Informacje dotyczące zasad bezpieczeństwa pożarowego w obiektach bywają wyszukiwane pod różnymi nazwami, takimi jak instrukcja ochrony przeciwpożarowej, instrukcja bezpieczeństwa przeciwpożarowego, instrukcja bezpieczeństwa ppoż, ibp ppoż, instrukcja ppoż obiektu czy instrukcja pożarowa obiektu. W większości przypadków osoby poszukujące w ten sposób informacji mają na myśli Instrukcję Bezpieczeństwa Pożarowego (IBP), która jest kluczowym dokumentem w zakresie ochrony przeciwpożarowej.
Zdarza się również, że pod powyższymi określeniami poszukiwane są informacje dotyczące instrukcji postępowania na wypadek pożaru, które dostępne są w formie plansz umieszczanych na ścianie. Jednak te ostatnie to ogólne instrukcje przeciwpożarowe, które są odrębnym typem dokumentu i nie należy ich mylić z Instrukcją Bezpieczeństwa Pożarowego.
Czym jest Instrukcja Bezpieczeństwa Pożarowego (IBP)?
Instrukcja Bezpieczeństwa Pożarowego (IBP) jest podstawowym dokumentem regulującym kwestie związane z ochroną przeciwpożarową na obszarze konkretnego obiektu. Mówiąc najprościej, jest to praktyczny przewodnik opisujący, jak zapewnić bezpieczeństwo pożarowe budynku, jego użytkowników oraz terenu przyległego.
Celem dokumentu nie jest wyłącznie spełnienie wymogu formalnego. Opracowanie IBP to element realnego systemu bezpieczeństwa, a nie jedynie dokument przeznaczony „do szuflady”. Dobrze przygotowana instrukcja pomaga właścicielowi, zarządcy lub użytkownikom obiektu prawidłowo organizować czynności z zakresu ochrony przeciwpożarowej, szkolić zatrudnionych pracowników i przygotować się na kontrolę Państwowej Straży Pożarnej.
Podstawa prawna i obowiązek opracowania IBP
Obowiązek opracowania Instrukcji Bezpieczeństwa Pożarowego wynika z § 6 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.U. 2010, nr 109, poz. 719, ze zm.). Przepis ten szczegółowo wskazuje, kiedy IBP jest wymagana dla obiektów oraz jakie elementy powinna zawierać.
Ponadto, zgodnie z art. 6 Ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. z 1991 r., nr 81, poz. 351), na pracodawcy spoczywa obowiązek zabezpieczenia budynku, obiektu lub terenu przed zagrożeniem pożarowym. Wymaga to wyposażenia obiektu w wymagane urządzenia przeciwpożarowe oraz zapewnienia konserwacji i napraw tych urządzeń. Pracodawca powinien również określić stopień zagrożenia pożarowego i wybuchowego, który zależy głównie od konstrukcji obiektu, rodzaju prowadzonych w nim procesów produkcyjnych oraz stosowanych urządzeń i instalacji technicznych.
Kiedy Instrukcja Bezpieczeństwa Pożarowego jest wymagana?
Opracowanie IBP to wymóg prawny, który muszą wypełnić właściciele, zarządcy lub użytkownicy obiektów. Obowiązek ten dotyczy:
- Obiektów przeznaczonych do wykonywania funkcji użyteczności publicznej (np. biura, szkoły, przedszkola, obiekty handlowe), zamieszkania zbiorowego (np. hotele, pensjonaty, internaty), produkcyjnych i magazynowych, których kubatura brutto przekracza 1000 m³.
- Obiektów inwentarskich (służących produkcji rolnej), których kubatura brutto przekracza 1500 m³.
- Stref pożarowych poza budynkami, jeśli ich powierzchnia przekracza 1000 m².
- Niezależnie od kubatury lub powierzchni, każdy obiekt lub strefa pożarowa, gdzie występuje zagrożenie wybuchem.
Wyjątki od obowiązku posiadania IBP
Z obowiązku opracowania IBP zwolnione są budynki mieszkalne oraz inne budynki, których kubatura brutto nie przekracza 1000 m³. Podobnie, w przypadku obiektów innych niż budynek, powierzchnia strefy pożarowej mniejsza niż 1000 m² zwalnia z tego wymogu. Należy jednak pamiętać, że nawet w tych przypadkach właściciel nie jest zwolniony z ogólnych obowiązków w zakresie ochrony przeciwpożarowej.
Kto ma obowiązek zapewnić Instrukcję Bezpieczeństwa Pożarowego?
Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wskazuje właścicieli, zarządców lub użytkowników obiektu jako podmioty zobowiązane do zapewnienia instrukcji. Kwestia odpowiedzialności za realizację obowiązków z zakresu ochrony przeciwpożarowej jest szerzej uregulowana w art. 4 ust. 1a Ustawy o ochronie przeciwpożarowej.
