Problem braku dysponowania jednostki OSP
Wiele jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) boryka się z problemem braku dysponowania do zdarzeń, pomimo posiadanych zasobów i gotowości operacyjnej. Często zdarza się, że do wypadków drogowych, pożarów czy innych interwencji, które miały miejsce w bliskiej odległości od strażnicy OSP, w pierwszej kolejności wysyłane są jednostki należące do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG), oddalone o wiele kilometrów. Druga w kolejności bywa jednostka również spoza KSRG, ale znacząco bardziej oddalona, posiadająca identyczny sprzęt, co wywołuje frustrację i poczucie niesprawiedliwości.
Przykładem jest sytuacja, gdzie jednostka OSP położona 700 metrów od wypadku, dysponująca sprzętem do ratownictwa medycznego, nie została wezwana, podczas gdy zadysponowano jednostkę KSRG z 3 km i inną OSP spoza systemu z 17 km. Jednostki OSP często posiadają ośmiu ratowników po kwalifikowanej pierwszej pomocy (KPP), pięciu kierowców dostępnych całą dobę oraz dziewięciu strażaków po szkoleniu podstawowym, co świadczy o ich potencjale.
Czynniki wpływające na dysponowanie jednostek
Status w Krajowym Systemie Ratowniczo-Gaśniczym (KSRG)
Jednym z kluczowych czynników decydujących o dysponowaniu jednostek jest ich przynależność do KSRG. Jednostki włączone do systemu są preferowane w pierwszym rzucie, co wynika z przepisów określających szczegółową organizację KSRG. Włączenie do KSRG wymaga spełnienia określonych warunków i podpisania porozumienia pomiędzy miejscowym komendantem powiatowym/miejskim a wójtem. Brak podpisu wójta może zakończyć całą procedurę.
Często brak chęci wstąpienia do KSRG wynika z dużej "papierologii" oraz braku współpracy z władzami gminnymi, które nie zawsze chcą przeznaczać fundusze na ten cel. Decydującym wskaźnikiem wyboru jednostek do KSRG są czasy dojazdu oraz spełnienie wymogów wyposażenia i przeszkolenia.
Wyposażenie, wyszkolenie i gotowość operacyjna
Powiatowe Stanowisko Kierowania (PSK) powinno dysponować jednostki, które są faktycznie przygotowane do danego typu zdarzenia. Oznacza to posiadanie odpowiedniego sprzętu (np. zestaw ratownictwa medycznego R1, narzędzia hydrauliczne, sorbent) oraz przeszkolonej kadry (ratownicy KPP, przeszkoleni dowódcy, przeszkoleni z zakresu ratownictwa technicznego - RT). Dysponowanie jednostek spoza systemu, które nie spełniają tych wymogów do zdarzeń drogowych, jest błędem. Istnieją sytuacje, w których jednostki regularnie się szkolą (ćwiczenia wewnętrzne) i posiadają odpowiedni sprzęt oraz wyszkolenie, co powinno być brane pod uwagę.
Ważne jest, aby PSK miało aktualną wiedzę o stanie sprzętowym jednostek. Zdarzają się przypadki, gdy dyspozytorzy przez lata nie pamiętają o zmianach w wyposażeniu OSP, co prowadzi do błędnych dyspozycji.
Kurs podstawowy strażaków OSP Egzamin 4.06.2023
Rola Powiatowego Stanowiska Kierowania (PSK) i dyspozytorów
Skuteczność systemu dysponowania w dużej mierze zależy od kompetencji i rzetelności dyspozytorów PSK. Dyspozytorzy powinni dysponować jednostki zgodnie z ich gotowością, wyposażeniem i bliskością do miejsca zdarzenia. Niestety, system dysponowania SiS (środków i sił) często "kuleje". Problemy obejmują:
- Brak aktualnej wiedzy o stanie sprzętowym jednostek OSP, pomimo wielu pism.
- Dysponowanie samochodów, które absolutnie nie nadają się do pierwszego rzutu (np. pojazd z 3-osobową kabiną, bez sprzętu ratowniczego na pożar domu mieszkalnego).
- Trudności z "ogarnięciem" większej liczby akcji jednocześnie.
- Dysponowanie niewystarczających SiS w pierwszym rzucie, co prowadzi do kłótni z jednostkami, które i tak działają "po swojemu", znając lepiej lokalny teren i zagrożenia.
- Problemy z łącznością i obwinianie OSP za jej brak, mimo że przyczyny mogą leżeć po stronie pogody, ukształtowania terenu czy sprzętu PSP.
Zdarzają się sytuacje, w których dyspozytorzy mają swoich "faworytów", a plany zakupu samochodów lub włączenia do KSRG mogą prowadzić do częstszego dysponowania niektórych jednostek w celu podniesienia statystyk.
