoronowaniem wieloletniej, ofiarnej służby i symbolem najwyższego uznania za wybitne zasługi na rzecz ochrony przeciwpożarowej. Przyznaje się je za długoletnią, aktywną działalność w OSP lub Związku OSP RP, choć mogą je otrzymać także osoby i instytucje spoza struktur pożarniczych, które w wyjątkowy sposób przyczyniły się do rozwoju Związku. Złotym Znakiem Związku może zostać uhonorowana również cała jednostka OSP, o ile posiada co najmniej 100-letnią tradycję.
Zgodnie z nowym Regulaminem Odznaczeń, obowiązującym od 1 stycznia 2019 roku, nastąpiły zmiany w czasookresie przy nadawaniu Złotego Znaku Związku.
Medal Honorowy im. Bolesława Chomicza
W hierarchii odznaczeń Ochotniczej Straży Pożarnej Medal Honorowy im. Bolesława Chomicza zajmuje drugie miejsce, zaraz po Złotym Znaku Związku. To zaszczytne wyróżnienie przyznawane jest za wybitne zasługi w umacnianiu i rozwijaniu Związku OSP RP oraz samych jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych. Wyjątkowość medalu polega na szerokim gronie potencjalnych laureatów. Mogą nim zostać uhonorowani nie tylko członkowie OSP i działacze Związku, ale również całe jednostki straży pożarnej. Co więcej, odznaczenie to może trafić także w ręce osób, instytucji i organizacji społecznych spoza OSP, które swoją działalnością w znaczący sposób wsparły ochotnicze pożarnictwo. Warunkiem otrzymania medalu jest posiadanie Złotego Medalu „Za Zasługi dla Pożarnictwa” od co najmniej pięciu lat.
Od 1 stycznia 2019 roku Medal im. B. Chomicza stanowi formę wyróżnienia jako medal pamiątkowy i nadawany jest głównie z okazji obchodów jubileuszy OSP i Związku OSP RP. Nie ma wyznaczonego czasookresu od ostatniego odznaczenia korporacyjnego ZOSP RP.
Medal „Za Zasługi dla Pożarnictwa”
Medal „Za Zasługi dla Pożarnictwa” to jedno z najczęściej nadawanych odznaczeń w strukturach OSP, doceniające wyróżniającą się działalność na rzecz ochrony przeciwpożarowej. Odznaczenie dzieli się na trzy klasy, przyznawane w kolejności: brązową, srebrną i złotą. Warunkiem nadania medalu wyższej klasy jest posiadanie medalu klasy niższej przez co najmniej 5 lat. Warunkiem nadania Brązowego Medalu „Za Zasługi Dla Pożarnictwa” członkowi OSP biorącemu bezpośredni udział w działaniach ratowniczych jest posiadanie odznaki „Strażak Wzorowy” od co najmniej 3 lat. Pozostali członkowie OSP mogą mieć nadany po co najmniej 10-ciu latach działalności od osiągnięcia pełnoletności.
Ochotnicze Straże Pożarne charakteryzujące się aktywną działalnością mogą być uhonorowane Medalem „Za Zasługi dla Pożarnictwa”.
Odznaka „Strażak Wzorowy”
Odznaka „Strażak Wzorowy” to jedno z podstawowych wyróżnień w hierarchii OSP, przeznaczone dla najbardziej zaangażowanych członków. Jest odznaczeniem jednostopniowym, co w przeciwieństwie do stopniowanego Medalu „Za Zasługi dla Pożarnictwa” podkreśla jego wyjątkowy charakter. Odznaka może być nadawana tylko członkom OSP biorącym bezpośredni udział w działaniach ratowniczych, za wzorową działalność, zaangażowanie i godną postawę społeczną. Od 1 stycznia 2019 roku odznaka ta nadawana jest członkowi OSP biorącemu bezpośredni udział w działaniach ratowniczych, który powinien mieć złożone ślubowanie, posiadać wyszkolenie odpowiednie do pełnionej funkcji i mieć co najmniej 5-letni staż w działalności ratowniczo-gaśniczej od pełnoletności (wcześniej było to 3 lata).
