Niniejszy artykuł omawia kwestie związane z możliwością pełnienia funkcji Komendanta Gminnego Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) przez strażaka Państwowej Straży Pożarnej (PSP), a także szczegółowo przedstawia wymagania, obowiązki oraz aspekty prawne i finansowe dotyczące kierowców pojazdów uprzywilejowanych w OSP.
Komendant Gminny OSP a strażak PSP
Wielokrotnie pojawia się pytanie, czy strażak powiatowej jednostki Państwowej Straży Pożarnej (PSP) może pełnić funkcję Komendanta Gminnego OSP lub Komendanta Gminnego Ochrony Przeciwpożarowej w gminie podlegającej pod tę jednostkę PSP.
Status Prawny i Specyfika Funkcji
- Brak Przeciwwskazań Prawnych: Nie ma żadnych przeciwwskazań prawnych, aby strażak PSP był Komendantem Gminnym OSP lub Komendantem Gminnym Ochrony Przeciwpożarowej.
- Charakter Pracy w OSP: Zgodnie ze statutem, członkowie OSP wykonują swoją pracę nieodpłatnie, co jest istotne w kontekście dyskusji o zatrudnieniu.
- Komendant Gminny Ochrony Przeciwpożarowej: Wójt (burmistrz, prezydent miasta) może zatrudnić komendanta gminnego ochrony przeciwpożarowej, co jest odrębną funkcją od Komendanta Gminnego OSP.
Potencjalne Wyzwania i Obawy
Praktyka pokazuje, że pełnienie funkcji Komendanta Gminnego przez strażaka zatrudnionego w komendzie powiatowej PSP może budzić pewne kontrowersje. Taka osoba może mieć dostęp do informacji jako pierwsza i potencjalnie wpływać na decyzje komendanta powiatowego względem podległych OSP. Chociaż jest to prawnie dopuszczalne, niektórzy wskazują, że taka sytuacja może negatywnie wpływać na atmosferę w gminie lub rodzić wrażenie konfliktu interesów.
Kierowca OSP: Wymagania, Kwalifikacje i Status Prawny
Rola kierowcy pojazdu uprzywilejowanego w Ochotniczej Straży Pożarnej jest niezmiernie ważna dla zapewnienia gotowości bojowej jednostek. Wiąże się z szeregiem szczegółowych wymagań prawnych i praktycznych.
Kluczowe Wymagania dla Kierowców OSP
Kwalifikacje osoby, która może kierować pojazdem uprzywilejowanym, zostały określone w przepisach ustawy o kierujących pojazdami oraz ustawy Prawo o ruchu drogowym. Zgodnie z Art. 95a ust. 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, kierującym pojazdem uprzywilejowanym ochotniczej straży pożarnej może być osoba, która:
- ukończyła 21 lat;
- posiada zaświadczenie wydane przez właściwego wójta (burmistrza, prezydenta miasta), potwierdzające spełnienie wymagań w zakresie badań lekarskich, o których mowa w art. 122 ust. 2, oraz psychologicznych, o których mowa w art. 124 ust. 2.
Posiadanie tego zaświadczenia jest jedynym wymogiem formalnym, aby kierować pojazdem uprzywilejowanym OSP.
Status Zatrudnienia Kierowcy OSP
Kierowca pojazdu uprzywilejowanego OSP nie musi być zatrudniony ani w gminie, ani w OSP. Nie musi być nawet członkiem OSP, jeżeli statut danej OSP tego nie wymaga. Wójt (burmistrz, prezydent miasta) może wydać zaświadczenie potwierdzające, że dana osoba ma być kierującym pojazdem OSP, nawet bez zatrudnienia na etacie, na zasadzie potwierdzenia faktów lub stanu prawnego wynikającego z danych posiadanych przez organ.
Wójt nie może zatrudniać kierowców w OSP, ponieważ OSP działa w formie stowarzyszenia, a umowy mogą podpisywać władze stowarzyszenia. Dodatkowo, kierowca pojazdu uprzywilejowanego OSP nie może być pracownikiem samorządowym zatrudnionym przez wójta, co wynika z Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wynagradzania pracowników samorządowych.
Umowa o pracę dla kierowcy | Stawki i ustalenia z kierowcą | Liczy Się Transport
Luki Prawne i Wyzwania w Kontekście Zaświadczeń dla Kierowców OSP
Wejście w życie ustawy o ochotniczych strażach pożarnych 1 stycznia 2022 r. uchyliło przepisy ustawy z 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej, które dotychczas określały podmiot wydający zaświadczenia dla kierowców pojazdów uprzywilejowanych. To spowodowało lukę prawną, przez którą starostowie początkowo nie mieli podstaw do ich wydawania.
