Historia i rozwój Państwowej Straży Pożarnej w Zawierciu

Ubiegły rok był świadkiem ważnego jubileuszu - ćwierćwiecza uchwalenia ustaw o ochronie przeciwpożarowej oraz o Państwowej Straży Pożarnej. Te akty prawne, o fundamentalnym znaczeniu dla bezpieczeństwa cywilnego państwa, stworzyły podwaliny pod budowę profesjonalnej formacji, jaką jest Państwowa Straż Pożarna (PSP). Powstanie PSP było wynikiem wytężonej pracy i zaangażowania wielu funkcjonariuszy pożarnictwa, często wywodzących się z Korpusu Technicznego Pożarnictwa, a także na bazie zasobów materialno-technicznych istniejących wówczas jednostek ochrony przeciwpożarowej.

Państwowa Straż Pożarna jest kontynuatorką tradycji pożarniczych sięgających XIX wieku, kiedy to na ziemiach polskich pod zaborami zaczęły powstawać pierwsze zawodowe straże pożarne. Prezentowany materiał nie stanowi próby szczegółowego opisu prac legislacyjnych nad ustawami strażackimi, które zostały już szeroko opisane w dostępnych publikacjach. Niemniej jednak, zauważalny jest brak kompleksowego opracowania poświęconego trudnej i żmudnej pracy oficerów z terenu Dolnego Śląska oraz zespołu naukowców Uniwersytetu Wrocławskiego, którzy odegrali kluczową rolę w tym procesie. Taka publikacja jest potrzebna, zwłaszcza w kontekście odkrywania nowych faktów towarzyszących pracom nad ustawami.

W niniejszym opracowaniu przedstawiono biogramy oficerów i chorążych polskiego pożarnictwa, którzy brali udział w pracach nad ustawami strażackimi i aktami wykonawczymi, organizowali PSP, a następnie objęli stanowiska jej pierwszych komendantów i dyrektorów.

Początki Reform i Kluczowe Postacie

Początek prac nad reformą polskiego pożarnictwa można datować na okres, gdy komendantem głównym straży pożarnych był gen. poż. Tomasz Ostrowski (lata 1981-1983). Prace te były kontynuowane w różnym stopniu za kadencji jego następcy, płk. poż. mgr. Andrzeja Gatlika. Prawdziwego tempa i rozmachu nabrały one za czasów komendanta głównego gen. poż. Andrzeja Stefanowskiego.

Koncepcja zrewolucjonizowania polskiego pożarnictwa, mająca na celu zmianę jego ram organizacyjnych i zadań, zrodziła się w umyśle ppłk poż. inż. Ryszarda Januszkiewicza. Następnie podzielił się on swoim pomysłem z innymi oficerami - podpułkownikami: Eugeniuszem Englem i Andrzejem Jaroszkiem, do których wkrótce dołączyli kolejni.

Członkowie Dolnośląskiego Zespołu Redakcyjnego i Ich Rola

Kluczową rolę w procesie tworzenia nowych regulacji odegrał Dolnośląski Zespół Redakcyjny (zwany również Zespołem Dolnośląskim lub Dolnośląskim Zespołem Ustawowym). W jego skład wchodzili:

• Ppłk poż. inż. Ryszard Januszkiewicz - komendant rejonowy straży pożarnych dla dzielnicy Wrocław-Psie Pole. Zainspirowany zapisem o pionie Zawodowej Straży Pożarnej w projekcie ustawy o Urzędzie Ministra Spraw Wewnętrznych, w lutym 1990 roku wpadł na pomysł utworzenia jednolitej organizacyjnie Zawodowej Straży Pożarnej poprzez połączenie ochrony przeciwpożarowej terenowej i resortowej.
• Ppłk poż. mgr Andrzej Jaroszek - oficer specjalista/inspektor ds. ochrony przeciwpożarowej Uniwersytetu Wrocławskiego. Był przewodniczącym Dolnośląskiego Zespołu Redakcyjnego. Jako członek Prezydium Krajowej Sekcji Pożarnictwa NSZZ „Solidarność”, reprezentował tę organizację.
• Ppłk inż. poż. Eugeniusz Engel - okręgowy inspektor ochrony przeciwpożarowej Dolnośląskiej Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych we Wrocławiu. Współautor, wraz z por. poż. dr inż. Stanisławem Mierzwą, pomysłu stworzenia Krajowego Systemu Ratowniczego.
• Kpt. poż. inż. Stanisław Ręcławowicz - komendant rejonowy SP dzielnicy Wrocław-Krzyki.
• Ppłk poż. inż. Józef Modras - zastępca komendanta wojewódzkiego SP w Wałbrzychu.
• Płk poż. mgr inż. Eugeniusz Zajączkowski - komendant wojewódzki SP w Wałbrzychu.
• Por. poż. inż. Andrzej Abulewicz - zastępca komendanta rejonowego SP dzielnicy Wrocław-Psie Pole.
• Ppor. poż. dr inż. Stanisław Mierzwa (nieżyjący) - oficer specjalista Okręgowego Inspektoratu Ochrony Przeciwpożarowej w Dolnośląskiej Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych we Wrocławiu. Współautor pomysłu Krajowego Systemu Ratowniczego.