W pierwszej kolejności pod uwagę powinna być brana umowa cywilnoprawna ustanawiająca użytkowanie lub zarząd. Na jej podstawie odpowiedzialnym za realizację obowiązków będzie zarządca lub użytkownik, odpowiednio do postanowień umowy.
W sytuacji, gdy taka umowa nie została zawarta lub nie zawiera odpowiedniego zapisu dotyczącego ochrony przeciwpożarowej, obowiązek realizacji zadań z zakresu ppoż., w tym opracowania IBP, spoczywa na podmiocie faktycznie władającym budynkiem. Z tego powodu, podpisując umowę najmu, warto zwrócić uwagę na zapisy regulujące kwestie odpowiedzialności w zakresie ochrony przeciwpożarowej, aby uniknąć późniejszych nieporozumień.
Co powinna zawierać Instrukcja Bezpieczeństwa Pożarowego?
Wymagana zawartość IBP określona została szczegółowo w § 6 Rozporządzenia w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów. Instrukcja obejmuje zarówno część opisową, jak i graficzną.
Część opisowa IBP
Instrukcja musi informować o:
- Charakterystyce obiektu: opis warunków technicznych obiektu (warunki ochrony przeciwpożarowej), jego kategorii zagrożenia ludzi, podziału na strefy pożarowe.
- Wyposażeniu: określenie wyposażenia obiektu w wymagane urządzenia przeciwpożarowe i gaśnice, wskazanie miejsc ich usytuowania.
- Zagrożeniach: rodzaj prowadzonego procesu technologicznego, występująca gęstość obciążenia ogniowego, występowanie materiałów niebezpiecznych pożarowo, substancji palnych i ich parametrów pożarowych.
- Procedurach:
- Zasady przeprowadzania przeglądów technicznych.
- Sposoby postępowania na wypadek pożaru, w tym zasady alarmowania.
- Warunki i procedury dotyczące ewakuacji oraz zasady przeprowadzania ćwiczeń ewakuacyjnych.
- Sposób zabezpieczenia prac niebezpiecznych pożarowo.
- Organizacji:
- Podział obowiązków w zakresie ochrony przeciwpożarowej dla stałych użytkowników obiektu (właściciela, zarządcy, wyznaczonych pracowników).
- Sposoby zapoznania użytkowników obiektu z treścią instrukcji.
- Danych: dane podmiotów opracowujących instrukcję (instrukcja nie może być anonimowa).
Część graficzna IBP
Część graficzna jest równie istotna jak opisowa i musi zawsze odpowiadać stanowi faktycznemu obiektu. Plany graficzne powinny zawierać informacje o:
- Charakterystyce budowlanej obiektu: wysokość, liczba kondygnacji, powierzchnia, podział na strefy pożarowe, kategoria zagrożenia ludzi.
- Zagrożeniach: występowanie i lokalizacja pomieszczeń lub stref zagrożenia wybuchem.
- Rozmieszczeniu:
- Sprzętu przeciwpożarowego, hydrantów zewnętrznych.
- Kurków głównych instalacji gazowej, głównych wyłączników prądu.
- Drogach i dojściach:
- Przebieg dróg pożarowych i dróg ewakuacyjnych.
- Szkic terenu przyległego, z zaznaczeniem wjazdu na teren ogrodzony.
- Liczba osób przebywających w poszczególnych pomieszczeniach i na każdej kondygnacji.
Wyciąg z instrukcji bezpieczeństwa pożarowego obiektu, zawierający plany ewakuacyjne ludzi i mienia, powinien być wywieszony w widocznym miejscu na terenie obiektu.
Opracowanie Instrukcji Bezpieczeństwa Pożarowego
Kto może opracować IBP?
Chociaż przepisy nie zawsze wskazują wprost, że IBP musi być opracowana wyłącznie przez określoną osobę z konkretnym tytułem zawodowym, to jednak dokument ten musi uwzględniać rzeczywiste warunki techniczne obiektu, podział na strefy pożarowe, kategorię zagrożenia ludzi, przewidywaną liczbę osób oraz występowanie materiałów niebezpiecznych pożarowo. Musi być zgodny z aktualnymi przepisami.
Z tego powodu, instrukcję bezpieczeństwa pożarowego może opracować osoba posiadająca odpowiednie kwalifikacje, takie jak:
- Inżynier pożarnictwa lub inżynier bezpieczeństwa pożarowego.
- Osoba posiadająca co najmniej wykształcenie średnie lub średnie branżowe i uprawnienia inspektora ochrony przeciwpożarowej.
- Technik pożarnictwa (absolwenci Centralnej Szkoły Państwowej Straży Pożarnej w Częstochowie oraz Szkół Aspirantów Państwowej Straży Pożarnej w Krakowie i Poznaniu).
