Strażacy to jedna z najbardziej szanowanych grup zawodowych w Polsce. Być może w dzieciństwie marzyłeś, żeby służyć w straży pożarnej. W tym artykule przeczytasz, jak zostać strażakiem zarówno Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP), jak i Państwowej Straży Pożarnej (PSP), ze szczególnym uwzględnieniem kwestii lęku wysokości i badań lekarskich.
Zgodnie z najnowszym rankingiem strażacy są najbardziej szanowaną grupą zawodową w Polsce. Dlatego też rekrutacja do straży pożarnej jest silnie uregulowana prawnie. Kandydaci muszą przejść szereg testów i spełnić kilka warunków.
Drogi do Państwowej Straży Pożarnej: rygorystyczny proces rekrutacji
Istnieją trzy drogi, aby wstąpić w struktury Państwowej Straży Pożarnej. Proces kwalifikacyjny jest trudny i wymagający. Sprawdzane są wyniki w nauce, kondycja fizyczna oraz warunki zdrowotne.
Studia w Szkole Głównej Służby Pożarniczej (I stopnia)
Pierwsza z nich to dostanie się na studia I stopnia - Wydział Inżynierii Bezpieczeństwa i Ochrony Ludności Szkoły Głównej Służby Pożarniczej. Są to studia dla strażaków w służbie kandydackiej, po których uzyskuje się tytuł inżyniera pożarnictwa oraz które kończą się promocją oficerską, nadając absolwentom stopień młodszego kapitana.
Rekrutacja wygląda następująco: po złożeniu stosownych dokumentów w wyznaczonym przez uczelnię terminie, dany kandydat czeka na ich rozpatrzenie. Po wstępnym zakwalifikowaniu zostaje wyznaczony termin testów sprawnościowych. Kolejnym krokiem jest sprawdzian z pływania. Równocześnie należy kontrolować datę dosłania wyników maturalnych. Osoby z największą sumą punktów na maturze oraz po pozytywnym ukończeniu testów sprawnościowych i testu z pływania zostają skierowane na badanie lekarskie jako pierwsze.
Szkoły Aspirantów PSP
Kolejną drogą jest wybór jednej z trzech Szkół Aspirantów, tj. Szkoły Aspirantów Państwowej Straży Pożarnej w Poznaniu bądź Krakowie lub Centralnej Szkoły Państwowej Straży Pożarnej w Częstochowie. Proces rekrutacyjny wygląda identycznie jak w przypadku opisanym wyżej: termin złożenia dokumentów, testy sprawnościowe, sprawdzian z pływania. Dodatkiem jest test akrofobii, sprawdza on, czy dany kandydat ma lęk wysokości. Następnie należy dosłać wyniki maturalne. Jeżeli dany kandydat uzyskał minimalny próg poszczególnych kategorii testu sprawnościowego, jego wyniki zostają zsumowane wraz z wynikami uzyskanymi z matur. Osoby zostają skierowane na badania lekarskie według liczby uzyskanych punktów. Po tych szkołach uzyskuje się tytuł technika pożarnictwa oraz stopień młodszego aspiranta.
Nabór do Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej (JRG)
Ostatnią drogą jest nabór do Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej w wybranej komendzie. Każda jednostka może stworzyć swój własny regulamin przeprowadzenia rekrutacji. Składać się jednak będzie on z tych samych elementów: złożenie odpowiedniej dokumentacji, egzaminy sprawnościowe, sprawdzian z pływania, test akrofobii oraz komisja lekarska. Dochodzi jeden bardzo znaczący element, mianowicie rozmowa kwalifikacyjna. Informacji na temat rekrutacji i jej przebiegu należy szukać na stronach wybranych Komend Państwowej Straży Pożarnej.
Wszystkie te czynniki wpływają na skutek, jakim jest dostanie się do służby w strukturach Państwowej Straży Pożarnej. Przed przyjęciem do służby ważne jest ustalenie zdolności fizycznej i psychicznej do pełnienia służby w Państwowej Straży Pożarnej. Kierownik jednostki organizacyjnej Państwowej Straży Pożarnej może zarządzić przeprowadzenie dodatkowych etapów postępowania kwalifikacyjnego. Służbę w Państwowej Straży Pożarnej może pełnić obywatel polski, niekarany za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe, korzystający z pełni praw publicznych, posiadający co najmniej średnie wykształcenie oraz zdolność fizyczną i psychiczną do pełnienia tej służby.
Ochotnicza Straż Pożarna: zasady przyjęcia i specyfika służby
Ochotnicza straż pożarna, jak sama nazwa wskazuje, przyjmuje do służby chętnych. Twoje podanie o przyjęcie do służby zostanie rozpatrzone przez zarząd jednostki.
