Fundacje, stowarzyszenia, kluby sportowe czy Ochotnicze Straże Pożarne (OSP) mogą prowadzić działalność gospodarczą. Będzie to dla nich działalność dodatkowa, a zyski z tej działalności organizacje pozarządowe (NGO) muszą przeznaczyć na działania statutowe. Działalność gospodarczą można zaplanować i rozpocząć już na samym początku - zaraz po założeniu nowej organizacji. Możemy też wystartować z nią działając już jakiś czas (po 2-3, kilku, kilkunastu latach). Działalność gospodarczą musimy zarejestrować. Prowadząc działalność gospodarczą nadal możemy korzystać z dotacji, darowizn i wszystkich innych dostępnych dla NGO-sów źródeł finansowania.
Definicja działalności gospodarczej w świetle Prawa przedsiębiorców
Ustawa z 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (Dz.U. z 2018 r. poz. 646 z póź. zm.), która weszła w życie 30 kwietnia 2018 r., zastąpiła ustawę z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej. Ustawodawca zawarł ustawową definicję działalności gospodarczej w art. 3 Prawa Przedsiębiorców. Pojęcie działalności gospodarczej jest odmienne od tego użytego w nieobowiązującej już ustawie o swobodzie działalności gospodarczej. Już przy porównaniu obu definicji nasuwa się wniosek, że nowa definicja działalności gospodarczej jest przede wszystkim czytelniejsza. Ustawodawca zrezygnował w nowej definicji z wskazania rodzajów działalności gospodarczej oraz zawodowości jako cechy tej działalności.
Kluczowe cechy działalności gospodarczej
Zgodnie z art. 3 Prawa przedsiębiorców, działalność gospodarcza to zorganizowana działalność zarobkowa, wykonywana w sposób ciągły i samodzielny. Reasumując, działalność nieposiadająca cech (determinant) wyspecyfikowanych w art. 3 Prawa przedsiębiorców nie może być uznana za działalność gospodarczą.
Zorganizowanie
Pierwszą cechę działalności gospodarczej - „zorganizowanie” - odnosić należy do sposobu jej wykonywania (prowadzenia). Jak wskazano w uzasadnieniu do rządowego projektu Prawa przedsiębiorców, zorganizowana jest działalność wykonywana przy wykorzystaniu konkretnych składników materialnych lub niematerialnych (np. know-how, dobre imię, patenty, prawa autorskie), które są przez daną osobę łączone w sensie funkcjonalno-gospodarczym, aby można było przy jego wykorzystaniu uczestniczyć w obrocie gospodarczym. Mówiąc o zorganizowaniu, należy rozpatrywać je w dwóch aspektach - przygotowaniem do prowadzenia działalności gospodarczej oraz jej zorganizowanym wykonywaniem. Warto w tym miejscu przypomnieć, że na gruncie już nieobowiązującego art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej zorganizowanie było odnoszone (zawężane) do zaplanowania działalności pod względem prawnym i faktycznym. Pod tym pojęciem rozumiano czynności zmierzające do jej podjęcia i wykonywania.
Zarobkowość
Kolejnym wyznacznikiem działalności gospodarczej (obecnym także na gruncie art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej) jest zarobkowość. Trzeba podkreślić, że o ile określenie celu działalności gospodarczej - osiągnięcie zysku - jest zamiarem przedsiębiorcy, to już osiągnięcie (faktyczne) zysku ma charakter obiektywny. Zarobkowość powinna być rozumiana jako przynajmniej nakierowanie na osiąganie zysku (dochodu) w postaci nadwyżki przychodów nad kosztami (stratami), jednak brak zysku nie przesądza braku omawianej determinanty.
Ciągłość
Determinantą działalności gospodarczej jest także jej ciągłość. Ciągłość prowadzenia działalności gospodarczej należy rozumieć jako aktywność wykonywaną regularnie, systematycznie, powtarzalnie, co sprawia, iż całość nabiera charakteru trwałego. Ciągłość działalności gospodarczej oznacza, że z jej zakresu wyłącza się czynności o charakterze jednorazowym. Istotna dla jej spełnienia jest zatem powtarzalność określonych czynności w celu osiągnięcia dochodu.