- Osoby z kwalifikacjami z innych krajów, które przeszły procedurę uznania kwalifikacji.
Należy wystrzegać się gotowych instrukcji, będących zlepkiem przepisów i ogólnych informacji, które nie odnoszą się do konkretnego obiektu. Znaczna część IBP, szczególnie warunki ochrony przeciwpożarowej i część graficzna, musi być opracowana indywidualnie, w odniesieniu do rzeczywistego budynku i istniejącej dokumentacji budowlanej.
Cena opracowania IBP
Cena opracowania IBP nie jest stała i zależy od wielu czynników, przede wszystkim od:
- Powierzchni całkowitej budynku.
- Dostępności dokumentacji budowlanej obiektu, w tym planów graficznych kondygnacji w formie edytowalnej (CAD), co znacząco obniża koszty.
- Sposobu użytkowania obiektu.
- Występujących procesów technologicznych.
- Zagrożeń pożarowych.
- Systemów i urządzeń przeciwpożarowych zainstalowanych w obiekcie.
Aktualizacja Instrukcji Bezpieczeństwa Pożarowego
Kiedy i jak często należy aktualizować IBP?
Aktualizacja IBP musi być przeprowadzana co najmniej raz na dwa lata. Instrukcja powinna być poddawana okresowej aktualizacji także w sytuacjach, kiedy następuje zmiana warunków ochrony przeciwpożarowej w obiekcie. Będzie to dotyczyło sytuacji, gdy:
- Remont lub przebudowa wpływają na zmianę ciągów komunikacyjnych, ilość wyjść ewakuacyjnych oraz długość przejść i dojść ewakuacyjnych.
- Zmienia się sposób użytkowania obiektu lub jego części, np. połączenie pomieszczeń i stworzenie sali, w której przebywa jednocześnie więcej niż 50 osób, co może wpłynąć na kategorię zagrożenia ludzi i organizację ewakuacji.
- Następują zmiany w prowadzonej działalności (szczególnie w obiektach produkcyjnych i magazynowych).
- Występuje istotna modernizacja budynku.
Część graficzna instrukcji, w tym plany obiektu i drogi ewakuacyjne, musi zawsze odpowiadać stanowi faktycznemu.
Podstawa prawna i dokumentowanie aktualizacji
Obowiązek aktualizacji IBP wynika z § 6 ust. 7 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów. Fakt dokonania aktualizacji powinien być odnotowany w specjalnej karcie aktualizacji instrukcji, która musi zawierać:
- Datę aktualizacji.
- Zakres wprowadzonych zmian.
- Dane i podpis osoby wykonującej aktualizację.
Cena aktualizacji IBP
Podobnie jak przy opracowaniu IBP od podstaw, tak samo przy wycenie aktualizacji ceny będą różniły się w zależności od wymaganego nakładu pracy. Istotne jest, czy konieczna będzie edycja zawartości instrukcji, czy wystarczy porównanie stanu istniejącego z zapisami instrukcji i potwierdzenie, że w okresie od ostatniej aktualizacji nie wystąpiły zmiany w warunkach ochrony przeciwpożarowej.
Obowiązki po opracowaniu i wdrożeniu IBP
Zapoznawanie użytkowników obiektu z IBP
Sposób zapoznania użytkowników obiektu z IBP powinien być określony w samej instrukcji. Najczęściej odbywa się to w formie szkolenia, będącego częścią szkolenia wstępnego BHP lub szkolenia okresowego BHP. Szkolenie powinno być przeprowadzane przez osoby posiadające uprawnienia do wykonywania czynności w zakresie ochrony przeciwpożarowej, takie jak inżynierowie pożarnictwa, inspektorzy ochrony przeciwpożarowej czy technicy pożarnictwa.
Program szkolenia powinien obejmować zagadnienia takie jak zagrożenia pożarowe występujące w budynku, rodzaje dostępnego sprzętu gaśniczego i zasady posługiwania się nim, a także zadania i obowiązki w przypadku wystąpienia pożaru. Pracownicy mają podstawowy obowiązek przestrzegania przepisów przeciwpożarowych.
Przekazywanie wyciągów z IBP do Państwowej Straży Pożarnej
Instrukcja ma być dokumentem, który może być wykorzystany na potrzeby działań ratowniczo-gaśniczych. Stąd obowiązek przekazywania warunków ochrony przeciwpożarowej oraz części graficznej do właściwego miejscowo komendanta powiatowego lub miejskiego Państwowej Straży Pożarnej. Obowiązek ten dotyczy obiektów, w których wymagane jest stosowanie systemu sygnalizacji pożarowej, zgodnie z § 28 ust. 1 wspomnianego rozporządzenia.