Spotkania i Koordynacja Prac nad Ustawami

Dnia 7 września 1990 roku we Wrocławiu odbyło się spotkanie przedstawicieli Komendy Głównej Straży Pożarnych, Krajowej Sekcji Pożarnictwa NSZZ „Solidarność”, szkół pożarniczych oraz Zespołu Dolnośląskiego. Podczas tego spotkania przyjęto główne kierunki prac nad projektem ustawy zaproponowanym przez Zespół Dolnośląski. Ustalono, że koordynatorem prac zostaje komendant główny SP - gen. poż. Andrzej Stefanowski.

W dalszych pracach uczestniczyli również:

• Ppłk poż. mgr Andrzej Jaroszek - do 26 listopada 1990 roku oficer specjalista/inspektor ds. ochrony przeciwpożarowej Uniwersytetu Wrocławskiego, a następnie zastępca komendanta wojewódzkiego straży pożarnych.
• Ppłk poż. inż. Józef Modras - zastępca komendanta wojewódzkiego SP w Wałbrzychu.
• Ppłk poż. inż. Ryszard Januszkiewicz - komendant rejonowy SP dzielnicy Wrocław-Psie Pole.
• Mjr poż. inż. Stanisław Ręclawowicz - komendant rejonowy straży pożarnych dla dzielnicy Wrocław-Krzyki.
• Płk poż. inż. Eugeniusz Zajączkowski - komendant wojewódzki SP w Wałbrzychu, który przewodniczył spotkaniu w dniu 18 czerwca 1990 roku we Wrocławiu, poświęconemu założeniom i schematowi organizacyjnemu przyszłej PSP.
• Kpt. poż. inż. Andrzej Abulewicz - zastępca komendanta rejonowego straży pożarnych Wrocław-Psie Pole, a następnie zajmował wysokie stanowiska w strukturach PSP, dochodząc do stopnia starszego brygadiera.
• Ppor. poż. dr inż. Stanisław Mierzwa - oficer specjalista Okręgowego Inspektoratu Ochrony Przeciwpożarowej DDOKP.
• Płk poż. dr inż. Ludwik Wargocki - komendant SGSP w latach 1990-1992, a następnie dyrektor Biura Informatyki i Łączności KG PSP.

W pracach podkomisji sejmowej nad ustawami strażackimi uczestniczył również sekretarz generalny Zarządu Głównego ZOSP - płk poż. mgr Albin Piątkowski, który prezentował opinie i propozycje dotyczące OSP i ZOSP. Był on przez wiele lat kluczową postacią w strukturach związku, pełniąc funkcje wiceprezesa i członka Prezydium Zarządu Głównego.

Konsultacje Naukowe i Współpraca ze Środowiskiem

W pracach Dolnośląskiego Zespołu Redakcyjnego (DZR) niebagatelną rolę odegrali naukowcy Uniwersytetu Wrocławskiego:

• Dr hab. Włodzimierz Gromski z Instytutu Nauk Prawno-Ustrojowych.
• Dr hab. Tadeusz Kocowski i mgr Maciej Lamparski z Instytutu Nauk Administracyjnych.
• Dr inż. Mieczysław Cenin z Instytutu Psychologii UWr, który wspierał DZR w zakresie psychologicznych aspektów sytuacji i modelu rozwoju straży pożarnej.

