Krajowy Rejestr Sądowy (KRS) pełni kluczową rolę w uregulowaniu statusu prawnego Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) w Polsce. Poniżej przedstawiamy szczegółowe informacje dotyczące obowiązków OSP związanych z KRS, konsekwencji ich niedopełnienia oraz alternatywnych form prawnych.
Status Prawny OSP a Krajowy Rejestr Sądowy
Wpływ braku wpisu do KRS
Zgodnie z art. 9 ust. 2a ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U. nr 121, poz. 770, z późn. zm.), Ochotnicze Straże Pożarne, które do dnia 31 grudnia 2015 r. nie złożyły wniosku o wpis do KRS, zostały uznane za wykreślone z rejestru z dniem 1 stycznia 2016 r. Oznacza to, że takie jednostki pozbawione są osobowości prawnej.
Odpowiedzialność OSP wpisanej do KRS
OSP wpisana do KRS ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną zgłoszeniem do KRS-u nieprawdziwych danych, jeżeli podlegały obowiązkowi wpisu na jej wniosek. Odpowiedzialność ta dotyczy również niezgłoszenia danych podlegających obowiązkowi wpisu do KRS-u w ustawowym terminie. Wyjątek stanowią sytuacje, gdy szkoda nastąpiła wskutek siły wyższej albo wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą OSP nie ponosi odpowiedzialności (art. 18 ustawy o KRS). OSP obowiązana do złożenia wniosku o wpis do KRS-u nie może powoływać się wobec osób trzecich działających w dobrej wierze na dane, które nie zostały wpisane do KRS-u lub uległy wykreśleniu z KRS-u (art. 14 ustawy o KRS).
Procedura Rejestracji OSP w KRS
Ustanowienie statutu i wybór władz
Członkowie-założyciele nowej OSP muszą uchwalić jej statut oraz wybrać jej władze: zarząd i komisję rewizyjną. Następnie nowo wybrany zarząd OSP ma 7 dni na złożenie wniosku.
Konsekwencje niezłożenia wniosku o wpis lub dokumentów
Zgodnie z art. 24 ust. 1-4 ustawy o KRS, w razie stwierdzenia, że wniosek o wpis do KRS-u lub dokumenty, których złożenie jest obowiązkowe, nie zostały złożone pomimo upływu terminu, sąd rejestrowy wzywa OSP do ich złożenia. Wyznacza się dodatkowy 7-dniowy termin, pod rygorem zastosowania grzywny przewidzianej w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego o egzekucji świadczeń niepieniężnych. W razie niewykonania obowiązków w tym terminie, sąd rejestrowy nakłada grzywnę na OSP, którą może ponawiać. Przepisów art. 1052 zdanie drugie i art. 1053 Kodeksu postępowania cywilnego nie stosuje się.
W przypadku, gdy OSP nie zgłosi wniosku o wpis lub dokumentów, których złożenie jest obowiązkowe, a w KRS-ie jest zamieszczony wpis niezgodny z rzeczywistym stanem rzeczy, sąd rejestrowy wykreśla ten wpis z urzędu. Zgodnie z art. 49 ust. 3 ustawy o KRS, art. 26 oraz art. 28-33 ustawy o KRS nie stosuje się. W związku z tym dla OSP, która nie zgłosi wniosku o wpis do KRS, nie ustanawia się kuratora. Kuratora nie można także ustanowić w sytuacji, gdy OSP nie zgłasza do KRS-u informacji wymaganych przez art. 24 ust. 1-4 ustawy o KRS.
Alternatywne formy prawne: Stowarzyszenie Zwykłe
W przypadku niezarejestrowanej OSP, która nie prowadzi działalności gospodarczej, można rozważyć utworzenie jej jako stowarzyszenia zwykłego. Może to być traktowane jako etap przejściowy. Założenie stowarzyszenia zwykłego jest prostsze i mniej czasochłonne niż utworzenie stowarzyszenia zarejestrowanego w KRS. By je powołać, wystarczą już trzy osoby. Rejestruje się je w ewidencji stowarzyszeń zwykłych prowadzonej przez starostę powiatu.
