Droga do służby: Jak zostać strażakiem PSP i OSP

Kim jest strażak i co należy do jego obowiązków?

Strażak jest funkcjonariuszem państwowym, przeszkolonym do specjalnych zadań. Jego praca polega na gaszeniu pożarów, likwidowaniu zagrożeń drogowych, chemicznych, wodnych, radiologicznych oraz na zapobieganiu ich skutkom. Strażacy cieszą się niesłabnącym szacunkiem, ponieważ są tymi, którzy ratują ludzi, zwierzęta i mienie materialne. Ratowanie ludzkiego zdrowia i życia daje dużą radość i spełnienie. Praca strażaka nie jest zwykłym zajęciem; to misja i powołanie. Nierzadko niosąc pomoc innym ludziom, strażacy narażają własne życie. Do ich zadań należy nie tylko gaszenie pożarów, ale także udział w akcjach ratowniczych podczas wypadków drogowych lub katastrof żywiołowych, takich jak powodzie czy huragany.

Niezbędne cechy i kompetencje strażaka

Strażak powinien cechować się świetnym stanem zdrowia, sprawnością fizyczną i odwagą, determinacją. Kandydat na strażaka musi być odporny na stres, umieć szybko podejmować decyzje oraz pracować pod presją zagrożenia zdrowia i życia. Nie może bać się wysokości, dlatego podczas testów przyszli strażacy wchodzą na 30-metrową drabinę. Oprócz kondycji fizycznej, w tym zawodzie cenne są również inne kwestie, w tym zdolności interpersonalne.

Pierwszą bardzo istotną cechą, która powinna wyróżniać strażaka, jest decyzyjność. Doskonałym tego przykładem jest wejście do płonącego budynku, gdzie strażak odpowiada już nie tylko za siebie, ale również za swoich kolegów z jednostki, a przede wszystkim za osoby, którym niesiona jest pomoc. Strażak często kojarzy nam się również z odwagą. Każdego dnia mierzy się on z masą wyzwań, które nie zawsze sprowadzają się do ratowania kota z drzewa, ale mogą dotyczyć ogromnego pożaru lasu, powodzi niszczącej dom, czy ciężkiego, śmiertelnego wypadku. W takich sytuacjach strażak nie może się bać, tylko musi stawić czoło zadaniom.

Kolejną bardzo ważną sprawą jest umiejętność współpracy w zespole. Strażacy działają w grupach i dlatego tak ważne jest pełne zaufanie, zgranie i jasna komunikacja pomiędzy członkami jednostki. Pokora pozwala wyciągnąć wnioski z każdej sytuacji, aby nie popełniać tych samych błędów. Chęć samorozwoju jest kluczowa, ponieważ choć przeprowadzane jest wiele szkoleń i kursów dotyczących zawodu, duży wpływ ma również praca we własnym zakresie. Niezbędna jest także empatia, aby podczas zdarzeń z osobami poszkodowanymi potrafić z nimi rozmawiać i udzielić odpowiedniego wsparcia psychicznego. Strażacy muszą znać procedury bezpieczeństwa oraz zasady udzielania pierwszej pomocy, posiadając tym samym również wiedzę medyczną. Ciągłe szkolenia i ćwiczenia są nieodłącznym elementem tej pracy.

Ścieżki kariery: Państwowa Straż Pożarna (PSP) i Ochotnicza Straż Pożarna (OSP)

Marzenia o pracy w straży są coraz trudniejsze do spełnienia, ponieważ niewielki procent zgłaszających się kandydatów spełnia wymogi formalne, związane ze stanem zdrowia i sprawnością fizyczną. Istnieją trzy główne drogi, aby wstąpić w struktury Państwowej Straży Pożarnej oraz możliwość dołączenia do Ochotniczej Straży Pożarnej.

Państwowa Straż Pożarna (PSP)

W strukturach Państwowej Straży Pożarnej mogą być zatrudniani również pracownicy cywilni, zgodnie z ustawą o służbie cywilnej. Ogłoszenia o naborze publikowane są w Biuletynie Informacji Publicznej Kancelarii Prezesa Rady Ministrów oraz w Biuletynie Informacji Publicznej urzędu.

Wymogi formalne i prawne

Strażakiem PSP może zostać osoba, która jest przede wszystkim obywatelem Polski, posiada co najmniej wykształcenie średnie, nie była karana za przestępstwa oraz jest w pełni zdolna fizycznie i psychicznie do wykonywania obowiązków strażaka. Postępowanie kwalifikacyjne poprzedzające przyjęcie kandydata do służby w Państwowej Straży Pożarnej zarządza i prowadzi kierownik jednostki organizacyjnej Państwowej Straży Pożarnej. Szczegółowe zasady naboru regulują przepisy, m.in. ustawa o Państwowej Straży Pożarnej oraz rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji.