Czynniki lokalne i międzyludzkie
Relacje między jednostkami OSP w gminie oraz z władzami lokalnymi (wójt) mogą mieć wpływ na dysponowanie. Niekiedy jedna jednostka może mieć lepsze kontakty w komendzie, co potencjalnie prowadzi do preferencyjnego traktowania. Wzajemne niechęci czy składanie nieuzasadnionych skarg również mogą zaburzać współpracę.
Wójt ma istotny wpływ na procedurę wejścia do KSRG. W przeszłości zdarzały się sytuacje, gdy na prośbę wójta PSK wysyłało jako drugą jednostkę spoza KSRG, aby "nabić wyjazdy" i pomóc w pozyskaniu dofinansowań, choć dotyczyło to zazwyczaj mniej poważnych zdarzeń, jak pompowanie wody czy usuwanie drzew.
Rekomendowane działania dla jednostek OSP
Oficjalna komunikacja i interwencje
Aby poprawić sytuację z dysponowaniem, jednostki OSP powinny podjąć szereg działań:
- Rozmowy: Kierować grzeczne uwagi do Komendanta Gminnego i Komendanta Powiatowego.
- Oficjalne Pisma: Wystosować oficjalne pismo do Komendanta Gminnego z prośbą o wytłumaczenie przyczyn braku dysponowania. To on powinien wyjaśniać takie sprawy w PSK.
- Interwencja u władz samorządowych: Jeśli Komendant Gminny unika odpowiedzi, można skierować pismo do wójta i rady gminy. Warto osobiście wybrać się na radę i przedstawić problem, ponieważ radnym zależy na szybkiej pomocy mieszkańcom.
- Pismo do Komendanta Powiatowego: Wysłać pismo do Komendanta Powiatowego z prośbą o omówienie konkretnych przypadków braku dysponowania.
- Skarga do Komendy Wojewódzkiej (KW): Jeśli wcześniejsze interwencje nie przyniosły efektów, należy złożyć skargę do KW.
Utrzymanie i dokumentacja gotowości
Bardzo ważne jest, aby jednostka OSP dbała o ciągłą gotowość operacyjną i transparentność:
- Wyszkolenie kadry: Zapewnić, że wszyscy ratownicy posiadają aktualne szkolenia, w tym KPP i szkolenia podstawowe.
- Dostępność kierowców: Upewnić się, że w każdej porze dnia i nocy dostępni są wykwalifikowani kierowcy.
- Sprawność sprzętu: Regularnie serwisować i utrzymywać w pełnej sprawności posiadany sprzęt, w tym torby medyczne i inne urządzenia ratownicze.
- Aktualizacja danych: Regularnie wysyłać pisma do PSK z aktualizacją informacji o posiadanym sprzęcie i wyszkoleniu, aby nie było wątpliwości co do możliwości jednostki.
- Status pojazdów: Nie wycofywać pojazdu z podziału bez poinformowania PSK o powrocie do gotowości.
Systemowe wyzwania w dysponowaniu SiS
Dysponowanie sił i środków w systemie ratowniczo-gaśniczym jest złożone i napotyka na wiele wyzwań. Poza kwestiami dotyczącymi konkretnych jednostek OSP i ich relacji z PSK, istnieją również problemy systemowe. Nawet jednostki w KSRG mogą doświadczać problemów z dysponowaniem, np. wysyłanie tylko PSP do zdarzeń w rejonie systemowej OSP, która powinna jechać.
Krytycy wskazują, że system kuleje, a decyzje dyspozytorów bywają niekonsekwentne. OSP z kolei muszą uważać, aby nie nadużywać zaufania, na przykład deklarując gotowość wyjazdu, gdy brakuje kierowcy lub pełnej obsady, lub zgłaszając się do akcji bez faktycznej potrzeby. Kluczowe jest, aby dyżurny PSK miał pełną wiedzę o wyszkoleniu i wyposażeniu jednostek oraz aby racjonalnie oceniał ryzyko związane z danym zdarzeniem. Nie zawsze wysyłanie jednostki z podstawowym sprzętem ma sens, jeśli na miejscu potrzebna jest specjalistyczna pomoc. Z drugiej strony, nawet jednostka bez hydrauliki czy R1 może odegrać kluczową rolę w zabezpieczeniu miejsca zdarzenia, udzieleniu pierwszej pomocy czy kierowaniu ruchem, zanim dotrą siły specjalistyczne. W końcu, szacunek i otwarta komunikacja między pracodawcą (w kontekście PSP i PSK) a pracownikiem (OSP) jest fundamentem efektywnego działania.