DZR korzystał również ze wsparcia zespołu opiniującego, w skład którego wchodzili naukowcy z Uniwersytetu Wrocławskiego, m.in.: doc. dr hab. Barbara Adamiak, doc. dr hab. Edward Gniewek oraz dr Zdzisław Kubot.

Współpracę z DZR nawiązali również funkcjonariusze straży pożarnej:

• Mjr poż. inż. Mieczysław Bryk - komendant wojewódzki straży pożarnych we Wrocławiu (od lipca 1990 r.).
• Chor. poż. Krzysztof Wojtulski - przewodniczący Krajowej Sekcji Pożarnictwa NSZZ „Solidarność”.
• Ppłk poż. mgr Zdzisław Sołowin - wiceprzewodniczący tej sekcji.
• St. ogn. poż. Marek Pawlak - przewodniczący Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” przy KWSP we Wrocławiu.
• Mjr poż. inż. Dariusz Wojnowski - z KGSP.

Zespół ds. Zorganizowania PSP i Akty Wykonawcze

Na kilka tygodni przed uchwaleniem ustaw strażackich, decyzją z dnia 26 kwietnia 1991 roku, podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych - Jerzy Zimowski, powołał zespół ds. zorganizowania PSP. Na czele zespołu stanął płk poż. inż. Feliks Dela, komendant Szkoły Chorążych Pożarnictwa w Krakowie.

W skład zespołu wchodzili również:

• Ppłk poż. mgr Jan Cała - wiceprzewodniczący NSZZ Pracowników Pożarnictwa, który pracował w podzespole zajmującym się problematyką kadr PSP.
• Ppłk poż. mgr Andrzej Jaroszek - przewodniczący podzespołu ds. struktur organizacyjnych, siedzib i zasięgu terytorialnego jednostek ratowniczo-gaśniczych, komend PSP, struktury organizacyjnej KG PSP i jej etatów.
• Ppłk poż. mgr inż. Józef Modras - który pracował w podzespole kierowanym przez ppłk poż. mgr. Andrzeja Jaroszka.
• Płk poż. mgr Józef Turski - przewodniczący podzespołu ds. prawnych i finansowych w Zespole ds. zorganizowania PSP.

W celu opracowania projektów aktów wykonawczych do ustaw strażackich, w ówczesnej KGSP opracowano „Harmonogram przygotowania aktów prawnych do ustaw strażackich”. Harmonogram ten zatwierdził komendant główny SP - gen. poż. Andrzej Stefanowski. Na jego podstawie, decyzją nr 6/91 Komendanta Głównego z dnia 22 lipca 1991 roku, powołano 17 tematycznych zespołów roboczych, które miały za zadanie przygotować projekty 45 przepisów wykonawczych.

Kierownikami tych zespołów byli m.in.:

• Ppłk poż. mgr inż. Zbigniew Meres - komendant wojewódzki SP w Katowicach, który kierował zespołem przygotowującym projekty przepisów w zakresie prewencji oraz organizacji i zakresu kompetencyjnego terenowych organów PSP.
• Ppłk poż. mgr Stefan Drzyzga - radca prawny KWSP w Krakowie, który stał na czele zespołu opracowującego treść ceremoniału pożarniczego.
• Mjr poż. Jacenty Socha - KWSP w Kielcach, który kierował zespołem wypracowującym przepisy dotyczące postępowania dyscyplinarnego i świadectw służby.
• Płk poż. mgr Jacek Sawicki - zastępca komendanta wojewódzkiego SP w Zielonej Górze, który kierował zespołem opracowującym przepisy płacowe w PSP.
• Ppłk poż. inż. Kazimierz Zdun - oficer KWSP w Skierniewicach, przewodniczący zespołu przygotowującego przepisy wykonawcze do ustawy o PSP w części dotyczącej lecznictwa.
• Ppłk poż. mgr Ryszard Kaszuba - radca prawny KWSP Olsztyn, który przewodniczył zespołowi opracowującemu projekty przepisów dotyczących świadczeń socjalnych i urlopów.

