Pytanie o to, czy rocznik 1997 był szczepiony na ospę wietrzną w Polsce, dotyczy ważnego aspektu polskiego kalendarza szczepień. Analiza dostępnych danych wskazuje, że w tamtym okresie szczepienie przeciwko ospie wietrznej nie było powszechne ani obowiązkowe w Polsce, choć w innych krajach wprowadzono je wcześniej.
Ospa wietrzna a ospa prawdziwa i małpia: kluczowe różnice
Zrozumienie kontekstu szczepień wymaga rozróżnienia między trzema różnymi chorobami: ospą prawdziwą, ospą małpią i ospą wietrzną. Mimo podobieństwa nazw, są to zupełnie inne schorzenia, wywoływane przez różne typy wirusów, a ich programy szczepień mają odrębną historię.
- Ospa prawdziwa (inaczej czarna ospa, Variola vera) to choroba zakaźna wywoływana przez wirusa ospy, który przez wieki zabrała miliony ludzkich istnień. Choroba ta została wyeliminowana na całym świecie pod koniec lat 70. XX wieku dzięki masowym szczepieniom ochronnym. Akt eradykacji ospy prawdziwej został podpisany 9 grudnia 1979 r., a jej wyeliminowanie oficjalnie potwierdzono 8 maja 1980 r. W Polsce szczepienia przeciw czarnej ospie trwały od 1951 r. do 1980 r.
- Ospa małpia jest spokrewniona z wirusem ospy prawdziwej, ale nazywana jest jego łagodniejszą wersją. Szczepionka przeciw ospie prawdziwej może być skuteczna w ochronie przed ospą małpią.
- Ospa wietrzna to zupełnie inna choroba, wywoływana przez wirusa ospy wietrznej i półpaśca (VZV). Szczepienie przeciw ospie wietrznej nie chroni przed ospą małpią.
Polska miała swój udział w historii szczepień. Mija 210 lat od kiedy w Polsce zaczęto prowadzić szczepienia, a historia przypomina, że pierwsze próby zastosowania szczepienia czynnego przeciwko ospie prawdziwej na ziemiach polskich przeprowadzono już w XVII w.
Historia i dostępność szczepień przeciwko ospie wietrznej w Polsce
Szczepionka przeciwko wirusowi ospy wietrznej i półpaśca (VZV) znana jest od 30 lat. Wtedy to Takahashi i współpracownicy uzyskali atenuowany szczep Oka wirusa o odpowiedniej immunogenności i bezpieczeństwie dla osób szczepionych. Początkowo, w latach osiemdziesiątych XX wieku, szczepienia wdrażano wyłącznie w grupach zwiększonego ryzyka, głównie wśród dzieci chorych na białaczkę lub inne choroby nowotworowe.
Globalne trendy a sytuacja w Polsce
W ostatniej dekadzie XX wieku w kolejnych krajach wprowadzono również powszechne szczepienie dzieci zdrowych. Przykładowo, od 1995 roku w USA zaleca się szczepienie przeciwko ospie wietrznej wszystkich zdrowych dzieci w wieku 12-15 miesięcy oraz nieszczepionych wcześniej starszych dzieci, które nie chorowały na ospę wietrzną. Skuteczność tej atenuowanej („żywej”) szczepionki zawierającej szczep Oka wirusa ospy wietrznej (VZV) została potwierdzona w wielu badaniach klinicznych.
W Polsce jednak sytuacja wyglądała inaczej. Według publikacji z 2004 roku w "Medycynie Praktycznej Suplement «Szczepienia»", szczepionka przeciwko ospie wietrznej nadal była rzadko stosowana. Wynikało to zapewne z jej wysokiej ceny, a także z powszechnego przekonania, że ospa wietrzna ma lekki przebieg i każde dziecko powinno ją przebyć w sposób naturalny. To stwierdzenie wskazuje, że w okresie wczesnego dzieciństwa rocznika 1997 (czyli w latach 1997-2000s), szczepienie to nie było elementem powszechnego ani obowiązkowego programu szczepień w Polsce.
Skuteczność i potrzeba szczepień przeciwko ospie wietrznej
Mimo powszechnego przekonania o łagodnym przebiegu, dostępne dane epidemiologiczne wskazują, że ospa wietrzna nie zawsze przebiega łagodnie. W USA oceniono, że śmiertelność wśród dzieci do 14. roku życia wynosi 2/100 000 zachorowań, a u dorosłych 50/100 000 zachorowań. Według danych niemieckich, powikłania występują u 5,7% chorych na ospę wietrzną, a coraz więcej jest doniesień opisujących związek między zakażeniem VZV a występowaniem inwazyjnych zakażeń wywołanych przez paciorkowce grupy A.
Badania dowiodły, że skuteczność szczepienia przeciwko ospie jest największa w ciągu pierwszego roku od immunizacji, a następnie nieco zmniejsza się w ciągu 2-8 lat. Przez cały ten okres utrzymuje się jednak bardzo duża (98%) skuteczność w zapobieganiu ospie o ciężkim i umiarkowanym przebiegu. Zasadnicze znaczenie ma właśnie zapobieganie ospie wietrznej o ciężkim przebiegu, która może prowadzić do groźnych dla życia powikłań i powodować konieczność hospitalizacji.
Wprowadzenie szczepienia przeciwko ospie wietrznej spowodowało znaczące zmniejszenie ryzyka zachorowania na tę chorobę. W USA, po wprowadzeniu powszechnego szczepienia zdrowych dzieci, zaobserwowano w latach 1995-2000 zmniejszenie zapadalności o 76-87%. Zwracano również uwagę na aspekt ekonomiczny - w Niemczech koszty związane z odsunięciem od pracy rodziców opiekujących się chorymi dziećmi wynoszą około 150 milionów euro rocznie. Argumenty te przemawiały za wprowadzeniem tego szczepienia do programu szczepień obowiązkowych, finansowanych z budżetu państwa.
Odpowiedź na pytanie dotyczące rocznika 1997
Na podstawie analizy informacji, można stwierdzić, że dzieci urodzone w 1997 roku w Polsce nie były objęte powszechnym ani obowiązkowym programem szczepień przeciwko ospie wietrznej. Szczepionka była dostępna, lecz jej stosowanie było rzadkie, głównie z powodu wysokiej ceny oraz przekonania o łagodnym przebiegu choroby. Oznacza to, że osoby z rocznika 1997 najprawdopodobniej nie były szczepione na ospę wietrzną, chyba że ich rodzice podjęli decyzję o zaszczepieniu dziecka indywidualnie, poza kalendarzem szczepień obowiązkowych.