Dynamiczny rozwój energetyki słonecznej w Polsce przyniósł nie tylko oszczędności, ale i nowe wyzwania dla bezpieczeństwa budynków. Istotnym elementem, który budzi wiele pytań wśród inwestorów, jest przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP) w instalacjach fotowoltaicznych.
Wyłącznik przeciwpożarowy PV to jeden z kluczowych elementów każdej nowoczesnej instalacji fotowoltaicznej. Choć jego obecność bywa pomijana, pełni on niebagatelną rolę w kontekście bezpieczeństwa pożarowego. Właściwe zlokalizowanie tego komponentu to nie tylko kwestia zgodności z przepisami, ale przede wszystkim ochrona życia, zdrowia oraz mienia użytkowników systemów PV.
Czym jest przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP) i jego rola?
Wyłącznik ppoż. PV (ang. Fireman Switch) to urządzenie lub zespół urządzeń umożliwiających szybkie ograniczenie napięcia niebezpiecznego w obwodach prądu stałego (DC) prowadzących od paneli do falownika. Rolą PWP jest odłączenie dopływu prądu do kubatury chronionej strefy pożarowej.
Z punktu widzenia instalacji fotowoltaicznej rozważamy stronę stałoprądową (DC) oraz przemiennoprądową (AC). W klasycznej instalacji, nawet po wyłączeniu bezpieczników w domowej rozdzielni, kable biegnące z dachu wciąż są pod napięciem (często sięgającym 1000 V), dopóki świeci słońce.
Za pomocą przeciwpożarowego wyłącznika prądu następuje wyłączenie napięcia, odcięcie prądu w budynku, który płonie lub istnieje duże ryzyko, że zajmie się od pożaru w pobliżu. System ten musi umożliwiać szybkie ograniczenie napięcia do bezpiecznego poziomu (poniżej 120 V DC) w przewodach znajdujących się wewnątrz budynku - najlepiej w sposób automatyczny lub zdalny.
Wymogi prawne dotyczące przeciwpożarowego wyłącznika prądu
Momentem zwrotnym dla branży PV w Polsce był 19 września 2020 roku. To właśnie wtedy weszła w życie nowelizacja ustawy o Prawie budowlanym z 13 lutego 2020 r. (Dz.U. z 2020 r. poz. 471), która wprowadziła restrykcyjne wymogi dotyczące bezpieczeństwa pożarowego mikroinstalacji.
Kiedy PWP jest obowiązkowy?
Istotnym parametrem, decydującym o obowiązkach, jest moc instalacji. Wszystkie systemy o mocy powyżej 6,5 kWp podlegają nowym regulacjom. W takim przypadku należy projekt ochrony przed pożarem skonsultować z rzeczoznawcą do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych i poinformować o budowie właściwy organ Państwowej Straży Pożarnej właściwy dla miejsca instalacji. Konieczne jest zaprojektowanie przeciwpożarowego wyłącznika prądu w takiej instalacji.
Zgodnie z aktualnymi wytycznymi, wyłącznik ppoż jest obowiązkowy w kilku konkretnych sytuacjach:
- Gdy kable prądu stałego (DC) są wprowadzane do wnętrza budynku (np. falownik znajduje się w piwnicy lub garażu).
- We wszystkich budynkach użyteczności publicznej.
- W budynkach zamieszkania zbiorowego (hotele, pensjonaty).
- W obiektach o kubaturze przekraczającej 1000 m³.
- W budynkach produkcyjnych i magazynowych.
Pojawiają się przypadki, że inwestor ze względów estetycznych nie wyraża zgody na zastosowanie koryt stalowych. Gdy znajdą się Państwo w takiej sytuacji, należy zaproponować wtedy alternatywne rozwiązanie w postaci np. rozłącznika DC.