Historia Straży Pożarnej w Zawierciu

Udokumentowane wzmianki o straży pożarnej w Zawierciu pochodzą z okresu międzywojennego. W latach 1935 i 1936 z funduszy społecznych zakupiono dwa samochody gaśnicze. W tym okresie funkcje naczelników pełnili druhowie Mróz, Bełczyński i Klachniewski. Straż pożarna cieszyła się dużym autorytetem wśród mieszkańców, a zasoby ludzkie zawsze były wystarczające do udziału w akcjach i ćwiczeniach. Jak na owe czasy, była to liczna i dobrze wyposażona jednostka, posiadająca prężnie działającą męską drużynę gaśniczą, kobiecą drużynę „samarytanek” oraz orkiestrę.

W okresie wojny ochotnicza straż została przekształcona w straż obowiązkową, a nadzór sprawowały władze niemieckie. Po wyzwoleniu utworzono w Zawierciu pogotowie przeciwpożarowe, które w latach 1945-1950 liczyło od dwóch do siedmiu osób.

W 1950 roku utworzono Zawodową Straż Pożarną, a jej komendantem został asp. Pożarnictwa Henryk Chruzik. Rejon działania obejmował teren od Poraja do miejscowości Zendek. Na początku lat 60-tych teren ten rozszerzył się na miasto Zawiercie i powiat zawierciański. Stan osobowy Komendy wynosił wówczas 1 oficera, 1 podoficera, pracownika administracyjnego oraz 21 funkcjonariuszy podziału bojowego w systemie zmianowym. W związku z rozwojem jednostki i powiększaniem taboru samochodowego, w 1966 roku nastąpiły dalsze zmiany organizacyjne.

W latach 60-tych Miejska Komenda Straży Pożarnej sprawowała nadzór nad zawodowymi jednostkami przy Zawierciańskich Zakładach Przemysłu Bawełnianego i hucie „Zawiercie”, a także nad OSP przy:

• Hucie Szkła Gospodarczego,
• Fabryce Maszyn,
• Fabryce Opakowań Blaszanych,
• Odlewni Żeliwa Ciągliwego,
• Zakładach Metalowych Borowe Pole,
• CPN,
• ZSDD,
• Zakładach Mięsnych,
• PKS,
• RZNSi9 przy fabryce „Tkaniny Techniczne”.

W 1968 roku komendantem Zawodowej Straży Pożarnej w Zawierciu został ppłk poż. Stanisław Pasiut. Do 1975 roku Zawodowa Straż Pożarna podlegała organizacyjnie Miejskiej Komendzie Straży Pożarnej, równocześnie funkcjonowała Powiatowa Komenda Straży Pożarnych.

W 1975 roku utworzono Komendę Rejonową Straży Pożarnych w Zawierciu, obejmującą swoim zasięgiem miasto Zawiercie, miasto i gminę Siewierz, gminę Mierzęcice, miasto gminę Łazy, gminę Kromołów, miasto i gminę Ogrodzieniec. Rocznie odnotowywano średnio 180 wyjazdów do pożarów oraz około 150 do innych zdarzeń. W rejonie działania Komendy Rejonowej zlokalizowanych było pięć zakładowych zawodowych straży pożarnych oraz 49 OSP, głównie na terenach wiejskich.

Kierownicy Zawodowej Straży Pożarnej w Zawierciu:

• 1950-1953: asp. poż. Henryk Chruzik
• 1953-1957: asp. poż. Leszek Błaśkiewicz
• 1957-1961: asp. poż. Ryszard Zygmański
• 1961-1968: asp. poż. Jan Wyleciał
• 1968-1992: płk. poż. Stanisław Pasiut

Transformacja i Utworzenie Państwowej Straży Pożarnej

Zasadnicze zmiany w organizacji zawierciańskiej straży nastąpiły wraz z przyjęciem przez Sejm, dnia 24 sierpnia 1991 roku, dwóch ustaw: o ochronie przeciwpożarowej i o Państwowej Straży Pożarnej. Ustawa o PSP weszła w życie z dniem 1 stycznia 1992 roku.