Wstąpienie w szeregi OSP: proces i oczekiwania
Nabór nowych członków do OSP w Opolu-Gosławicach, podobnie jak w wielu innych jednostkach, ma charakter stały i ciągły. Kandydaci jakich szukają to osoby mieszkające na terenie danego obszaru, w wieku minimum 16 lat i sprawne fizycznie. Od kandydatów wymagane jest zaangażowanie i chęć pomocy innym.
Służba w OSP to wiele wyrzeczeń. Nie da się przewidzieć, kiedy zawyje syrena oraz jak długo będzie trwała akcja. Regularne zbiórki odbywają się często w ustalone dni tygodnia i są poświęcone na szkolenia, konserwację sprzętu, prace gospodarcze i utrzymanie czystości obiektu.
Lęk wysokości w służbie strażaka: testy i praktyka
Ocena lęku wysokości w Państwowej Straży Pożarnej
W Komendach Miejskich PSP, na przykład w Lublinie czy Toruniu, sprawdzian lęku wysokości jest obowiązkowym elementem naboru. W Lublinie polegał na samodzielnym wejściu na wysokość 20 metrów na drabinę ustawioną pod kątem 75°, a następnie zejściu z niej. Próba była przeprowadzana z asekuracją. Kandydaci na strażaków w Toruniu również przechodzili sprawdzian na dwudziestometrowej drabinie. Zaliczyli wszyscy, choć po zejściu niektórzy przyznawali, że „ręce trochę się trzęsą”. Jak podkreśla st. bryg. Sławomir Kamiński, zastępca komendanta miejskiego PSP w Toruniu, jest to bardzo ważny test, ponieważ jako strażacy często działają na znacznych wysokościach i muszą się tam czuć swobodnie. W przeszłości zdarzało się, że sparaliżowany strachem kandydat, nie zdając sobie sprawy z lęku wysokości, utknął w połowie drabiny i trzeba było go ściągać. Taka osoba niestety nie nadaje się do służby.
#BIEG PO KOPERCIE# Testy Sprawnościowe do PSP - Koperta
Testowanie lęku wysokości w Ochotniczej Straży Pożarnej
W ramach Szkolenia Podstawowego Strażaków Ratowników Ochotniczych Straży Pożarnych, które odbyło się m.in. w powiecie świdnickim, młodzi adepci musieli sprawdzić swój lęk wysokości na 28-metrowej mechanicznej drabinie strażackiej. Instruktorzy-funkcjonariusze z KP PSP czuwali nad prawidłowym przebiegiem zajęć. W jednostkach OSP lęk wysokości jest czynnikiem eliminującym, choć można nad nim pracować. Jak wskazują doświadczeni strażacy, w akcji, gdzie jest "zapierdziel", nie ma podziału na to, kto co robi. Jak trzeba ludzi, to idzie kto jest wolny bez względu czy to kierowca czy dowódca zastępu. Jeśli ktoś ma lęk wysokości, z którym jest w stanie walczyć, może spróbować, ale radzi się to sprawdzić, by nie zawieść siebie i innych.
Badania lekarskie w OSP: kontrowersje i regulacje prawne
Znaczenie badań i problemy prawne
Brak w przepisach szczegółowych kryteriów kierowania strażaków OSP na badania lekarskie jest przyczyną nadużyć w jednostkach OSP. Rekomendacje do skierowania na badania opierają się nierzadko na uznaniowych, arbitralnych, a nawet kapryśnych decyzjach naczelników OSP. W sytuacji personalnego konfliktu w jednostce, część dobrze wyszkolonych i doświadczonych strażaków jest pozbawiana prawa do udziału w działaniach ratowniczych z powodu braku aktualnych badań lekarskich.
W ramach realizacji zadania własnego w zakresie ochrony przeciwpożarowej gmina zapewnia, stosownie do posiadanych sił i środków, ochotniczym strażom pożarnym badania lekarskie strażaków ratowników OSP przeprowadzane w celu stwierdzenia braku przeciwwskazań do udziału w działaniach ratowniczych (art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy o ochotniczych strażach Pożarnych z dnia 17 grudnia 2021 r.). Gmina może zrezygnować z finansowania badań, w przypadku posiadania przez strażaka ratownika OSP równorzędnego i aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do udziału w działaniach ratowniczych (art. 10 ust. 2 u. OSP).
Rola gminy i finansowanie badań
Strażak ratownik OSP ma prawo do bezpłatnych okresowych badań lekarskich stwierdzających brak przeciwwskazań do udziału w działaniach ratowniczych. Badania przeprowadza lekarz, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 229 § 8 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (art. 10 ust. 3, 5 u. OSP). Minister Zdrowia w porozumieniu z Ministrem Spraw Wewnętrznych i Administracji wydał rozporządzenie w sprawie przeprowadzania okresowych badań lekarskich strażaka ratownika ochotniczej straży pożarnej oraz badań lekarskich kandydata na strażaka ratownika ochotniczej straży pożarnej z dnia 11 kwietnia 2022 r. Okresowe badania lekarskie strażaka ratownika OSP przeprowadza się, nie rzadziej niż raz na 3 lata, na podstawie skierowania wydanego przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) właściwego ze względu na siedzibę ochotniczej straży pożarnej.
