Zawód strażaka jest profesją o bardzo wysokim ryzyku zawodowym. Podstawowym celem pracy strażaka jest wykonywanie czynności ratowniczo-gaśniczych podczas różnego rodzaju zdarzeń wymagających interwencji: pożarów, katastrof budowlanych i chemicznych, wypadków komunikacyjnych oraz innych sytuacji niosących zagrożenie dla zdrowia i życia ludzi.
Zagrożenia w pracy strażaka
Strażacy zazwyczaj pracują w szkodliwych i gwałtownie zmieniających się warunkach, narażeni na różnorodne czynniki ryzyka, takie jak: zawalające się konstrukcje, spadający gruz, gazy, toksyczne pyły oraz atmosfera uboga w tlen. Ponadto są narażeni na urazy związane z wypadkami komunikacyjnymi, katastrofami przemysłowymi i powodziami.
Często wykonują czynności związane z dużym wysiłkiem fizycznym, np. dźwiganie ciężkich przedmiotów w wysokiej temperaturze, przy jednoczesnym obciążeniu odzieżą ochronną. Może to być przyczyną wyczerpania organizmu, urazów z przeciążenia oraz chorób układu krążenia. Praca w systemie dyżurowym oraz ciągłe przebywanie w obliczu niebezpieczeństwa stanowi również źródło stresu, w tym stresu pourazowego.
Organizacja działań ratowniczo-gaśniczych
Aby Straż Pożarna mogła sprawnie funkcjonować, musi być dobrze zorganizowana. Struktura opiera się na:
- Komendzie Głównej Państwowej Straży Pożarnej (PSP) - zarządzającej działaniami na poziomie krajowym.
- Jednostkach Ratowniczo-Gaśniczych (JRG) - głównych zespołach operacyjnych rozmieszczonych w miastach i regionach.
- Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) - wspierającej działania PSP, głównie w małych miejscowościach i na wsiach.
- Jednostkach specjalistycznych - takich jak Zakładowe czy Wojskowe Straże Pożarne, dbające o specyficzne obiekty przemysłowe lub wojskowe.
Podejmowanie decyzji w sytuacjach krytycznych
Proces decyzyjny strażaka jest kształtowany przez kulturę środowiskową, tradycję oraz oczekiwania społeczne. Często występuje konflikt między potrzebą szybkiego ratowania życia a współczesną teorią rozwoju pożaru (np. skrócony czas do wystąpienia rozgorzenia z 17 do 4 minut). Każdy dowódca musi kierować się rozwagą, analizując oznaki pożaru, takie jak charakter dymu, płaszczyzna neutralna czy temperatura, nie ignorując przy tym dynamicznego rozwoju sytuacji.
Ewakuacja ludzi i mienia
Celem ewakuacji jest zapewnienie bezpiecznego opuszczenia strefy zagrożonej. Zadania te obejmują:
- Kierowanie ewakuacją przez dowódcę akcji.
- Wykorzystywanie oznakowanych dróg (korytarzy i klatek schodowych).
- Skoordynowane wynoszenie cennych przedmiotów i dokumentów w sposób niepowodujący utrudnień.
Podczas ewakuacji należy przeciwdziałać panice, która jest przyczyną wielu niepotrzebnych wypadków. Osoby ewakuowane muszą bezwzględnie podporządkować się poleceniom ratowników.
Ewakuacja i zwalczanie pożarów - Szkolenie BHP - www.asekor.pl
Specyficzne działania: Pożary sadzy
Pożary przewodów kominowych wymagają specjalistycznego podejścia. Do kluczowych działań należą:
| Czynność | Opis działania |
|---|---|
| Wygaszenie pieca | Usunięcie materiału palnego z paleniska za pomocą metalowej łopatki i wiadra. |
| Wygaszenie sadzy | Prace prowadzone z dachu lub wyczystki przy użyciu wyciorów, piasku lub proszku gaśniczego. |
| Monitoring | Użycie kamery termowizyjnej do sprawdzania temperatury ścian i monitorowanie stężenia tlenku węgla. |
Uwaga: Nigdy nie należy wlewać wody do palącego się komina, gdyż grozi to jego pęknięciem. Po zakończeniu działań strażacy przekazują obiekt właścicielowi, często z zaleceniem kontroli kominiarskiej przed ponownym użyciem pieca.
Zasady dla mieszkańców w przypadku pożaru
W razie zauważenia ognia należy:
- Zadzwonić pod numer alarmowy 112 lub 998.
- W miarę możliwości odłączyć dopływ prądu.
- W przypadku silnego zadymienia poruszać się blisko podłogi i zasłonić usta mokrą tkaniną.
- Jeśli droga wyjścia jest odcięta: udać się do pomieszczenia z oknem, uszczelnić drzwi mokrymi materiałami i wzywać pomocy.
- Nie korzystać z wind w budynkach wielorodzinnych.