1 lipca 1992 roku powstała Państwowa Straż Pożarna jako zawodowa, umundurowana i wyposażona w specjalistyczny sprzęt formacja, przeznaczona do walki z pożarami, klęskami żywiołowymi i innymi miejscowymi zagrożeniami. Spowodowało to poważną reorganizację w lipcu 1992 roku, kiedy to jednostki terenowe Zawodowej Straży Pożarnej zostały przekształcone w jednostki Państwowej Straży Pożarnej. Komenda Rejonowa Straży Pożarnych została przekształcona w Komendę Rejonową Państwowej Straży Pożarnej, a Zawodowa Straż Pożarna w Zawierciu w Jednostkę Ratowniczo-Gaśniczą.

Pierwszym Komendantem Rejonowym Państwowej Straży Pożarnej został kpt. mgr inż. Czesław Błażkiewicz, a pierwszym dowódcą JRG - st. kpt. mgr inż. Jerzy Obara.

Nowy podział administracyjny kraju wprowadzony w 1999 roku spowodował, że dotychczasowa komenda została przekształcona w Komendę Powiatową PSP w Zawierciu. W 2001 roku zlikwidowano Jednostkę Ratowniczo-Gaśniczą w Porębie, a w związku z rozległością powiatu powołano posterunki zamiejscowe w Porębie i Szczekocinach.

Komenda Powiatowa w Zawierciu od 1999 roku obejmuje swoim działaniem następujące jednostki organizacyjne: miasto Zawiercie, miasto Poręba, miasto i gminę Łazy, miasto i gminę Szczekociny, miasto i gminę Pilicę, miasto i gminę Ogrodzieniec, gminę Kroczyce, gminę Włodowice, gminę Irządze, gminę Żarnowiec. Powierzchnia powiatu liczy 1003 km², z czego 30% to lasy zaliczane do I kategorii zagrożenia pożarowego. W 2006 roku zlikwidowano Posterunek w Porębie, gdzie obecnie znajduje się baza sprzętu.

Aktualny stan zatrudnienia w KP PSP przedstawia się następująco: 100 funkcjonariuszy w służbie oraz 3 pracowników cywilnych.

Komendanci Państwowej Straży Pożarnej w Zawierciu

• 1992-2009: st. bryg. Czesław Błażkiewicz
• 2009-2017: st. bryg. Marek Fiutak
• 2017 - nadal: bryg. Witold Grim

Uroczystości i Działania Strażackie

Prezydent Witold Grim uczestniczył w obchodach „Dnia Strażaka”, które odbyły się w Komendzie Powiatowej Straży Pożarnej w Zawierciu. Uroczysty apel rozpoczął się od złożenia meldunku Komendantowi Powiatowemu PSP, bryg. Markowi Fiutakowi, przez Dowódcę uroczystości, mł. bryg. Radosława Lendora. Po odegraniu hymnu, Komendant Powiatowy przywitał przybyłych gości, a podczas uroczystości wręczono odznaczenia, wyróżnienia oraz awanse na wyższe stopnie służbowe.

Srebrnym Medalem za Długoletnią Służbę odznaczeni zostali m.in. mł. bryg. Łągiewka Artur, st. kpt. Ziębiński Sławomir, st. ogn. Kończyk Przemysław. Brązową Odznaką "Zasłużony dla ochrony przeciwpożarowej" uhonorowani zostali mł. bryg. Antosiak Dawid, asp. sztab. Słodek Dariusz, ogn. Dyplomem Komendanta Głównego za bohaterską postawę i działanie, które zapobiegło wybuchowi gazu, uhonorowany został Szymon Kotwa, uczeń klasy I Szkoły Podstawowej Nr 1 w Łazach.

Złotym „Medalem za zasługi dla pożarnictwa” odznaczony został dh Czesław Pantak, srebrnym dh Ibek Stanisław, dh Wrona Krzysztof, st. ogn. Tkacz Tomasz, a brązowym dh [nazwisko niepełne]. Brązowy „Medal za zasługi dla pożarnictwa” otrzymały również firmy: Karczma u Stacha oraz Przedsiębiorstwo P. P. U. H. D.

Rozkazem personalnym Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wyższe stopnie oficerskie otrzymali funkcjonariusze, m.in. stopień młodszego brygadiera: st. kpt. Antosiak Dawid, st. kpt. Królak Adam. Stopień kapitana uzyskał mł. kpt. [nazwisko niepełne].

Rozkazem personalnym Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej wyższe stopnie aspiranckie otrzymali funkcjonariusze, m.in. stopień aspiranta sztabowego: st. asp. Grabowski Rafał, st. asp. Ładoń Tomasz, st. asp. [nazwisko niepełne].