Przepisy ustawy o OSP i rozporządzeń wykonawczych nie określają, jakimi kryteriami powinien się kierować wójt wydając skierowanie. Na pewno działają tutaj zasady związane z finansami publicznymi. Gmina, jako jednostka sektora finansów publicznych, przy finansowaniu ochotniczych straży pożarnych musi stosować wymagania zawarte w ustawie o finansach publicznych, w szczególności art. 44 ust. 3. Zgodnie z tym przepisem, wydatki publiczne powinny być dokonywane w sposób celowy i oszczędny, z zachowaniem zasad uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów oraz optymalnego doboru metod i środków służących osiągnięciu założonych celów. W związku z tymi zasadami, w odniesieniu do badań lekarskich, należy finansować badania tym strażakom, którzy faktycznie wyjeżdżają do działań ratowniczych (niekoniecznie regularnie) lub stanowią „pewną rezerwę” w jednostkach OSP na wypadek większych zdarzeń. Nie należy natomiast finansować badań tym osobom, które nie dają gwarancji jakiegokolwiek wyjazdu do działań i akcji, czy jakiejkolwiek aktywności w OSP.
Wpływ konfliktów personalnych na badania
Gmina jest obowiązana do zawarcia umowy ze wszystkimi ochotniczymi strażami pożarnymi działającymi na jej terenie, zawierającej postanowienia dotyczące podejmowanych działań oraz obowiązków (art. 7 ust. 1 u. OSP). W ramach zawieranej umowy pomiędzy gminą a OSP możliwe jest uregulowanie kwestii związanej z kierowaniem na badania lekarskie strażaków ratowników. Zwyczajowo to naczelnik OSP, jako członek zarządu OSP, rekomenduje strażaka ratownika OSP do badań i do działań ratowniczych. Jednak statuty OSP w skali całego kraju różnią się nieco między sobą i zasady kierowania na badania mogą być różnie uregulowane.
Tajemnicą poliszynela jest, że w niektórych jednostkach OSP występują personalne konflikty pomiędzy członkami. Pomimo, że OSP jest formacją społeczną, w której działa się dla dobra publicznego ze szlachetnych pobudek, to jednak pewną rolę odgrywają indywidualne ambicje, środowiskowe rywalizacje, ścierają się różne koncepcje zarządzania OSP. To generuje personalne konflikty, które ciągną się latami. Wówczas posiadana przez daną osobę w OSP funkcja wykorzystywana jest do „rozgrywania prywatnych interesików”. Efektem tego nierzadko jest co najmniej ograniczenie, a w skrajnych przypadkach eliminowanie z działalności jednostki, osób aktywnych, dobrze wyszkolonych z dużym doświadczeniem społecznym i ratowniczym, co skutkuje marnowaniem kapitału ludzkiego ze szkodą dla OSP.
Indywidualne przypadki i obawy kandydatów do OSP
Historia kandydata: lęk wysokości, nadciśnienie, uraz kolana
Pewien kandydat, mający prawie 30 lat, dostał propozycję od Naczelnika, aby przystąpić do miejscowej OSP jako członek czynny. Teoretycznie nie miał żadnych przeciwwskazań, poza lękiem wysokości i dawnymi problemami związanymi z nadciśnieniem tętniczym, które od jakiegoś czasu ustały. Wspominał także o urazie stawu kolanowego sprzed około 10 lat (lekkie skręcenie). Kandydat zastanawiał się, czy posiadanie lęku wysokości oraz ustabilizowane ciśnienie tętnicze nie będzie problemem z pozytywnym przejściem badań lekarskich, a także czy kategoria D (odroczenie od służby wojskowej spowodowane urazem stawu kolanowego) lub lęk wysokości przekreślą jego szanse na służbę w OSP.
Opinie i porady dotyczące lęku wysokości i innych przeciwwskazań
Z badaniami do OSP raczej niewielu ma problemy, co ma czasami gorsze skutki, na przykład, że ochotnik odmawia przenoszenia motopompy z powodu bólu pleców. Odnośnie lęku wysokości, może to być większy problem. Jeżeli ktoś ma lekki lęk, z którym jest w stanie walczyć, może spróbować. W straży może się zdarzyć, że podczas pierwszego zdarzenia dowodzący akcją każe wejść do podnośnika i z niego podawać wodę. Ten problem powinieneś uzgodnić z Naczelnikiem OSP, ponieważ w niektórych jednostkach kandydat przechodzi test sprawności fizycznej, obejmujący pracę na wysokości. W większości jednostek przyjmą kandydata, gdyż odczuwają niski przyrost naturalny. W niektórych OSP nie ma testów na wysokość. Należy pamiętać, że komisja wojskowa nie ma nic do gadania w kontekście badań do OSP; liczy się orzeczenie lekarzy, do których gmina kieruje na badania. W przypadku poważniejszych schorzeń, takich jak padaczka, zdecydowanie odradza się służbę dla bezpieczeństwa własnego i innych strażaków.
