Hydranty: Rodzaje, zastosowanie i wymagania prawne w ochronie przeciwpożarowej

Hydrant to urządzenie służące do transportu wody z przewodów sieci wodociągowej, umożliwiające stacjonarny i bardzo szybki dostęp do wody. Jego głównym zadaniem jest mobilne dostarczenie wody dla służb przeciwpożarowych, jak również dla użytkowników budynków w początkowej fazie pożaru. Hydranty dzielą się na dwie główne grupy: wewnętrzne i zewnętrzne, z których każda ma swoje specyficzne zastosowanie i wymagania regulowane przepisami.

Hydranty wewnętrzne

Hydrant wewnętrzny jest urządzeniem umieszczonym na sieci wodociągowej wewnętrznej, służącym do poboru wody w celu gaszenia pożarów grupy A (ciała stałe). Urządzenia te znajdują się wewnątrz budynków, w których może przebywać duża liczba osób, takich jak firmy, szkoły, galerie handlowe, czy wszelkiego rodzaju budynki zamieszkania zbiorowego. Służą do szybkiego gaszenia pożaru i umożliwiają natychmiastowe podjęcie działań gaśniczych jeszcze przed przybyciem jednostek Państwowej Straży Pożarnej.

Rodzaje hydrantów wewnętrznych i ich przeznaczenie

Polskie przepisy i normy, w tym PN-EN 671, wyróżniają trzy główne rodzaje hydrantów wewnętrznych, oznaczane symbolami DN25, DN33 oraz DN52. Cyfry te oznaczają średnicę wewnętrzną węża w milimetrach. Rozporządzenie wyróżnia również zawór 52, który stanowi punkt poboru wody bez wyposażenia w wąż pożarniczy.

• Hydranty DN25: Przeznaczone są dla budynków zaliczonych pod względem pożarowym do kategorii zagrożenia ludzi (określanych skrótem ZL). Najczęściej stosuje się je w budynkach zamieszkania zbiorowego zaliczonych do kategorii ZL I, ZL II, ZL III i ZL V (wysokich i niskich, o powierzchni ponad 200 m²), np. w sklepach, szkołach, bankach, hotelach czy internatach. Hydranty DN25 są zaprojektowane tak, aby mogła je obsłużyć osoba bez przeszkolenia strażackiego.
• Hydranty DN33: Dedykowane są głównie do garaży. Podobnie jak DN25, mogą być obsługiwane przez osoby bez specjalistycznego przeszkolenia.
• Hydranty DN52: Ten typ hydrantu jest przeznaczony dla przemysłu i magazynów, czyli budynków przemysłowo-magazynowych (PM). Zawory hydrantowe 52 montuje się dla wygody i szybkości działania strażaków, którzy dysponują własnymi wężami. Trudność użycia hydrantu DN52 jest rekompensowana jego wydajnością.

Wymagania dotyczące stosowania hydrantów wewnętrznych

Stosowanie hydrantów wewnętrznych jest regulowane przez przepisy prawne, w tym Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (§ 19). Wymagania te zależą od kategorii zagrożenia ludzi (ZL), powierzchni strefy pożarowej oraz wysokości budynku. Stosowanie hydrantów nie jest wymagane we wszystkich rodzajach obiektów, a zależy od potencjalnego zagrożenia stwarzanego przez pożar, które rośnie z wielkością i wysokością budynku, a także z liczbą przebywających w nim osób lub ilością materiałów palnych.

Hydranty DN25

Muszą być stosowane w strefach pożarowych zakwalifikowanych do kategorii zagrożenia ludzi ZL:

• Na każdej kondygnacji budynku wysokiego i wysokościowego, z wyjątkiem kondygnacji obejmującej wyłącznie strefę pożarową zakwalifikowaną do kategorii zagrożenia ludzi ZL IV.
• Na każdej kondygnacji budynku innego niż tymczasowy, niskiego i średniowysokiego:
  • W strefie pożarowej o powierzchni przekraczającej 200 m², zakwalifikowanej do kategorii zagrożenia ludzi ZL I, ZL II lub ZL V.
  • W strefie pożarowej zakwalifikowanej do kategorii zagrożenia ludzi ZL III:
    • O powierzchni przekraczającej 200 m² w budynku średniowysokim, przy czym jeżeli jest to strefa pożarowa obejmująca tylko pierwszą kondygnację nadziemną, a nad nią znajdują się wyłącznie strefy pożarowe ZL IV, jedynie wtedy, gdy powierzchnia tej strefy pożarowej przekracza 1 000 m².
    • O powierzchni przekraczającej 1 000 m² w budynku niskim.

W budynkach niskich (do 12 m wysokości) w strefie użyteczności publicznej (ZL III) hydranty są wymagane dopiero, gdy strefa pożarowa przekracza 1000 m².