Proces rekrutacyjny w PSP

Aby móc zostać strażakiem zawodowym, należy przejść przez rygorystyczny proces rekrutacji, który jest silnie uregulowany prawnie. Kandydaci muszą przejść szereg testów i spełnić kilka warunków.

1. Złożenie dokumentów: Najważniejsze są w pierwszej kolejności dokumenty, w tym życiorys. W lewym górnym rogu dokumentu należy wpisać swoje dane osobowe i kontaktowe, informację o posiadaniu obywatelstwa polskiego, datę urodzenia i miejsce zamieszkania. Na środku dokumentu umieszcza się nagłówek "ŻYCIORYS". Treść życiorysu rozpoczyna się od podania daty i miejsca urodzenia, następnie opisuje się zawody rodziców i ścieżkę edukacji. Można również krótko napisać o swoich zainteresowaniach i pasjach, zwłaszcza jeśli są związane z pracą strażaka. Przejrzystość, czytelność oraz zwięzłość informacji są bardzo ważne, a dokument nie powinien być zbyt długi. Życiorys do straży pożarnej pisze się inaczej niż klasyczne CV, które jest wymagane jedynie w przypadku ubiegania się o posadę w służbie cywilnej.

2. Ocena dokumentów: Komisja dokonuje oceny złożonych dokumentów, sprawdzając spełnienie wszystkich wymogów ogłoszenia. Posiadane wykształcenie, wyszkolenie lub umiejętności są oceniane w systemie punktowym.

3. Testy sprawności fizycznej: Kandydaci muszą przedstawić zaświadczenie lekarskie o braku przeciwwskazań zdrowotnych do przystąpienia do testu sprawności fizycznej, wystawione nie później niż 30 dni przed testem. Na teście obowiązuje ubiór i obuwie sportowe. Kandydat może podejść do każdej z prób dwukrotnie, wyłącznie w tym samym dniu. Test składa się z prób sprawnościowych i próby wydolnościowej:

   • Podciąganie na drążku: Drążek jest umieszczony na wysokości doskocznej, pozwalającej na swobodny zwis ciała. Na komendę „start” kandydat podciąga się tak, aby broda znalazła się powyżej drążka i wraca do pozycji wyjściowej. Oceniający głośno podaje liczbę zaliczonych podciągnięć. Dozwolona jest praca tułowia i nóg.

   • Rzut piłką lekarską (2 kg): Kandydat ustawia się przed linią, przodem do kierunku rzutu. Unosi piłkę oburącz nad głowę i wykonuje rzut.

   • Bieg wahadłowy (3x10 m): Kandydat podchodzi do linii startu i na komendę „start” rozpoczyna bieg zgodnie z oznaczonym kierunkiem, mijając tyczki od strony zewnętrznej. Trasę pokonuje trzykrotnie. Obowiązuje zakaz chwytania i przytrzymywania tyczek; w przypadku przewrócenia tyczki, kandydat musi ją ustawić. Dopuszcza się jeden falstart.

   • Próba wydolnościowa (Beep test): Polega na bieganiu między dwoma znacznikami (liniami) oddalonymi o 20 metrów w określonym, stale rosnącym tempie, nadawanym sygnałem dźwiękowym. Koniec testu następuje, gdy kandydat dwukrotnie nie przebiegnie kolejnych 20 metrów w wyznaczonym czasie lub dwukrotnie pod rząd wystartuje przed sygnałem.

4. Sprawdzian z pływania: Kolejnym krokiem jest sprawdzian z pływania.

5. Test akrofobii: Dodatkiem jest test akrofobii, sprawdzający, czy kandydat ma lęk wysokości. Dotyczy on stanowisk wymagających specjalnych predyspozycji.

6. Rozmowa kwalifikacyjna: Po pozytywnym ukończeniu testów sprawnościowych i testu z pływania, dochodzi bardzo znaczący element - rozmowa kwalifikacyjna. Odpowiedni ubiór i przygotowanie są bardzo istotne. Każdy z członków komisji ocenia kandydata, a wynik końcowy jest średnią arytmetyczną przyznanych punktów.

7. Komisja Lekarska MSWiA: Ostatecznym etapem jest kierowanie kandydatów, którzy uzyskali najwyższą liczbę punktów, do komisji lekarskiej w celu orzeczenia zdolności fizycznej i psychicznej do pełnienia służby w Państwowej Straży Pożarnej.