Interwencje i Interpretacje Ministerstwa Infrastruktury i RPO
- Rzecznik Praw Obywatelskich (RPO): Zwrócił uwagę na problem, podkreślając konieczność istnienia wyraźnej podstawy prawnej dla wójta do wydawania zaświadczeń, zgodnie z zasadą legalności i praworządności (art. 7 Konstytucji RP).
- Ministerstwo Infrastruktury (MI): Resort poinformował starostwa powiatowe, że wymóg z art. 109 ust. 1b ustawy o kierujących pojazdami odnosi się do przepisu uchylonego, co oznacza brak podstaw do skutecznego żądania przedstawienia zaświadczenia wydanego przez podmiot z art. 32 ust. 2 ustawy z 1991 r. MI wskazało również, że zaświadczenie można uzyskać na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 217 § 1 i 2 pkt 2 k.p.a.), gdzie wójt (burmistrz, prezydent miasta) może wydać zaświadczenie jako potwierdzenie faktów lub stanu prawnego.
Planowane Zmiany i Kwestie Finansowania
W celu wyeliminowania tych nieścisłości, Ministerstwo Infrastruktury podjęło działania zmierzające do nowelizacji ustawy o kierujących pojazdami. Poprawka, początkowo w projekcie ustawy o ochronie ludności, ostatecznie trafiła do projektu noweli ustawy o OSP. Przewiduje się, że przyszłościowo zaświadczenia (lub zezwolenia) będą wydawane przez starostwo powiatowe, co może wiązać się z nowymi opłatami.
Koszty badań lekarskich i psychologicznych dla kierowców OSP są tematem intensywnych dyskusji. Często są one ponoszone indywidualnie przez kierowców lub z kasy OSP. Padają propozycje, aby wymiana dokumentów i związane z tym opłaty były finansowane z budżetu gminy, analogicznie do podstawowych badań lekarskich. Istnieją również obawy, że planowane kursy dla kierujących pojazdami uprzywilejowanymi, obejmujące zajęcia teoretyczne i praktyczne oraz egzaminy, mogą generować znaczne koszty i biurokrację, co utrudni pozyskiwanie nowych kierowców w OSP. Krytyka dotyczy również braku działań Komendy Głównej PSP i Związku OSP RP w kierunku zwolnienia jednostek OSP z tych opłat lub uproszczenia procedur.
Udział w Działaniach Ratowniczych a Wiek Kierowcy
Zgodnie z przepisami, bezpośredni udział w działaniach ratowniczych mogą brać członkowie OSP, którzy:
- ukończyli 18 lat i nie przekroczyli 65 lat,
- posiadają aktualne badania lekarskie dopuszczające do udziału w działaniach ratowniczych,
- odbyli szkolenie pożarnicze.
Są to przesłanki bezwzględne, a ich jednoczesne spełnienie jest konieczne do brania udziału w działaniach ratowniczych.
Kierowca OSP jako Uczestnik Działań Ratowniczych
Przez działania ratownicze rozumie się każdą czynność podjętą w celu ochrony życia, zdrowia, mienia lub środowiska, a także likwidację przyczyn powstania pożaru, wystąpienia klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia. Zgodnie z szeroką wykładnią językową, kierowanie pojazdem uprzywilejowanym OSP jest integralną częścią działania ratowniczego. Oznacza to, że kierujący pojazdem uprzywilejowanym OSP bierze udział w działaniu ratowniczym. W związku z tym, kierowca OSP, który przekroczył 65 rok życia, nie może brać bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych, w tym również jako kierowca.
Odpowiedzialność Zarządu OSP i Użytkowanie Pojazdów
Odpowiedzialność w Przypadku Wypadku
Jeżeli kierujący pojazdem uprzywilejowanym OSP uczestniczy w wypadku drogowym lub kolizji, która nie wynikła z jego winy, Członkowie Zarządu OSP nie poniosą odpowiedzialności za sam wypadek jako odrębne zdarzenie. Jednak mogą oni ponieść odpowiedzialność prawną w innych aspektach, na przykład w przypadku zaniedbań w utrzymaniu pojazdu, które miały wpływ na zdarzenie.
Użytkowanie Pojazdów Strażackich poza Akcjami
Kwestia wykorzystania samochodów strażackich na uroczystości (państwowe, prywatne, takie jak śluby) zależy od statusu własności pojazdu:
- Pojazd wyłączną własnością OSP: O dysponowaniu pojazdem decydują wyłącznie osoby uprawnione w jednostce OSP. Mogą one wyrazić zgodę lub odmówić na przewożenie strażaków na uroczystości. Jeżeli statut OSP nie reguluje tej kwestii, decydują o tym władze OSP.
- Pojazd własnością Gminy (w dyspozycji OSP): Powinien być używany jedynie do działań związanych z realizacją zadań z zakresu ochrony przeciwpożarowej. Użycie do innych celów wymaga zgody osób dysponujących samochodem z ramienia gminy.