Instalacje o mocy do 6,5 kW oraz budynki jednorodzinne
Instalacje fotowoltaiczne o mocy równej lub mniejszej niż 6,5 kW zazwyczaj nie wymagają stosowania dodatkowych zabezpieczeń ppoż. Wartością wyznaczającą konieczność uzgodnienia ppoż. jest tylko i wyłącznie moc instalacji, co oznacza, że instalacja o mocy 6,5 kW nie podlega uzgodnieniu z rzeczoznawcą ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych.
Zgodnie z §4 ust.2 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. z 2010 r. Nr 109, poz.719 z późn. zm.) wyposażenie w przeciwpożarowy wyłącznik prądu budynków mieszkalnych jednorodzinnych nie dotyczy. Wyjątek stanowią domy jednorodzinne i domki letniskowe z zabezpieczeniem przedlicznikowym ≤ 63 A.
W celu ochrony strażaków podczas prowadzania działań gaśniczych w takich przypadkach stosuje się (wewnątrz budynku) minimalne zabezpieczenie w postaci koryt stalowych pełnych. Dzięki nim okablowanie DC będące cały czas pod napięciem pozostanie podczas pożaru na swoim miejscu i nie będzie stwarzać dodatkowego zagrożenia dla ratowników.
Rozbudowa instalacji i starsze systemy
W przypadku rozbudowy istniejącej instalacji, jeśli sumaryczna moc instalacji wpiętej do tego samego PPE (punktu poboru energii) przekroczy 6,5 kW (np. istniejąca instalacja 5 kW + dołożone 3 kW daje 8 kW), należy złożyć wniosek aktualizacyjny do OSD i dokonać uzgodnienia ppoż. takiej instalacji. Wyjątek stanowi sytuacja, w której nowa instalacja będzie podłączona do oddzielnego PPE - wtedy traktujemy je jako osobne instalacje i uzgodnienie ppoż. nie jest wymagane dla każdej z nich osobno, jeśli ich moc jednostkowa nie przekracza progu.
Jeżeli inwestor kupuje falownik o większej mocy z myślą o przyszłej rozbudowie instalacji, również należy złożyć wniosek aktualizacyjny do OSD i dokonać uzgodnienia ppoż., jeśli planowana moc docelowa przekroczy 6,5 kW.
Prawo nie działa wstecz, więc starsze systemy, zainstalowane przed wejściem w życie nowych przepisów i nieprzekraczające mocy 6,5 kW, nie muszą być zgłaszane do PSP ani uzgadniane z rzeczoznawcą, o ile nie są rozbudowywane.
Specyficzne przypadki i strefy zagrożenia wybuchem
Należy zwrócić szczególną uwagę, czy w budynku występują strefy zagrożenia wybuchem lub pomieszczenia zagrożone wybuchem. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (tj. Dz. U. z 2019 r. poz. 1065 z poźn. zm.) w §183 ust.2 odnosi się nie tylko do kubatury budynku, ale również do zagrożenia wybuchem. Może pojawić się sytuacja, w której przeciwpożarowy wyłącznik prądu będzie wymagany dla budynku o kubaturze poniżej 1000 m³, jeśli istnieje zagrożenie wybuchem.
Lokalizacja i montaż PWP
Gdzie powinien być zamontowany wyłącznik ppoż. PV?
Lokalizacja wyłącznika ppoż. PV ma kluczowe znaczenie dla jego skuteczności. Powinien być zainstalowany w miejscu łatwo dostępnym i oznakowanym, tak aby możliwe było jego szybkie zidentyfikowanie i uruchomienie przez straż pożarną. Przeciwpożarowy wyłącznik prądu powinien znajdować się na wysokości 1,4 m nad poziomem gruntu.
