Każda burza jest potencjalnie niebezpieczna, nawet najsłabsza. Intensywne opady deszczu i towarzyszące im wyładowania atmosferyczne mogą prowadzić do poważnych konsekwencji, w tym pożarów i uszkodzeń mienia. W ciągu roku z powodu wyładowań atmosferycznych Państwowa Straż Pożarna odnotowuje nawet ponad 400 pożarów domów. Pioruny często powodują również uszkodzenia urządzeń elektrycznych, nawet jeśli nie trafią bezpośrednio w budynek.
Burze i Ich Konsekwencje: Lokalne Zdarzenia
Pożar w Folwarku (Powiat Rawicki)
Po sobotniej burzy i gwałtownych opadach deszczu strażacy powiatu rawickiego odnotowali sześć interwencji. Najgroźniejsze zdarzenie miało miejsce w podrawickim Folwarku, gdzie właściciel domu odczuł skutki burzy najdotkliwiej. Zniszczony dach, poddasze oraz wyposażenie pomieszczeń to skutki pożaru wywołanego silnym wyładowaniem atmosferycznym.
Zgłoszenie o pożarze wpłynęło do Komendy Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w Rawiczu 5 września 2020 roku o godzinie 14:20. Już pięć minut później akcję ratowniczo-gaśniczą prowadziły trzy zastępy strażaków PSP, którzy nieco później zostali wsparci przez druhów z Ochotniczej Straży Pożarnej w Słupi Kapitulnej. Działania strażaków polegały między innymi na zabezpieczeniu miejsca zdarzenia, ugaszeniu pożaru przy użyciu wody oraz usunięciu nadpalonych elementów konstrukcyjnych dachu i przekrycia dachowego. Akcja zakończyła się po ponad trzech godzinach.
Groźny Incydent w Radziszowie (Powiat Krakowski)
Podczas czwartkowej burzy w powiecie krakowskim doszło do groźnego zdarzenia. W Radziszowie w gminie Skawina miał miejsce pożar od uderzenia pioruna, który wywołał ogromne płomienie. Od uderzenia pioruna doszło do zapalenia się tui oraz samochodu osobowego zaparkowanego obok Remizy OSP w Radziszowie. Jak wskazują świadkowie, zapaliły się nie jeden, a dwa samochody osobowe oraz naczepa samochodu ciężarowego. Z relacji obserwatorów zdarzenia wynika, że dodatkowo w jednym z płonących samochodów wystrzelił bak z paliwem.
Natomiast burze przyniosły również podtopienia pojedynczych domów i posesji między innymi w gminie Jerzmanowice Przeginia, gdzie były podtopienia w Gotkowicach i Przegini. Strażacy wypompowywali wodę z zalanych podwórek i udrożniali przepusty w przydrożnych rowach, robili przekopy, a drogi czyścili z błota.
Pożar domu w wyniku uderzenia pioruna.
Zrozumieć Pioruny: Mechanizm i Rodzaje Wyładowań
Jak Powstają Pioruny?
Pioruny powstają w wyniku nierównowagi ładunku elektrostatycznego między chmurami burzowymi a ziemią. Ten układ tworzy pole elektryczne, które może zaburzać strukturę cząstek zawieszonych w powietrzu wokół niego. Pole zasadniczo oddziałuje na pobliskie cząsteczki, wytwarzając jony dodatnie i wędrujący pas elektronów.
Stopniowo elektrony z tego „gulaszu” zaczynają przemieszczać się w kierunku ziemi w mniej więcej 50-metrowych segmentach, które prawdopodobnie są częściowo sterowane przez przewodzące kieszenie powietrza, wytwarzane przez pył lub inne cząstki. Ta interakcja natychmiast tworzy kanał łączący chmury i ziemię, po którym może podążać wiele innych elektronów. Uderzenie pioruna jest zatem przepływem bardzo wielu elektronów przez ten kanał.
Rodzaje Wyładowań Atmosferycznych
Choć każda burza jest potencjalnie niebezpieczna, to są błyskawice, które nigdy nie wyrządzą nikomu krzywdy, jak i takie, które stanowią wyjątkowe zagrożenie. Zdecydowana większość piorunów występuje między chmurami, wysoko nad ziemią. Jednak mniej niż 10 procent błyskawic to tak zwane pioruny doziemne, czyli takie, które tworzą się w chmurach i sięgają powierzchni ziemi. Spośród tych zaledwie kilku procent piorunów, co dziesiąty jest podwójnie niebezpieczny.