Ścieżki edukacyjne w PSP

Należy ukończyć jedną ze szkół pożarniczych w Polsce: policealną lub wyższą.

• Akademia Pożarnicza w Warszawie (dawniej Szkoła Główna Służby Pożarniczej - SGSP): Uczelnia ta prowadzi studia inżynierskie, a po ich ukończeniu można kontynuować studia magisterskie. Są to studia dla strażaków w służbie kandydackiej, po których uzyskuje się tytuł inżyniera pożarnictwa oraz które kończą się promocją oficerską, nadając absolwentom stopień młodszego kapitana. Kandydaci rozpoczynają naukę od szkoleń prowadzonych w warunkach poligonowych, przygotowujących do udziału w akcjach ratowniczo-gaśniczych oraz do pełnienia służby w PSP. Po jego ukończeniu kandydaci składają ślubowanie i stają się podchorążymi. W czasie studiów słuchacze mogą być włączani do akcji ratowniczych na terenie całej Polski.

• Szkoły Aspirantów PSP: Drugą drogą jest wybór jednej z trzech Szkół Aspirantów, tj. Szkoły Aspirantów Państwowej Straży Pożarnej w Poznaniu bądź Krakowie lub Centralnej Szkoły Państwowej Straży Pożarnej w Częstochowie. Po tych szkołach uzyskuje się tytuł technika pożarnictwa oraz stopień młodszego aspiranta.

Dodatkowe kwalifikacje i umiejętności cenione w naborze do PSP

Osoby z największą sumą punktów na maturze oraz po pozytywnym ukończeniu testów sprawnościowych i testu z pływania, zostają skierowane na badanie lekarskie jako pierwsze. Dodatkowe punkty w naborze do PSP można uzyskać za:

• uzyskanie kwalifikacji ratownika, o których mowa w ustawie o Państwowym Ratownictwie Medycznym;
• uprawnienia do wykonywania zawodu ratownika medycznego;
• wyszkolenie pożarnicze w ochotniczej straży pożarnej (ukończone szkolenie podstawowe oraz udokumentowany udział w co najmniej dwóch zdarzeniach lub ćwiczeniach w ciągu roku poprzedzającego ogłoszenie).

Wiedza absolwenta SGSP (inżyniera pożarnictwa)

Strażak z tytułem inżyniera kończący Akademię Pożarniczą (dawniej SGSP) posiada szeroką wiedzę z zakresu organizacji systemu ochrony przeciwpożarowej, Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego oraz ochrony ludności. Posiada umiejętność analizowania zagrożenia pożarowego obiektów przemysłowych i użyteczności publicznej, obszarów leśnych, obszarów wsi, miast i osiedli oraz innych miejscowych zagrożeń. Ma także umiejętność oceny projektów budowlanych, urządzeń i procesów technologicznych pod kątem zagrożenia pożarowego i wybuchowego, a także oceny skali zagrożenia pożarowego oraz wybuchowego i sposobów ich zmniejszania. Zna zasady funkcjonowania i doboru systemów zabezpieczeń oraz projektowania i kontroli tych systemów, a wreszcie umiejętność prowadzenia szkoleń z zakresu ochrony przeciwpożarowej.

Ochotnicza Straż Pożarna (OSP)

Rola i struktura OSP

Ochotnicza Straż Pożarna (OSP) jest jednostką umundurowaną, wyposażoną w specjalistyczny sprzęt. Jej głównym zadaniem jest walka z pożarami, innymi miejscowymi zagrożeniami oraz klęskami żywiołowymi. W Polsce jest ponad 16 tysięcy jednostek OSP, do których należy ponad 700 tysięcy strażaków. Jednostki OSP funkcjonują jako stowarzyszenia i ściśle współpracują z Państwową Strażą Pożarną. Większość OSP jest zrzeszona w Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej. Ustawa o ochronie przeciwpożarowej umożliwia włączenie jednostek OSP do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG). Obecnie włączonych do KSRG jest ponad 4500 jednostek OSP, którym stawiany jest szereg wymagań sprzętowych oraz personalnych. Jednostki, które nie są włączone do systemu, potrafią równie sprawnie działać. Najważniejszym dokumentem w jednostce jest statut, w którym znajdują się informacje o celach i sposobach działania, prawach i obowiązkach członków oraz zasadach wyboru i funkcjonowania władz stowarzyszenia.

Kto może zostać strażakiem OSP?