Odznaka „Za Wysługę Lat”
Odznaka „Za Wysługę Lat” jest wyrazem uznania za staż, wierność i systematyczność w służbie. Pierwszy raz odznakę można otrzymać po 10 latach aktywnej działalności. Począwszy od 25 lat służby, jest ona co 5 lat uzupełniana o metalową nakładkę z liczbą oznaczającą kolejne jubileusze (np. 30, 35, 40 lat). Od 1 stycznia 2019 roku odznaka ta będzie odpłatna.
Prawo do odznaki „Za Wysługę Lat” można uzyskać po 10 latach działalności, następną po 20 latach, a kolejne uzupełniane są w cyklu pięcioletnim oznaczeniem liczby lat w OSP (X, 15, XX, 25, XXX, XXXV, 40, 45, 50, 55, 60, 65, 70, 75).
Odznakę „Za Wysługę Lat” nosi się jedną aktualną, na prawej górnej klapie kieszeni munduru, w jej lewym rogu.
Odznaka „Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza” (MDP)
Odznaka „Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza” (MDP) stworzono z myślą o najmłodszych adeptach pożarnictwa. System odznaki MDP jest trzystopniowy, co odzwierciedla rosnące umiejętności i wiedzę jej członków. Zdobycie złotej odznaki, będącej dowodem cech liderskich, wymaga spełnienia dodatkowych kryteriów, takich jak posiadanie srebrnej odznaki od co najmniej pół roku oraz aktywne pełnienie funkcji instruktorskich.
Odznaka MDP pierwszego stopnia „Brązowa” - może być nadana po 2 latach od momentu złożenia ślubowania (wcześniej było po roku). Pozostałe odznaki „Srebrna” i „Złota” po 2 latach od niższej odznaki. Nowy regulamin nie uwzględnia wyróżnienia odznaką Opiekuna lub działacza Zawiązku będącego członkiem Komisji Młodzieży.
Odznaka „Młodzieżowej Drużyny OSP” jest wyróżnieniem nadawanym członkom młodzieżowych i harcerskich drużyn pożarniczych za aktywną działalność w drużynie przy ochotniczej straży pożarnej.
Zmiany w Regulaminie Odznaczeń od 2019 Roku
Z dniem 1 stycznia 2019 roku weszły w życie zmiany w Regulaminie odznaczeń, odznak i wyróżnień Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polski. Nowy Regulamin, zatwierdzony przez Zarząd Główny ZOSP RP Uchwałą Nr 16/V/2018, wprowadził nowe zasady nadawania medali i odznak, uwzględniając również ochronę danych osobowych zgodnie z zasadami RODO.
Nowe Wnioski i Zasady
Wnioski na odznaczenia od 1 stycznia 2019 roku przyjmowane są wyłącznie na nowych drukach, opracowanych w związku z obowiązkiem ochrony danych osobowych na podstawie rozporządzenia PE i Rady (UE) 2016/679.
Istotne zmiany w Regulaminie Odznaczeń obowiązujące od 1 stycznia 2019 roku obejmują:
- Zmianę czasookresu przy nadawaniu Złotego Znaku Związku.
- Medal im. B. Chomicza stanowi formę wyróżnienia jako medal pamiątkowy, nadawany głównie z okazji jubileuszy OSP i Związku OSP RP.
- Złoty Znak Związku oraz Medal Honorowy im. B. Chomicza nadal są limitowane.
- Odznakę Strażak Wzorowy nadaje się tylko członkowi OSP biorącemu bezpośredni udział w działaniach ratowniczych (z wymaganym stażem min. 5 lat od pełnoletności).
- Osoby, instytucje, przedstawiciele służb mundurowych mogą otrzymać wyróżnienia po okresie co najmniej 10-letniej współpracy z OSP lub Związkiem OSP RP (wcześniej było 5 lat).
- Odznakę Za Wysługę Lat można uzyskać po 10 latach działalności, następną po 20 latach, a kolejne w 5-letnich cyklach. Od 1.01.2019 roku będzie ona odpłatna.
- Odznakę MDP pierwszego stopnia „Brązowa” można nadać po 2 latach od złożenia ślubowania (wcześniej po roku).
Noszenie Odznaczeń i Odznak
Prawidłowe noszenie odznaczeń i odznak jest ważnym elementem umundurowania strażackiego, świadczącym o szacunku dla tradycji i symboli. Zasady te regulują m.in. Regulamin Umundurowania ZOSP RP oraz przepisy dotyczące umundurowania Państwowej Straży Pożarnej.
