Polskie Sieci Elektroenergetyczne S.A. (PSE S.A.) pełnią funkcję Operatora Systemu Przesyłowego (OSP) w Polsce, odpowiadając za bezpieczeństwo, stabilność i ciągłość dostaw energii elektrycznej w Krajowym Systemie Elektroenergetycznym (KSE). W ramach swoich obowiązków PSE S.A. regularnie wydają komunikaty, które informują o bieżącej sytuacji w KSE, podejmowanych działaniach operacyjnych oraz wprowadzanych zmianach regulacyjnych. Komunikaty te są kluczowym narzędziem zarządzania systemem energetycznym, zwłaszcza w sytuacjach zagrożenia bezpieczeństwa dostaw lub nadmiernej produkcji energii.
Rola PSE S.A. jako Operatora Systemu Przesyłowego
PSE S.A. odpowiadają za bilansowanie KSE, czyli dostosowywanie wielkości produkcji energii elektrycznej do jej zużycia w każdej jednostce czasu. Niezbilansowanie systemu może prowadzić do odchyłek częstotliwości, nieplanowanych przepływów mocy na połączeniach transgranicznych, a w konsekwencji do awarii i przerw w dostawach energii elektrycznej. Dlatego planując pracę na każdy kolejny dzień, OSP analizuje bilans mocy KSE i dostosowuje pracę jednostek wytwórczych, aby zapewnić bezpieczeństwo funkcjonowania sieci i systemu elektroenergetycznego jako całości.
Zarządzanie KSE w warunkach wysokiej generacji OZE
W ostatnich latach, ze względu na dynamiczny rozwój odnawialnych źródeł energii (OZE), zarządzanie KSE stało się bardziej złożone. OSP wykorzystuje podstawowe środki bilansowania dostępne na rynku bilansującym (RB), który jest administrowany przez OSP i służy do równoważenia podaży i popytu na energię elektryczną. Główne zasoby na RB to jednostki wytwórcze centralnie dysponowane (JWCD), czyli źródła dyspozycyjne i sterowalne przez OSP, zazwyczaj konwencjonalne elektrownie systemowe o dużych mocach zainstalowanych.
Oprócz JWCD w systemie pracują również jednostki wytwórcze niecentralnie dysponowane (nJWCD), w dużej mierze elektrociepłownie i elektrownie przemysłowe, których praca jest podyktowana względami ciepłowniczymi. OSP uwzględnia je w procesie bilansowania KSE, zwłaszcza te, które posiadają elastyczność w produkcji energii cieplnej i zawarły umowy GWS (generacja wymuszona względami sieciowymi).
Redysponowanie nierynkowe instalacji OZE
Przygotowując dobowe plany pracy KSE, OSP analizuje uwarunkowania pracy jednostek JWCD i nJWCD, a także prognozowaną wielkość generacji źródeł OZE, zapotrzebowanie odbiorców oraz saldo wymiany handlowej z zagranicą. W sytuacjach, gdy identyfikowana jest nadwyżka podaży energii elektrycznej w stosunku do zapotrzebowania, zwłaszcza w okresach wysokiej produkcji z OZE przy niskim zapotrzebowaniu, OSP podejmuje szereg działań. Należą do nich:
- Ograniczenie liczby pracujących JWCD i generowanej przez nie mocy.
- Ograniczenie pracy w jednostkach nJWCD poprzez usługę GWS.
- Wykorzystanie możliwości magazynowania energii w elektrowniach szczytowo-pompowych.
Gdy brak jest innych środków dla zbilansowania KSE, i wyczerpano wszystkie zasoby dostępne na zasadach rynkowych, OSP wydaje polecenia zmiany wytwarzania energii elektrycznej (tzw. Redysponowanie Nierynkowe) dla instalacji OZE. Jest to niezbędne dla zachowania bezpieczeństwa pracy KSE i osiągnięcia równowagi między dostawami a zapotrzebowaniem na energię, aby zapobiec awarii systemowej.
Podstawy prawne Redysponowania Nierynkowego
Podstawowe zasady nierynkowego redysponowania źródeł OZE regulują następujące przepisy:
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/943 w sprawie rynku wewnętrznego energii elektrycznej, wprowadzające kryterium nierynkowego redysponowania oparte na prawie do priorytetowego dysponowania, z zastrzeżeniem, że nie może ono zagrażać bezpiecznej pracy systemu.
- Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (art. 9c ust. 7a i 7b), wprowadzająca dwie kategorie nierynkowego redysponowania: dla bilansowania KSE oraz dla zapewnienia bezpieczeństwa pracy sieci. Określa kryteria doboru źródeł OZE do redysponowania, w tym na podstawie mocy zainstalowanej oraz kosztów.
- Ustawa z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy - Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw, która wprowadza kryteria proporcjonalności w stosunku do mocy zainstalowanej w okresie przejściowym oraz obowiązek opracowania instrukcji ruchu i eksploatacji sieci przesyłowej (IRiESP) dostosowanych do nowych przepisów.
Kryteria doboru źródeł OZE do Redysponowania Nierynkowego
OSP stosuje komplementarne zasady redysponowania dla bilansowania KSE i zarządzania ograniczeniami systemowymi. Reguły kwalifikacji źródeł OZE do Redysponowania Nierynkowego są następujące:
- Źródła OZE wyposażone w układy regulacji mocy czynnej podlegają redysponowaniu zarówno w okresie bez ogłoszonego zagrożenia bezpieczeństwa dostaw, jak i w okresie zagrożenia.
- Źródła OZE niewyposażone w takie układy podlegają redysponowaniu tylko w okresie zagrożenia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej.
Kryteria podstawowe doboru obejmują proporcjonalność do mocy zainstalowanej dla źródeł przyłączonych do sieci zamkniętej (przesyłowej i koordynowanej 110 kV) oraz kolejność wyznaczoną przynależnością do grup mocy zainstalowanej dla źródeł przyłączonych do sieci promieniowej.
Przykłady komunikatów OSP
Komunikaty OSP mogą dotyczyć różnorodnych sytuacji, od problemów z bilansowaniem mocy po zagrożenia bezpieczeństwa dostaw:
- Ograniczenia w dostarczaniu i poborze energii: Przykładowo, w 2015 roku, w związku z wyjątkowo wysokimi temperaturami i niskimi stanami wód, PSE S.A. wprowadziły ograniczenia w dostarczaniu i poborze energii elektrycznej. Prezes URE prosił wówczas o bieżące informowanie o sytuacji w KSE i przestrzeganiu ograniczeń, przypominając o swoich kompetencjach do nakładania kar pieniężnych za ich niestosowanie.
- Redukcja produkcji OZE: W marcu 2024 roku, w okresie Świąt Wielkiej Nocy, OSP przewidywał masowe redukowanie produkcji z instalacji fotowoltaicznych i wiatrowych z powodu prognozowanej wysokiej generacji OZE przy jednoczesnym niskim zapotrzebowaniu i niewystarczalności innych środków bilansowania KSE. Podobne polecenia wydawano dla instalacji PV i FW również w kwietniu i maju 2026 roku.
Obowiązek zgłaszania Planów Pracy MWE
Właściciele modułów wytwarzania energii (MWE) mają obowiązek przekazywania operatorom systemu elektroenergetycznego Planów Pracy MWE, zawierających informacje o planowanej dyspozycyjności i ilości wytwarzanej energii elektrycznej. Obowiązek ten wynika z Rozporządzenia Komisji (UE) 2017/1485 (tzw. Rozporządzenie SOGL) oraz metodyki "Zakres wymienianych danych dla potrzeb planowania pracy i prowadzenia ruchu KSE" (TCM).
Obowiązek dotyczy MWE typu B, C i D, które mają kluczowe znaczenie dla utrzymania bezpiecznej pracy KSE ze względu na ich rosnący udział w bilansie mocy. Kompleksowe i poprawne informacje w Planach Pracy MWE są niezbędne dla zapewnienia ciągłości dostaw energii elektrycznej i niezakłóconej pracy źródeł wytwórczych. Od 14 kwietnia 2025 roku wprowadzono nowe zasady monitorowania Planów Pracy, obejmujące weryfikację ich poprawności pod kątem zgłaszania planów dla każdej godziny doby oraz aktualności danych.