Stowarzyszenie zwykłe nie ma osobowości prawnej, jest tzw. "ułomną osobą prawną". Może zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywane. Źródła finansowania to m.in. składki członkowskie czy dotacje, ale nie może prowadzić działalności ekonomicznej (odpłatnej albo gospodarczej). Działanie stowarzyszeń zwykłych reguluje ustawa z Prawo o stowarzyszeniach.
Beneficjenci Rzeczywiści w OSP
Zmiany w przepisach dotyczących beneficjentów rzeczywistych
Od 31 października 2021 r. ustawa z dnia 30 marca 2021 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 815) rozszerza katalog podmiotów określonych w art. 58 ustawy z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r. poz. 1132). OSP są odrębnymi od siebie stowarzyszeniami, działającymi na podstawie ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. prawo o stowarzyszeniach (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r. poz. 2261) oraz ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r. poz. 869). (patrz: art. 2 ust. 1 ww. ustawy o ochronie przeciwpożarowej).
Kto jest beneficjentem rzeczywistym w OSP?
W związku z powyższym przy ustalaniu osób, które są beneficjentami rzeczywistymi w OSP, pod uwagę należy wziąć przede wszystkim osoby, które są członkami zarządu (reprezentują OSP na zewnątrz, posiadają uprawnienia umożliwiające wywieranie decydującego wpływu na działalność OSP). Nie tylko członkowie zarządu mogą zostać uznani za beneficjentów rzeczywistych. Należy również przeanalizować zakres uprawnień np. członków komisji rewizyjnej OSP jako organu nadzorczego.
Zgłoszenie jest bezpłatne. Pierwszego zgłoszenia należało dokonać w terminie 31 października 2021 r. - 31 stycznia 2022 r. Niezgłoszenie beneficjenta rzeczywistego do Rejestru zagrożone jest karą pieniężną do 1 000 000 zł. W przypadku dokonania zmian, należy je zgłosić.
Uzyskiwanie Odpisów z KRS
Odpisy z KRS uzyskuje się w placówkach Centralnej Informacji KRS. Centralna Informacja pobiera opłaty za udzielanie informacji oraz wydawanie wyciągów, odpisów i zaświadczeń. Podstawa prawna to Art. 4 ust 4. ustawy z dnia 20.08.1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U. z 1997 r. Nr 121 poz. 769 z późn. zm.).
Opłaty i tryb składania wniosków
- W przypadku składania wniosku bezpośrednio w oddziale Centralnej Informacji, należy dołączyć do niego oryginał dowodu wniesienia opłaty na ww. konto bankowe.
- W przypadku korespondencyjnego składania wniosku w centrali Centralnej Informacji, należy dołączyć oryginał lub kopię dowodu wpłaty (podstawa prawna - § 17 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 grudnia 2000 r. w sprawie ustroju i organizacji Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego oraz szczegółowych zasad udzielania informacji z Krajowego Rejestru Sądowego opublikowanego w Dz.U. Nr 117, poz. 1213).
Wnioski do Centralnej Informacji KRS należy składać na urzędowych formularzach, których wzory stanowią załączniki do ww. rozporządzenia. Za pisemną informację z rejestru przedsiębiorców, rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej na wniosek o wydanie pisemnej informacji pobierana jest opłata w wysokości 5 zł.
Odpis aktualny ZOSP RP
Najczęściej uzyskiwanym odpisem z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego dotyczącym Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP jest odpis aktualny z rejestru stowarzyszeń. W załączeniu do niniejszej informacji dołącza się wypełniony wzorcowy wniosek o uzyskanie odpisu aktualnego z rejestru stowarzyszeń ZOSP RP, w którym jako wnioskodawca wpisany jest Związek Ochotniczych Straży Pożarnych RP w Warszawie.