Przekazuje się konkretne informacje odnoszące się do danego obiektu, zawarte w części "warunki ochrony przeciwpożarowej obiektu" oraz plany graficzne. Informacje te obejmują:
- Lokalizację i sposób dojazdu.
- Drogi pożarowe.
- Zaopatrzenie wodne.
- Obiekty sąsiadujące.
- Charakterystykę pożarową budynku.
- Strefy pożarowe.
- Warunki ewakuacji.
- Instalacje i urządzenia przeciwpożarowe.
Sposób przekazania dokumentacji określany jest przez poszczególne komendy, a informacje te można znaleźć na ich stronach internetowych. Dopuszczalne i pożądane jest przekazanie dokumentacji w wersji elektronicznej.
Przechowywanie IBP (skrzynka na instrukcję)
Instrukcja powinna być przechowywana w sposób dający możliwość natychmiastowego wykorzystania przez ekipy ratownicze. Jednym z rozwiązań, wynikających z rozporządzenia, jest umieszczenie jej w zamykanej skrzynce, do której kluczyk umieszczony jest za szybką. Jest to rozwiązanie podobne do stosowanego w szafkach hydrantowych lub szafkach na gaśnice.
Taką szafkę należy umieścić przy wejściu głównym do budynku, w miejscu dobrze widocznym i łatwo dostępnym. Producenci oferują różne typy skrzynek, różniące się szczegółami i wyglądem zewnętrznym.
Konsekwencje braku lub zaniedbań w IBP
Brak instrukcji bezpieczeństwa pożarowego w obiekcie, w którym jest ona wymagana, to nie tylko uchybienie formalne. Podczas kontroli Państwowej Straży Pożarnej IBP jest jednym z podstawowych dokumentów podlegających weryfikacji. Koszt profesjonalnej usługi opracowania instrukcji jest nieporównywalnie niższy niż ryzyko sankcji czy problemów w przypadku pożaru.
Jeżeli dojdzie do pożaru, a w obiekcie nie była opracowana wymagana IBP, sytuacja staje się znacznie poważniejsza. W przypadku stwierdzenia zaniedbań, brak IBP może również wpłynąć na rozliczenie szkody przez ubezpieczyciela. W takiej sytuacji przedsiębiorca może ponosić odpowiedzialność cywilną za szkody na osobie i mieniu.
Co istotne, nawet sprawne urządzenia techniczne, takie jak system sygnalizacji pożaru czy czujki, nie zwalniają z obowiązku posiadania dokumentacji. Wiele osób pyta, jak działa czujnik dymu i zakłada, że jego montaż wystarczy do zapewnienia bezpieczeństwa, jednak to kompleksowe podejście, w tym IBP, jest kluczowe.
Instrukcja Bezpieczeństwa Pożarowego a ogólna instrukcja przeciwpożarowa
Bardzo ważne jest, aby nie mylić IBP z ogólną instrukcją przeciwpożarową. To dwa zupełnie różne dokumenty:
- Ogólna instrukcja przeciwpożarowa to uproszczony dokument zawierający najważniejsze zasady dotyczące bezpieczeństwa pożarowego. Nie jest opracowywana dla konkretnego obiektu, ale dla danego typu budynków (np. szkoły, urzędu, miejsca pracy) według określonego wzoru. Ma formę planszy i zazwyczaj wiesza się ją w widocznym miejscu na ścianie. Można ją kupić w sklepach z artykułami BHP.
- Instrukcja Bezpieczeństwa Pożarowego (IBP) jest opracowywana indywidualnie dla konkretnego obiektu, z uwzględnieniem jego rodzaju, przeznaczenia i warunków lokalnych. Składa się z części opisowej, graficznej i niezbędnych załączników, dokładnie opisując warunki techniczne i organizacyjne ochrony przeciwpożarowej.
Podręczny sprzęt gaśniczy
W ramach ogólnej ochrony przeciwpożarowej, oprócz IBP, kluczowe jest również prawidłowe rozmieszczenie i konserwacja podręcznego sprzętu gaśniczego. Sprzęt gaśniczy powinien być rozmieszczony w miejscach łatwo dostępnych i widocznych, przy wejściach i drogach komunikacyjnych. Do sprzętu powinien być zapewniony dostęp o szerokości co najmniej 1 m, a odległość dojścia do gaśnicy nie powinna być większa niż 30 m.
Sprzęt należy umieszczać w miejscach nienarażonych na uszkodzenia mechaniczne oraz działanie źródeł ciepła (piece, grzejniki). Każda gaśnica powinna mieć aktualną wywieszkę kontrolną z odnotowaną datą ostatniego badania gaśnicy; badania te powinny odbywać się co 6 miesięcy.
tags: #centralny #plan #przeciwpozarowy