Praktyka pokazuje, że każdy, kto chce czynnie uczestniczyć w realizacji celów OSP, może zostać strażakiem. Zazwyczaj strażakiem OSP może zostać każdy, kto:

• jest pełnoletni, czyli ma ukończone 18 lat i nie przekracza wieku 65 lat;
• jest w ogólnym, dobrym stanie zdrowia, które pozwala na pracę;
• ukończy szkolenie podstawowe.

Statut przewiduje zazwyczaj kilka rodzajów członkostwa, np. członkowie zwyczajni (czynni), wspierający, honorowi. Członek czynny aktywnie uczestniczy w wykonywaniu postanowień statutu OSP. Członkiem wspierającym może być osoba fizyczna lub prawna, która zadeklaruje wspomaganie działalności OSP finansowo lub w innej formie. Członkiem honorowym może być każda osoba fizyczna szczególnie zasłużona dla ochrony przeciwpożarowej. Zakres aktywności w OSP jest bardzo szeroki, więc każdy, niezależnie od zawodu (mechanik, elektryk, informatyk, kierowca, nauczyciel), znajdzie coś dla siebie.

Jak wstąpić do OSP?

Droga do zostania strażakiem-ochotnikiem nie jest szczególnie skomplikowana i składa się z kilku kroków:

1. Znalezienie odpowiedniej jednostki: Pierwszym krokiem jest znalezienie jednostki, do której chciałbyś należeć. Ważna jest lokalizacja, szczególnie jeśli myślisz o zostaniu strażakiem-ratownikiem, czyli biorącym bezpośredni udział w działaniach. Jednostki OSP w ciągu kilku minut od alarmu są w stanie wyjechać do zdarzenia, dlatego im bliżej jednostki, tym lepiej. Jednostka musi być prawnie zarejestrowana (w KRS), aby móc funkcjonować.

2. Spotkanie organizacyjne: Po skontaktowaniu się z jednostką zostaniesz zaproszony na spotkanie, gdzie poznasz strukturę organizacyjną, bazę techniczną i dalsze kroki. Bądź przygotowany na pytania o motywację i doświadczenie.

3. Złożenie podania: Po spotkaniu i pozytywnej ocenie, możesz złożyć podanie o wstąpienie do stowarzyszenia. Decyzje o przyjęciu podejmowane są przez zarząd jednostki.

4. Okres próbny: Wiele jednostek ma ustalony okres próbny, w którym oceniane jest zaangażowanie nowych członków. Na tym etapie warto brać udział w szkoleniach wewnętrznych, aby określić, czy chcesz zostać strażakiem-ratownikiem.

5. Ślubowanie: Po okresie próbnym następuje ślubowanie. Najczęściej ma ono następującą treść: „W pełni świadom obowiązków strażaka ochotnika uroczyście przyrzekam czynnie uczestniczyć w realizacji celów i zadań ochotniczej straży pożarnej. Być zdyscyplinowanym, mężnym, ofiarnym w ratowaniu życia i mienia."

6. Badania lekarskie: Jednym z warunków uczestnictwa w działaniach ratowniczo-gaśniczych są aktualne badania lekarskie, których rodzaj opisany jest w rozporządzeniu ministra zdrowia.

7. Szkolenie podstawowe: Po uzyskaniu badań lekarskich, czas na szkolenie podstawowe. Jest to przepustka do pierwszej akcji, realizowane przez Państwową Straż Pożarną. Program szkolenia składa się z 38 tematów realizowanych w 136 godzinach (64 godziny teorii i 69 godzin zajęć praktycznych) i kończy się egzaminem. Ukończenie szkolenia uprawnia do bezpośredniego uczestnictwa w akcjach ratowniczo-gaśniczych.

Motywacje do wstąpienia do OSP

Chęć pomocy innym, zrobienie czegoś dobrego, zdobycie nowych umiejętności, sprawdzenie siły charakteru czy podtrzymanie tradycji rodzinnych - to tylko niektóre powody, dla których zostaje się strażakiem OSP. Służba w OSP daje poczucie bycia częścią "drugiej rodziny", gdzie można liczyć na wsparcie nie tylko podczas akcji, ale i w codziennym życiu. Wielu strażaków podkreśla, że im więcej od siebie dają, tym więcej otrzymują w zamian, doświadczając ogromnej satysfakcji.