Rozkazem personalnym Śląskiego Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej wyższe stopnie podoficerskie otrzymali:

• Starszy ogniomistrz: ogn. Drabek Dariusz, ogn. Kowalik Krzysztof.
• Ogniomistrz: mł. ogn. Dworak Piotr, mł. ogn. Glanowski Krzysztof, mł. ogn. Pucek Michał.
• Młodszy ogniomistrz: st. sekc. Latacz Zbigniew, st. sekc. Staroń Michał.
• Starszy sekcyjny: sekc. Barczyk Arkadiusz, sekc. Lassak Jacek, sekc. Pelan Grzegorz.
• Sekcyjny: st. str. Jamrocha Marek, st. str. Maj Marcin, st. str. Surmik Michał.

Dyplomem Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej za wzorową postawę i wysokie osiągnięcia wyróżniona została pani Anna Mędrek. Dyplomem Komendanta Powiatowego PSP w Zawierciu za trud, poświęcenie i ofiarną postawę podczas działań ratowniczo-gaśniczych oraz zaangażowanie wyróżnieni zostali m.in.: mł. bryg. Osikowicz Łukasz, mł. bryg. Szczerba Krzysztof, st. ogn. Kowalik Krzysztof.

W dniu 11 października 2019 roku odbyła się uroczystość ślubowania kadetów Centralnej Szkoły PSP w Częstochowie. Uroczystości poprzedziła Msza Święta na Jasnej Górze. Podczas apelu na placu Częstochowy, 94 słuchaczy, w tym dwie kobiety, złożyło uroczystą przysięgę. Komendant Centralnej Szkoły, mł. bryg. Piotr Placek, podkreślił trud i odpowiedzialność służby strażackiej, wymagającą hartu ducha, odwagi i poświęcenia.

Zastępca Komendanta Głównego PSP, nadbryg. Marek Jasiński, symbolicznie przekazał kluczyki od nowego samochodu ratowniczego, który będzie wykorzystywany w procesie dydaktycznym.

W marcu bieżącego roku miały miejsce Gminne Obchody Dnia Strażaka w Gminie Łazy, gdzie wspólnie celebrowano święto strażackie. Uroczystości obejmowały przemarsz do kościoła, nabożeństwo, część oficjalną z wręczeniem odznaczeń i podziękowań oraz poświęcenie i przekazanie nowego samochodu ratowniczego dla jednostki OSP KSRG Chruszczobród. Samochód Ford Ranger to lekki pojazd ratowniczo-gaśniczy, który wzbogaci wyposażenie jednostki.

Na podstawie regulaminu Ogólnopolskiego Strażackiego Konkursu Plastycznego, po eliminacjach powiatowych, wyłoniono laureatów w pięciu grupach wiekowych. Nagrody dla zwycięzców wręczyli m.in. Prezes Zarządu Oddziału Powiatowego Związku OSP RP w Zawierciu.

Jak co roku, strażacy z PSP w Zawierciu uroczyście świętowali dzień swojego patrona, św. Floriana. Z tej okazji najbardziej zasłużeni otrzymali odznaki, medale oraz awanse na wyższe stopnie. Komendant powiatowy PSP w Zawierciu, Czesław Błażkiewicz, podsumował rok jako udany pod względem pozyskania lepszego sprzętu i środków na ubrania ochronne. Wspomniał również o trudnych akcjach, takich jak pożar w wieżowcu, które pozostawiają trwały ślad w pamięci strażaków.

Dzień Strażaka jest czasem refleksji i radości, docenienia ciężkiej pracy i trudów strażackiej służby. W tym dniu przyznano awanse na wyższe stopnie służbowe, m.in. kapitana, młodszego kapitana, starszego aspiranta, starszego ogniomistrza, ogniomistrza, młodszego ogniomistrza, starszego sekcyjnego i sekcyjnego. Wręczono również listy pochwalne.

Podczas uroczystości wojewódzkiej w Tarnowskich Górach, przyznano medale "Za zasługi dla pożarnictwa" oraz odznaki "Zasłużony dla ochrony przeciwpożarowej".

tags: #czeslaw #strazak #zawiercie