Samodzielność
Ostatnią z cech działalności gospodarczej jest jej samodzielność. Wyjaśnienie tego pojęcia ma istotne znaczenie z uwagi na wprowadzenie tej determinanty po raz pierwszy do definicji działalności gospodarczej. Cechę samodzielności należy wiązać z działaniem we własnym imieniu. Przeciwieństwem działalności samodzielnej jest bowiem działalność zależna, prowadzona bez ryzyka oraz kosztów tej działalności. Jak podkreślono w uzasadnieniu, działalnością samodzielną jest działalność, w ramach której podmiot ją wykonujący nie pozostaje pod kierownictwem innego podmiotu i nie wykonuje na jego rzecz pracy zależnej, która jest charakterystyczna dla stosunku pracy.
Działalność nierejestrowana
Jedynie na marginesie należy nadmienić, że ustawodawca zadecydował o wyłączeniu z legalnej definicji działalności gospodarczej tzw. działalności nierejestrowanej. Zgodnie z art. 5 ust. 1 Prawa przedsiębiorców, działalnością gospodarczą nie będzie działalność wykonywana przez osobę fizyczną, która nie jest ujawniona w CEIDG i której przychód z tej działalności nie przekracza w żadnym miesiącu 50% kwoty minimalnego wynagrodzenia. Przesłanka podmiotowa została oparta na ograniczeniu prowadzenia tej działalności do osób fizycznych. Osoby prawne oraz ułomne osoby prawne nie mogą wykonywać działalności nierejestrowanej.
OSP jako przedsiębiorca: Konsekwencje prawne i przykłady
Jeżeli ochotnicza straż pożarna (OSP), będąca stowarzyszeniem, prowadzi działalność, którą można zakwalifikować jako działalność gospodarczą w rozumieniu art. 3 Prawa przedsiębiorców, traktowana jest jako przedsiębiorca (art. 4 ust. 1 Prawa przedsiębiorców). W związku z treścią art. 36 pkt 13 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym, OSP takie podlega obowiązkowi rejestracji. Działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. W pojęciu tym będzie się mieścić taka działalność OSP lub ZOSP RP, jak prowadzenie w budynkach remizy sklepu, warsztatu itp. Pod pojęciem prowadzenia działalności gospodarczej mieścić się będą np.:
- stałe wynajmowanie pomieszczeń w remizie,
- powtarzalne świadczenie odpłatnych usług związanych z:
- wypompowywaniem wody,
- odśnieżaniem dróg,
- przewozem towarów i ludzi,
- parkowaniem pojazdów.
W kontekście wynajmowania lokali w remizach strażackich należy wskazać, że nie jest działalnością gospodarczą sporadyczne dokonywanie czynności wynajmu lokalu albo wydzierżawienie urządzeń. Do uznania „wynajmu lokali mieszkalnych” za działalność gospodarczą nie jest wymagane, aby najem był prowadzony w znacznym rozmiarze.
Forma prawna OSP a spółka z o.o.
OSP są odrębnymi od siebie stowarzyszeniami, działającymi na podstawie ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. prawo o stowarzyszeniach (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r. poz. 2261) oraz ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r. poz. 869). Oznacza to, że Ochotnicza Straż Pożarna posiada formę prawną stowarzyszenia, a nie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (spółka z o.o.). Spółka z o.o. jest inną formą prawną, regulowaną przez Kodeks spółek handlowych, a jej celem jest przede wszystkim prowadzenie działalności gospodarczej. OSP, jako stowarzyszenie, może prowadzić działalność gospodarczą, ale wyłącznie jako dodatkową aktywność, służącą realizacji celów statutowych, nie zmieniając przy tym swojej podstawowej formy prawnej.
Obowiązki OSP w związku z prowadzoną działalnością i formą prawną
Jednostki OSP mają obowiązek dokonania zgłoszenia do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych (CRBR). Od 31 października 2021 r. ustawa z dnia 30 marca 2021 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 815) rozszerza katalog podmiotów określnych w art. 58 ustawy z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. W związku z powyższym, przy ustalaniu osób, które są beneficjentami rzeczywistymi w OSP, pod uwagę należy wziąć przede wszystkim osoby, które są członkami zarządu (reprezentują OSP na zewnątrz, posiadają uprawnienia umożliwiające wywieranie decydującego wpływu na działalność OSP). Nie tylko członkowie zarządu mogą zostać uznani na beneficjentów rzeczywistych. Należy również przeanalizować zakres uprawnień np. członków komisji rewizyjnej OSP jako organu nadzorczego. Zgłoszenie jest bezpłatne. Niezgłoszenie beneficjenta rzeczywistego do Rejestru zagrożone jest karą pieniężną do 1 000 000 zł. Obowiązek zgłaszania zmian w danych beneficjentów rzeczywistych również jest istotny.