Umundurowanie Wyjściowe
Ordery, odznaczenia i medale zawiesza się na wstążkach długości 6-6,5 cm każda. Wstążki zakłada się na sznurkach koloru ubioru lub przyszywa bezpośrednio do kurtki mundurowej. W przypadkach, gdy nie ma obowiązku noszenia orderów, odznaczeń, medali nosi się ich baretki wykonane ze wstążki barwy przewidzianej dla danego orderu lub odznaczenia. Szerokość baretki równa się szerokości wstążki stosowanej w najniższej klasie danego orderu lub odznaczenia, a wysokość baretki wynosi 8 mm. Baretki nakłada się na podkładkę sukienną koloru czarnego.
Wyższe klasy orderów oznacza się na baretce przez nałożenie pośrodku niej rozetki w kolorach wstążki orderowej. Wyższe stopnie odznaczeń oznacza się przez nałożenie pośrodku baretki, pionowo, wąskiego galonika złotego lub srebrnego. Baretki nosi się na kurtkach ubioru wyjściowego nad lewą kieszenią munduru, z prawa na lewo, w linii poziomej. W jednym rzędzie nosi się nie więcej niż trzy baretki. Powyżej trzech baretek - w dwóch lub więcej rzędach bezpośrednio jeden pod drugim.
Odznaka „Strażak Wzorowy” na Mundurze PSP
Kwestia noszenia odznak OSP na mundurach Państwowej Straży Pożarnej budzi dyskusje. Zgodnie z Regulaminem Umundurowania ZOSP RP, odznaka "Wzorowy Strażak" powinna być noszona na środku między guzikiem klapy a dolną krawędzią prawej, górnej kieszeni kurtki. Jednakże, w przypadku munduru PSP, w tym miejscu często znajduje się znak absolwenta Szkoły Państwowej Straży Pożarnej. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie umundurowania Strażaków Państwowej Straży Pożarnej z 2005 roku nie określa już precyzyjnie miejsca noszenia odznak OSP, odsyłając do przepisów ustanawiających te odznaki. Ogólna zasada mówi, że odznaki OSP na mundurze PSP należy traktować jak pozostałe odznaki i nosić je na prawej klapie munduru, nie więcej niż dwie w równych odległościach od guzika.
Odznaczenia OSP a Mundur PSP
Przyjęcie medalu lub odznaki z OSP na mundur PSP jest traktowane jako indywidualna decyzja. Choć można przyjąć odznaczenie na mundurze PSP, nie oznacza to obowiązku jego noszenia na co dzień. Zwyczajowo, w dniu nadania medalu, dopina się go do munduru, lecz nie jest to regułą na kolejne lata. W przypadku braku munduru OSP, niektórzy sugerują rezygnację z noszenia odznaczeń OSP na mundurze PSP, inni dopuszczają noszenie ich jako dodatkowych odznak na prawej klapie munduru.
Dodatkowe Informacje
W naszej odlewni doskonale wiemy, że dobre odznaczenie strażackie to przede wszystkim dobry projekt. Teraz mogą Państwo dodać do swoich odznaczeń dodatkowego wymiaru w postaci eleganckiego etui, które uświetni każdą okazję.
Odznaka „Zasłużony dla Ochrony Przeciwpożarowej” została ustanowiona rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji jako odznaczenie za ratowanie życia i ochronę mienia. Odznaka w każdym stopniu może być nadana tylko jeden raz. Przy nadawaniu odznaki zachowuje się kolejność w stopniach.
Ochotniczy ruch strażacki chlubnie zaznaczył swoje istnienie na kartach historii narodu i państwa polskiego. Przykłady poświęcenia w niesieniu ratunku i pomocy są udziałem licznej rzeszy strażaków ochotników, którzy swoją działalnością zyskują uznanie społeczne. Walka z żywiołem ognia i sił przyrody, ratowanie zdrowia, życia i mienia w obliczu wypadków, katastrof oraz zdarzeń losowych, to tylko część działalności Ochotniczych Straży Pożarnych. Członkowie OSP ponadto uczestniczą w kultywowaniu rodzimych tradycji i dorobku kulturalnego. Swoją działalnością wychowawczą docierają do młodzieży, którą organizują we wspólnych działaniu dla dobra rodziny, środowiska i kraju. Te wysoce pozytywne przykłady postaw strażaków znajdują między innymi uhonorowanie w przyznawanych im przez władze państwowe odznaczeniach.