Taka wysokość zapewnia swobodny dostęp dorosłej osobie, jednocześnie minimalizując ryzyko przypadkowego uszkodzenia przez dzieci czy zwierzęta. Kluczowym wymogiem jest również odpowiednie oznakowanie wyłącznika. W wielu przypadkach zaleca się stosowanie rozłączników ppoż. z możliwością zdalnego wyłączenia. Wyłącznik odetnie zasilanie z sieci elektroenergetycznej, a problematyczny odcinek strony stałoprądowej w środku obiektu (strefy pożarowej) wymaga dostosowania do przepisów, np. poprzez połączenie z rozdzielnicy AC PV jednej fazy do rozłącznika DC, który pełni funkcję rozłącznika DC.
PWP a magazyny energii
Należy również zwrócić szczególną uwagę na ewentualny magazyn energii. Magazyny energii (BESS) są traktowane jako urządzenia o podwyższonym ryzyku pożarowym. Magazyn energii powinien mieć wejście sygnałowe EPO (Emergency Power Off), tak aby przyjąć sygnał awaryjnego wyłączenia z przycisku PWP obiektu. Większość magazynów energii na chwilę pisania artykułu na polskim rynku NIE MA takiego wejścia sygnałowego, co stanowi wyzwanie.
Instalacje gruntowe
Instalacje PV na gruncie podlegają uzgodnieniu ppoż., jeśli ich moc przekracza 6,5 kW, bez względu na miejsce montażu. W takim przypadku kluczową rolę odgrywa lokalizacja falownika. Jeżeli falownik jest umieszczony pod konstrukcją, często nie ma potrzeby stosowania dodatkowego zabezpieczenia ppoż. wewnątrz budynku.
Rola rzeczoznawcy ppoż. i zgłoszenia do PSP
Obowiązki inwestora
Prawo Budowlane w zapisie art. 29 pkt. 4 ust. 3 lit. c zobligowuje inwestora do zgłoszenia instalacji PV do Państwowej Straży Pożarnej (PSP). W praktyce wygląda to tak, że najczęściej to wykonawca przygotowuje formularz zgłoszeniowy i składa go do PSP lub przekazuje gotowy dokument inwestorowi. Zgłoszenie można robić poprzez platformę ePUAP, listownie lub osobiście. W celu właściwej informacji należy zamieścić ostrzeżenie informujące o obecności instalacji fotowoltaicznej, np. odpowiednią tabliczkę.
Zgłoszenie do Straży Pożarnej ma charakter informacyjny, ale jest niezwykle istotne dla służb ratowniczych. Dzięki niemu dyżurny PSP wie, że w danym obiekcie znajduje się instalacja pod napięciem, gdzie zlokalizowany jest wyłącznik i jak przebiegają przewody. Zgłoszenie powinno zawierać podstawowe parametry techniczne (moc, lokalizacja modułów) oraz kopię uzgodnienia z rzeczoznawcą.
Rola i odpowiedzialność rzeczoznawcy ppoż.
Rzeczoznawca ds. zabezpieczeń ppoż. nie jest jedynie „podpisem na dokumencie”. Jego rolą jest rzetelna ocena projektu pod kątem zgodności z przepisami i normami (np. serii PN-HD 60364). Sprawdza on m.in. poprawność doboru komponentów, lokalizację wyłącznika, trasowanie przewodów DC oraz zgodność z ogólnymi zasadami ochrony przeciwpożarowej.
Projekty instalacji fotowoltaicznych są projektami technicznymi, a więc rzeczoznawca ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych nie może używać pieczęci elektronicznej do uzgodnień. Niektóre firmy z branży postępują w ten sposób, lecz jest to niezgodne z przepisami polskiego prawa. Póki co prawo jest jasne w tym temacie i uzgadniać elektronicznie projektów nie można.
Uzgodnienie nie może być dokonane na stronie tytułowej projektu. Po pierwsze, rzeczoznawca nie jest autorem projektu, a przybicie pieczęci w tym miejscu sugeruje, że rzeczoznawca jest jedynym/jednym z kilku projektantów. Zgodnie z Art. 11i Ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej, rzeczoznawca nie może uzgadniać opracowanych przez siebie projektów.