Częste pytania dotyczące służby w OSP

• Czy jednostki OSP uczestniczą w takich samych akcjach jak PSP? Tak, stanowisko kierowania PSP po otrzymaniu zgłoszenia podejmuje decyzję o alarmowaniu jednostek OSP, które uczestniczą w tych samych akcjach.
• Czy muszę stawić się na każdy alarm? Jednostka OSP tak organizuje swoją działalność, aby być w pełnej gotowości bojowej o każdej porze, jednak nie oznacza to, że jako strażak musisz stawić się na każdy alarm. Niektóre jednostki monitorują gotowość poszczególnych strażaków, wyznaczają dyżury itp.
• Ile czasu na wyjazd do akcji? Jako graniczny czas wyjazdu przyjmuje się 15 minut. W ciągu tego czasu strażacy przybywają do jednostki, przebierają się, wsiadają do wozu i wyjeżdżają do zdarzenia.
• Jak długo trwa okres próbny? Długość okresu próbnego zależy od wewnętrznych ustaleń jednostki.
• Czy mogę zostać członkiem OSP, mając mniej niż 18 lat? Tak, możesz zostać członkiem OSP za zgodą rodziców lub prawnych opiekunów. Zgodnie z najnowszym programem szkolenia podstawowego strażaków OSP, w szkoleniu mogą uczestniczyć osoby, które ukończyły 16 lat.
• Czy w OSP obowiązują składki członkowskie? Z reguły tak. Jednostka OSP to stowarzyszenie, a w wielu jednostkach obowiązuje składka członkowska, zazwyczaj roczna w wysokości od 10 do 50 zł.
• Czy mogę dołączyć, jeśli nie chcę lub nie mogę brać udziału w akcjach? Tak. Pomimo że głównym celem OSP jest działalność ratowniczo-gaśnicza, każdy może znaleźć coś, w czym będzie mógł się realizować i wspomagać całą jednostkę, np. w zakresie organizacyjnym czy technicznym.
• Czy strażacy OSP mają prawo do munduru? Tak, strażacy OSP mają prawo do munduru, używanego podczas świąt państwowych, religijnych, a także wewnętrznych wydarzeń w jednostce. Praktyka pokazuje, że mundur otrzymują strażacy, którzy przeszli okres próbny i złożyli ślubowanie.

Warunki pracy i wynagrodzenie

Miejscem pracy dla strażaka jest jednostka straży pożarnej. Kandydat przyjmowany jest na najniższe stanowisko, a po zdobyciu uprawnień kierowany na kursy podoficerskie, gdzie dalej się kształci. Każdy przychodzący do straży pracownik musi przejść okres służby przygotowawczej, w czasie którego należy ukończyć z pozytywnym wynikiem szkolenie strażaka podstawowego. Jest to czas na sprawdzenie, czy kandydat nadaje się do tego zawodu i czy odpowiada mu ta praca.

Zarobki strażaka

Wynagrodzenia strażaków uzależnione są od kilku czynników. Po pierwsze zależą od rodzaju stanowiska. Najniższe są dla stanowisk szeregowych, odpowiednio wzrastają przy stanowiskach: podoficerskich, aspiranckich, oficerskich. Po drugie, pensje są sumą kilku składowych: wynagrodzenia zasadniczego, dodatku służbowego, dodatku motywacyjnego, czy dodatku uzasadnionego szczególnymi właściwościami, kwalifikacjami, warunkami czy miejscem pełnienia służby. Średnie miesięczne wynagrodzenie brutto strażaka Państwowej Straży Pożarnej wynosi około 5 900 - 7 380 zł, a średnie wynagrodzenie netto (na rękę) to około 4 366 - 5 442 zł. Strażacy ochotnicy w OSP otrzymują ekwiwalent zależny od trwania akcji i szkoleń. Jest to opcja dla osób z misją - trudno mówić tu o zarobkach pozwalających na utrzymanie się, gdyż takie osoby zazwyczaj zatrudnione są na etatach, a aktywność w OSP traktują jako pasję.

Wyzwania i satysfakcja w służbie strażaka

Służba w straży pożarnej to nie tylko wymagająca fizycznie i psychicznie praca, ale także źródło ogromnej satysfakcji i spełnienia. Od momentu usłyszenia alarmu strażak jest w pełnej gotowości. W tej pracy trzeba działać szybko - nierzadko to refleks ratuje czyjeś życie. Podczas służby strażak jest przygotowany na każdą ewentualność, stawiając czoła wielu niebezpieczeństwom. To, co jest najpiękniejsze w byciu strażakiem, to poczucie, że im więcej od siebie dajesz, tym więcej otrzymujesz w zamian, widząc ulgę na twarzach ludzi, którym udało się pomóc.

tags: #byc #jak #strazak