Hydranty DN33

Muszą być stosowane w garażach:

• Jednokondygnacyjnych zamkniętych o więcej niż 10 stanowiskach postojowych.
• Wielokondygnacyjnych.

Wymagania te nie dotyczą wolno stojących garaży na terenach zamkniętych podległych Ministrowi Obrony Narodowej.

Hydranty DN52

Muszą być stosowane:

• W strefie pożarowej produkcyjnej i magazynowej o gęstości obciążenia ogniowego przekraczającej 500 MJ/m² i powierzchni przekraczającej 200 m².
• W strefie pożarowej produkcyjnej i magazynowej o gęstości obciążenia ogniowego nieprzekraczającej 500 MJ/m², w której znajduje się pomieszczenie o powierzchni przekraczającej 100 m² i gęstości obciążenia ogniowego przekraczającej 1 000 MJ/m².
• Przy wejściu do pomieszczeń magazynowych lub technicznych o powierzchni przekraczającej 200 m² i gęstości obciążenia ogniowego przekraczającej 500 MJ/m², usytuowanych w strefie pożarowej zakwalifikowanej do kategorii zagrożenia ludzi ZL I, ZL II, ZL III lub ZL V, znajdującej się w budynku niskim albo średniowysokim.

W strefach pożarowych oraz przy wejściu do pomieszczeń magazynowych lub technicznych, o których mowa powyżej, dopuszcza się stosowanie hydrantów DN33, jeżeli gęstość obciążenia ogniowego w tych strefach i tych pomieszczeniach nie przekracza 1 000 MJ/m².

Umiejscowienie i zasięg hydrantów wewnętrznych

Zgodnie z § 20 Rozporządzenia MSWiA z dnia 7 czerwca 2010 r., hydranty wewnętrzne oraz zawory 52 powinny być umieszczane przy drogach komunikacji ogólnej. Ich umiejscowienie jest bardzo ważne dla służb strażackich, dlatego zawsze znajdują się w miejscach łatwo dostępnych w razie incydentu pożarowego. W szczególności są to:

• Wejścia do budynku i klatek schodowych na każdej kondygnacji budynku, przy czym w budynkach wysokich i wysokościowych zaleca się lokalizację zaworów 52 w przedsionkach przeciwpożarowych, a dopuszcza na klatkach schodowych.
• Przejścia i korytarze, w tym hole i korytarze poszczególnych kondygnacji budynków wysokich i wysokościowych.
• Wejścia na poddasza.
• Wyjścia na przestrzeń otwartą lub wyjścia ewakuacyjne z pomieszczeń produkcyjnych i magazynowych, szczególnie zagrożonych wybuchem.

Hydranty wewnętrzne oraz zawory 52 muszą znajdować się na każdej kondygnacji, przy czym w budynkach wysokich i wysokościowych należy stosować po dwa zawory 52 na każdym pionie na kondygnacji podziemnej i na kondygnacji położonej na wysokości powyżej 25 m oraz po jednym zaworze 52 na każdym pionie na pozostałych kondygnacjach. Zawory odcinające hydrantów muszą znajdować się na wysokości 1,35 +/- 0,1 m od podłogi.

Zasięg hydrantów wewnętrznych w poziomie obejmuje całą powierzchnię chronionego budynku, strefy pożarowej lub pomieszczenia. Zasięg ten jest określany z uwzględnieniem długości odcinka węża hydrantu wewnętrznego (określonej w normach) oraz efektywnego zasięgu rzutu prądów gaśniczych. Dla hydrantów DN25 i DN33 jest to długość do 30 m odcinka węża plus 3 m stożkowego prądu wody. Hydranty rozmieszcza się tak, by swoim zasięgiem kryły całą powierzchnię budynku, a chodzi o istotną możliwość doprowadzenia węża do każdego pomieszczenia i dostrzelenia prądem wody w każde w nim miejsce.

W przypadku pomieszczeń i stref pożarowych produkcyjnych i magazynowych, do zabezpieczenia miejsc, z których odległość do najbliższego wyjścia ewakuacyjnego lub innego wyjścia na przestrzeń otwartą przekracza 30 m, stosuje się odpowiednie rozwiązania.

Stare budynki bez hydrantów

W sytuacji, gdy budynek jest stary i nie posiada hydrantów, ich brak może stanowić naruszenie przepisów. Jednakże, jeżeli obiekt został wybudowany zgodnie z przepisami obowiązującymi w czasie jego powstania i nie był istotnie przebudowywany ani nie zmieniono jego sposobu użytkowania, może on funkcjonować bez hydrantów. W przypadku, gdy wykonanie instalacji hydrantowej jest niemożliwe ze względów technicznych lub ekonomicznych, konieczne jest sporządzenie ekspertyzy technicznej przez rzeczoznawcę do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych. Taka ekspertyza musi zostać uzgodniona z właściwym miejscowo komendantem wojewódzkim PSP i w jej ramach wskazuje się rozwiązania zamienne, które muszą zapewniać równoważny poziom bezpieczeństwa pożarowego.