Po drugie, wzór pieczęci służącej do uzgadniania projektów został określony w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 grudnia 2015 r. w sprawie uzgadniania projektu budowlanego pod względem ochrony przeciwpożarowej. Zgodnie z powyższym aktem prawnym odcisk pieczęci i podpis rzeczoznawcy ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych, potwierdzające uzgodnienie projektu budowlanego, umieszcza się na częściach rysunkowych egzemplarzy projektu budowlanego. Komenda Główna Państwowej Straży Pożarnej zaleca rzeczoznawcom analogiczne zasady przy uzgadnianiu innych projektów, w tym projektów instalacji fotowoltaicznych.
Instalacja fotowoltaiczna - uzgodnienie ppoż. z rzeczoznawcą
Najczęstsze błędy i środki ostrożności
Typowe pomyłki przy montażu
Mimo jasnych przepisów i zaleceń, w praktyce wciąż można spotkać się z błędami przy montażu wyłączników przeciwpożarowych w instalacjach PV. Do najczęstszych należą:
- Zastosowanie niewłaściwego typu wyłącznika, np. brak zdolności do rozłączania obwodów DC pod obciążeniem lub niewystarczająca izolacja.
- Niewłaściwa lokalizacja wyłącznika, utrudniająca szybki dostęp strażakom.
- Brak odpowiedniego oznakowania PWP.
- Brak uzgodnień z rzeczoznawcą ppoż. lub zgłoszenia do PSP w wymaganych przypadkach.
Ignorowanie przepisów ppoż. to ryzyko na trzech płaszczyznach: prawnej, finansowej i bezpieczeństwa. Firmy ubezpieczeniowe w ogólnych warunkach ubezpieczenia (OWU) niemal zawsze wymagają, aby ubezpieczony obiekt spełniał aktualne wymogi techniczne i budowlane. Pożar instalacji PV jest trudny do ugaszenia, a brak wyłącznika uniemożliwia strażakom bezpieczne wejście na dach, zwiększając ryzyko dla ratowników oraz rozmiar strat.
Dodatkowe zabezpieczenia i zalecenia
Akceptowalne przez rzeczoznawcę ds. ppoż. zabezpieczenia instalacji PV dla budynków to:
- rozłączniki izolacyjne ręczne (tzw. „fireman switch”),
- gotowe układy automatyki (tzw. „DC switch-off systems”).
Ponadto zaleca się, aby moduły nie przylegały bezpośrednio do palnych elementów poszycia dachu (np. gont bitumiczny bez odpowiedniej podkładki). Warto również zaopatrzyć się w zabezpieczenie odgromowe, np. słup odgromowy, który powinien mieć wysokość około 2-3 metrów nad najwyższym punktem instalacji PV.
Wsparcie w zakresie dokumentacji ppoż.
Wiele podmiotów branżowych, w tym rzeczoznawcy ds. ppoż., oferuje wsparcie w przygotowaniu niezbędnej dokumentacji. Część rzeczoznawców ppoż. nakazuje stosowanie automatycznych rozłączników DC dla każdej instalacji PV. Dostępne są również ramowe projekty instalacji PV, opracowane na podstawie przekazanych informacji z Komendy Głównej Państwowej Straży Pożarnej oraz Centrum Naukowo-Badawczego Ochrony Przeciwpożarowej - Państwowy Instytut Badawczy. Takie projekty są często dostępne w formie formularza, który można łatwo i szybko uzupełnić samodzielnie, często do pobrania i wykorzystania za darmo.
O konieczności zastosowania PWP decydują przepisy, a jego uwzględnienie i zatwierdzenie leży po stronie projektanta, rzeczoznawcy ppoż. oraz organu nadzoru budowlanego. Jeśli planujesz budowę lub modernizację budynku i nie wiesz, czy w Twoim przypadku wymagany jest PWP - warto skonsultować się ze specjalistą.
tags: #czy #dla #mikroinstalacji #wymagany #jest #przeciwpozarowy