Pioruny z Prądem Ciągłym - „Gorące Pioruny”
Zazwyczaj wyładowanie kończy się krótkim błyskiem, ale niektóre uderzenia utrzymują prąd nawet tysiąc razy dłużej niż wynosi średnia. Mówimy wówczas o prądzie ciągłym. Prąd ciągły nie jest tak silny jak sam błysk - podczas gdy błysk może mieć prąd szczytowy wynoszący 20 tysięcy amperów (uśredniony z wielu skoków złożonych, które składają się na pojedynczy błysk), prąd ciągły mierzy od 100 do 1000 amperów.
To właśnie błyskawice z prądem stałym, nazywane „gorącymi piorunami”, podgrzewające do czerwoności przedmioty, w które trafią, są przyczyną pożarów budynków czy drzew.
Zagrożenia i Statystyki Pożarowe
Prawdopodobieństwo trafienia wyładowania bezpośrednio w dom nie jest wysokie, jednak przepięcia w instalacji mogą nastąpić nawet gdy piorun trafi obok budynku. Aby uszkodzić wrażliwy sprzęt, wyładowanie nie musi nawet trafić w sam budynek - wystarczy, że nastąpi to w jego pobliżu.
Wyładowania atmosferyczne mogą powodować uszkodzenia sprzętu komputerowego, RTV i AGD. Gdy piorun trafia w budynek lub jego okolicę, przedostaje się do instalacji elektrycznej. Przepływa przez nią wtedy kilkaset razy więcej energii niż zwykle, a to powoduje wzrost napięcia i uszkodzenie urządzeń elektrycznych. W skrajnych przypadkach może nawet dojść do pożaru.
Skuteczna Ochrona Przed Piorunami i Przepięciami
Obowiązki Prawne i Nowoczesne Rozwiązania
Polskie prawo nakłada obowiązek ochrony przed skutkami przepięć i bezpośrednich wyładowań we wszystkich powstających lub modernizowanych po 2002 roku budynkach. Często jako ochronę traktuje się odłączanie urządzeń od zasilania w czasie burzy, jednak to tylko doraźne rozwiązanie. Przed burzą nie ochroni bowiem sam piorunochron.
Najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest zainstalowanie ograniczników przepięć. Najczęściej stosowane są ograniczniki klasy I, II lub III (dawniej B, C i D). Urządzenia klasy I montowane są w złączu lub rozdzielnicy głównej budynku, klasy II - w kolejnych rozdzielnicach (na przykład w mieszkaniach w budynkach wielorodzinnych). Ograniczniki klasy III stosowane są bezpośrednio w gniazdku elektrycznym - to na przykład listwy przeciwprzepięciowe i boxy.
Trzeba jednak pamiętać, że gdy w budynek uderzy piorun, takie listwy mogą nie wystarczyć. Ich rolą jest bowiem redukowanie do bezpiecznych wartości już obniżonego napięcia. Nie ochronią więc urządzeń, jeśli w całości przyjmą bezpośrednie wyładowanie.
Ważność Regularnych Kontroli i Profesjonalnego Montażu
Właściciele lub zarządcy budynków zgodnie z prawem budowlanym powinni także dokonywać kontroli instalacji minimum co 5 lat - dotyczy to również instalacji elektrycznej. Jest to szczególnie istotne w minimalizowaniu ryzyka związanego z zagrożeniem pożarowym czy usterkami.
Ważną kwestią, o której trzeba pamiętać, jest jakość wykonania. Wszelkie elementy instalacji, ograniczniki czy piorunochron powinny być montowane jedynie przez fachowców. Już na etapie budowy czy remontu warto się upewnić, że stosowane są dopasowane i wysokiej jakości urządzenia. Instalacje elektryczne powinny też przechodzić regularne przeglądy oraz modernizacje.
Nowe Technologie w Monitorowaniu Burz
Pojawiają się innowacyjne narzędzia, które mogą okazać się niezwykle pomocne dla strażaków. Takie systemy będą w stanie śledzić burze, a następnie lokalizować obiekty, w które uderzyły pioruny z prądem ciągłym. Jeśli będziemy identyfikować te zjawiska, będziemy też mogli zawczasu przed nimi ostrzegać ludność zagrożonych obszarów. System testowo rozpocznie działalność jeszcze przed końcem tego roku.