Konstrukcja i elementy składowe hydrantu wewnętrznego

Hydrant wewnętrzny znajduje się zazwyczaj w metalowej szafce, niekiedy z przeszklonymi drzwiami przednimi, najczęściej w kolorze czerwonym lub białym. Należy jednak pamiętać, że ten element może być wykonany w dowolnych odcieniach, jednak konieczne jest oznakowanie zgodne z Polską Normą. Na rynku dostępne są różne wykonania szafek, z miejscem na gaśnice, z drzwiami w ściance bocznej i dekoracyjne. Hydranty podtynkowe posiadają mniejszą głębokość niż natynkowe, umożliwiającą montaż we wnęce ściany, przez co można je umiejscowić na ograniczonej przestrzeni, a także w miejscach odznaczających się wysoką estetyką.

Wewnątrz większości modeli szafek znajdują się:

• Wąż: nawinięty na bęben hydrantowy/zwijadło. Węże dzielą się na półsztywne i płasko składane.
  • Węże półsztywne (dla DN25 i DN33): Charakteryzują się elastycznością, ale zachowują tyle sztywności, że zwinięcie ich w krąg nie zamyka przekroju. Pozwala to na wyciągnięcie ze zwijadła tylko tak długiego odcinka węża, jaki jest potrzebny do gaszenia. Dzięki półsztywności woda płynie całym, maksymalnym przekrojem węża, bez szkodliwych spadków ciśnienia i wydajności.
  • Węże płasko składane (dla DN52): W przypadku braku wody są całkiem wiotkie i zamykają swój przekrój całkowicie. Ich prawidłowe użycie jest bardziej kłopotliwe niż węży półsztywnych, ponieważ trzeba go całkowicie rozwinąć i dbać, by nie miał załamań.
• Zwijadło/Bęben hydrantowy: Element, na który nawinięty jest wąż. Zwijadło jest uchylne na zawiasach, wychyla się na 180° poza lico szafki. Bęben jest obrotowy, co zapobiega ukręceniu węża.
• Zawór: Umożliwiający dopływ wody.
• Prądownica: Urządzenie końcowe węża, służące do kierowania strumienia wody.

Ciśnienie i wydajność

Bez odpowiedniego ciśnienia nie będzie należytego wydatku wody z hydrantu. Zasilanie hydrantów wewnętrznych musi być zapewnione co najmniej przez 1 godzinę. Przepisy nakładają obowiązek zmieszczenia się z wartościami ciśnienia dla:

• Zaworów hydrantów DN25: W granicach 0,2 - 1,2 MPa (2-12 barów, 2-12 atmosfer). Wąski wąż hydrantu DN25 nawet przy dużym ciśnieniu daje się kierować osobie o średniej posturze.
• Zaworów hydrantów DN33 i DN52: Dopuszczalna górna granica ciśnienia jest niższa i wynosi 0,7 MPa (7 barów, 7 atmosfer). Grubsze węże przy ciśnieniu rzędu 8 barów są niemożliwe do kontroli.

Wydajność hydrantu DN52 przy odpowiednim ciśnieniu jest znacznie większa - podaje prawie trzy razy więcej wody niż hydrant DN25 i niemal dwukrotnie więcej niż hydrant DN33.

Obsługa hydrantów wewnętrznych

Hydranty wewnętrzne DN25 i DN33 są zaprojektowane tak, aby mogła je obsłużyć osoba bez przeszkolenia strażackiego. Obsługa hydrantu wewnętrznego zależy od jego typu. W sytuacji wymagającej szybkiej reakcji, w przypadku braku czasu, jest pełne prawo do wybicia szybki, w której znajduje się kluczyk. Chociaż obsługa przez jedną osobę jest możliwa, w przypadku hydrantu dwie osoby będą znacznie wygodniej i pewniej. Szczególnie w przypadku hydrantu DN52 z wężem płasko składanym obsługa dwuosobowa jest niezbędna, gdyż wąż należy całkowicie rozwinąć, zanim poda się wodę, aby uniknąć jego zapętlenia.

Użycie hydrantu wiąże się z jeszcze jednym poważnym ograniczeniem: zanim zacznie się polewać pożar wodą, należy odłączyć dopływ prądu do budynku. Oznacza to, że niezbędna jest dodatkowa osoba, która znajdzie i wyłączy przeciwpożarowy wyłącznik prądu. Ponadto, samo zjawisko pożaru niesie ze sobą poważne zagrożenia, dlatego podjęcie akcji gaśniczej w stylu amatorskim bywa nadmiernym ryzykiem. Z tych powodów hydranty wewnętrzne są stosowane rzadko, często zanim amatorzy zdążą ich użyć, na miejsce dociera straż pożarna.