Kompetencje i cechy charakteru idealnego strażaka
Każdy człowiek jest inny, posiada inne umiejętności i cechy charakteru. Jednak dążenie do celu i pragnienie zostania strażakiem już wykazuje pierwsze bardzo ważne cechy: siłę charakteru, dążenie do celu, niezniechęcanie się podczas napotkania pierwszej przeszkody. Nie zawsze wszystko udaje się za pierwszym razem, nieraz trzeba próbować parę razy. Kolejnymi cechami są odwaga, pokora, chęć samorozwoju. Pokora pozwala wyciągnąć wnioski z każdej sytuacji, by nie popełniać tych samych błędów. Odwaga, by nie bać się podejmować nowych zadań i próbować się w nich odnaleźć, by umieć logicznie myśleć i dostosować się do każdej nowo napotkanej sytuacji. Empatia, by podczas zdarzeń z osobami poszkodowanymi potrafić z nimi rozmawiać i udzielić odpowiedniego wsparcia psychicznego. Chęć samorozwoju jest również kluczowa, ponieważ choć przeprowadzanych jest wiele szkoleń i kursów, duży wpływ ma również praca we własnym zakresie.
Działalność w OSP Opole-Gosławice: przykład aktywnej jednostki
Ochotnicza Straż Pożarna w Opolu-Gosławicach to stowarzyszenie łączące ludzi we wspólnej pasji. Znaczna większość czynnych członków OSP jest uprawniona do brania udziału w działaniach ratowniczo-gaśniczych - szkolą się i konserwują sprzęt w czasie wolnym od pracy, poświęcając często kilka/kilkanaście godzin tygodniowo. Specyfika jednostki znajdującej się w dużym mieście wymaga posiadania elastycznej grupy wyszkolonych ochotników, którzy będą w stanie zapewnić gotowość bojową o każdej porze dnia i nocy. Mówiąc w dużym skrócie, trzeba być sprawnym fizycznie, odpornym psychicznie, chętnym do pracy i zdolnym do poświęceń. Resztę ocenia się w czasie okresu kandydackiego. Na pewno czynnikiem eliminującym jest klaustrofobia czy lęk wysokości (chociaż można nad tym pracować).
Pierwszy etap to zgłoszenie chęci wstąpienia w szeregi jednostki. Osoby te trafiają na okres kandydacki, podczas którego poznaje się wzajemnie, ocenia zaangażowanie oraz mocne strony, a także aspekty, nad którymi trzeba będzie wspólnie popracować. Podczas okresu przygotowawczego uczy się przede wszystkim podstaw strażackiego fachu. Gdy kandydat wykaże się zaangażowaniem, jest kierowany na szkolenie podstawowe organizowane przez Państwową Straż Pożarną, które uprawnia do wyjazdów do akcji. Takie szkolenie odbywa się metodą e-learningu (część teoretyczna) i części praktycznej, realizowanej popołudniami oraz weekendami. Górna granica wieku to 65 lat, z możliwością udziału w akcjach osób powyżej tego wieku w funkcji kierowcy pod warunkiem posiadania aktualnych badań lekarskich. Przynależność do OSP pomaga w procesie rekrutacyjnym do PSP i w niczym nie koliduje, wielu strażaków zawodowych wcześniej działało w OSP.
Dokumentacja i wymogi formalne
Aby rozpocząć służbę w PSP, będziesz potrzebować odpowiednich dokumentów, w tym życiorysu. Ważna jest poprawność podanych danych osobowych, przejrzystość i czytelność dokumentu. Istotnym elementem jest dostosowanie wymienianych informacji do stanowiska, o jakie się staramy. Życiorys nie powinien być zbyt długi, a informacje w nim zawarte powinny być napisane zwięźle. W lewym górnym rogu wpisz swoje dane osobowe i kontaktowe, w tym informację, że posiadasz obywatelstwo polskie, oraz datę urodzenia i miejsce zamieszkania. Na środku dokumentu umieść nagłówek "Życiorys". Następnie podaj swoją datę i miejsce urodzenia, czym zawodowo zajmują się Twoi rodzice i opisz krótko swoją ścieżkę edukacji. Możesz również krótko napisać o swoich zainteresowaniach i pasjach, zwłaszcza jeśli są związane z pracą strażaka.