Konserwacja i przeglądy hydrantów wewnętrznych

Hydranty wewnętrzne są urządzeniami przeciwpożarowymi, które należy poddawać przeglądom technicznym i czynnościom konserwacyjnym zgodnie z zasadami określonymi w Polskich Normach, w odnośnej dokumentacji techniczno-ruchowej oraz w instrukcjach obsługi. Czynności te należy przeprowadzać w okresach zgodnych z instrukcją Producenta, nie rzadziej jednak niż raz w roku. Przeglądy muszą być wykonywane przez osoby kompetentne, posiadające odpowiednią wiedzę i sprzęt pomiarowy (np. hydrotest). Zaleca się, aby byli to konserwatorzy sprzętu ppoż. W trakcie sprawdzania profilaktycznego bierze się pod uwagę dostępność hydrantu, jego działanie, jak i również czy posiada odpowiednie ciśnienie. Za niesprawną instalację przeciwpożarową (w tym brak ciśnienia w hydrancie) grozi mandat karny nakładany przez Państwową Straż Pożarną.

Hydranty zewnętrzne - zasada działania i wymagania

Hydranty zewnętrzne stanowią kluczowy element przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę, które wymagane jest dla wielu typów zabudowy, w tym dla budynków użyteczności publicznej, budynków wielorodzinnych oraz obiektów produkcyjnych i magazynowych. Hydranty zewnętrzne, jak sama nazwa wskazuje, znajdują się na zewnątrz budynków i są stawiane w celu błyskawicznej możliwości dostępu do wody dla straży pożarnej. Ich umiejscowienie ma wielkie znaczenie, dlatego zawsze znajdują się w miejscach łatwo dostępnych w razie incydentu pożarowego, zwłaszcza w miastach, gdzie w przypadku pożaru zagrożone byłoby wiele struktur budowlanych i ludzi.

Rodzaje i umiejscowienie hydrantów zewnętrznych

Hydranty zewnętrzne oznacza się najczęściej jako DN80 oraz DN100. Ich rozmieszczenie nie jest przypadkowe i powinno zapewniać skuteczne prowadzenie działań gaśniczych. Hydranty lokalizuje się zwykle wzdłuż dróg, w odległości nie większej niż 15 metrów od ich krawędzi oraz w odległości od 5 do 75 metrów od chronionego obiektu. Znajdują zastosowanie w pobliżu zabudowań o charakterze mieszkalnym, a także w miejscach podwyższonego ryzyka, tj. stacje benzynowe, fabryki, obiekty, na których odbywają się imprezy masowe, dworce itp. Decyzję o budowie hydrantu podziemnego zazwyczaj podejmuje się w przypadku, w którym istnieją jakiekolwiek przeciwwskazania do budowy hydrantu nadziemnego (na przykład utrudnienia w ruchu).

Odpowiedzialność i alternatywne rozwiązania

Za zapewnienie odpowiedniego zaopatrzenia w wodę do celów przeciwpożarowych odpowiada gmina, która ma obowiązek łożyć na utrzymanie sieci wodociągowej i hydrantów. Bezpośrednią pieczę nad sprawnością i gotowością elementów należących do sieci sprawują przedsiębiorstwa wodno-kanalizacyjne, które są również upoważnione do użytkowania hydrantów.

W sytuacji, gdy w pobliżu istnieje sieć wodociągowa, ale nie jest ona doprowadzona do danego obiektu, możliwa jest jej rozbudowa. Jeżeli na danym terenie nie ma sieci wodociągowej, konieczne jest zastosowanie rozwiązań alternatywnych, takich jak budowa zbiorników przeciwpożarowych, wykorzystanie naturalnych zbiorników wodnych lub studni. W przypadku starszych budynków, które nie są wyposażone w hydranty zewnętrzne, decyzję o konieczności ich instalacji podejmuje rzeczoznawca do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych w porozumieniu z Państwową Strażą Pożarną.

Na zakończenie należy podkreślić, że odpowiedzialność za stan techniczny hydrantów spoczywa na właścicielu lub zarządcy obiektu. Samo zainstalowanie hydrantu nie wystarcza; kluczowe jest jego regularne utrzymanie i sprawność, aby w krytycznej sytuacji mógł spełnić swoje zadanie.

Źródła

• [1] Dz.U.2010.109.719 - Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów.
• [2] § 209 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 14 listopada 2017 r. (Dz. U. poz. 2285), zmieniającego Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1422).
• [3] PN-EN 671 - Stałe urządzenia gaśnicze. Hydranty wewnętrzne.

tags: #co #to #jest #hydrant #przyklady #wzory