Ochotnicza Straż Pożarna: Informacje o służbie, naborze i przywilejach

Ochotnicze Straże Pożarne (OSP) stanowią kluczowy element systemu ochrony przeciwpożarowej w Polsce, działając jednocześnie jako stowarzyszenia w rozumieniu ustawy Prawo o stowarzyszeniach. Ich funkcjonowanie i zadania są ściśle określone przez ustawę z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych. Jednostki te, obok Państwowej Straży Pożarnej (PSP), czuwają nad bezpieczeństwem mieszkańców, zwłaszcza poza granicami miast, reagując na pożary, wypadki i klęski żywiołowe.

Jak zostać strażakiem OSP? Proces rekrutacji i wymagania

Aby wstąpić w szeregi Ochotniczej Straży Pożarnej i aktywnie uczestniczyć w działaniach ratowniczo-gaśniczych, kandydat musi spełnić kilka podstawowych wymagań. Podstawowym wymogiem jest ukończenie 18 lat. Kandydat powinien również posiadać polskie obywatelstwo, dobrą kondycję fizyczną i psychiczną, co najmniej wykształcenie średnie lub średnie branżowe oraz nie być karanym za przestępstwa, w tym przestępstwa skarbowe.

Wybór jednostki i pierwsze kroki

Kolejnym krokiem jest wybór jednostki OSP, do której chcemy dołączyć. Może to być jednostka lokalna, znajdująca się w miejscu zamieszkania kandydata, lub inna, która wzbudza zainteresowanie ze względu na swoją specjalizację. Jednostki OSP w ciągu kilku minut od alarmu są w stanie wyjechać do zdarzenia, dlatego im bliżej jednostki zamieszkania, tym lepiej dla strażaka-ratownika.

Po zidentyfikowaniu potencjalnej jednostki, należy skontaktować się z jej przedstawicielami, aby dowiedzieć się, czy prowadzony jest nabór nowych członków. Jeśli jednostka prowadzi rekrutację, zazwyczaj należy złożyć deklarację chęci przystąpienia. Jest to również odpowiedni moment, aby zapoznać się ze statutem OSP. Statut ten stanowi główny dokument określający prawa i obowiązki członków stowarzyszenia, a jego postanowienia powinny być zgodne z oczekiwaniami kandydata.

Etapy wstąpienia do OSP

Proces wstąpienia do OSP można podzielić na trzy główne etapy:

1. Znalezienie odpowiedniej jednostki: Kluczowe jest zlokalizowanie jednostki OSP, która jest prawnie zarejestrowana i posiada aktualne dane kontaktowe. Informacje te można sprawdzić w krajowym rejestrze sądowym.
2. Spotkanie organizacyjne: Po nawiązaniu kontaktu, kandydat jest zapraszany na spotkanie, podczas którego poznaje strukturę organizacyjną jednostki, jej bazę techniczną oraz dalsze kroki rekrutacji. Na tym etapie ważne jest przedstawienie swojej motywacji i ewentualnych doświadczeń.
3. Złożenie podania i ocena: Jeśli po spotkaniu kandydat jest zdecydowany na dołączenie, a jego kandydatura zostanie pozytywnie oceniona, może złożyć oficjalne podanie o wstąpienie. Wszystkie decyzje o przyjęciu do stowarzyszenia podejmowane są przez zarząd jednostki. Po rozpatrzeniu podania, kandydat jest informowany i proszony o uzupełnienie dodatkowych dokumentów i ankiet.

Zdarza się, że niektóre jednostki OSP przyjmują nowych kandydatów na tzw. okres próbny, podczas którego oceniane jest ich zaangażowanie w realizację celów OSP.

Ślubowanie

Jednym z ważnych etapów w karierze strażaka OSP jest złożenie ślubowania, które zazwyczaj ma następującą treść:

„W pełni świadom obowiązków strażaka ochotnika uroczyście przyrzekam czynnie uczestniczyć w realizacji celów i zadań ochotniczej straży pożarnej. Być zdyscyplinowanym, mężnym, ofiarnym w ratowaniu życia i mienia.”

Rodzaje członkostwa w OSP

W statutach OSP zazwyczaj przewidziane są różne rodzaje członkostwa, co pozwala na zaangażowanie osób o różnych możliwościach i zainteresowaniach:

• Członek zwyczajny (czynny): Osoba aktywnie uczestnicząca w realizacji celów i zadań OSP, w tym w działaniach ratowniczo-gaśniczych. Aby zostać członkiem czynnym, wymagane jest ukończenie 18 lat, posiadanie aktualnych badań lekarskich oraz ukończenie odpowiedniego szkolenia podstawowego.
• Członek wspierający: Osoba fizyczna lub prawna, która deklaruje wsparcie działalności OSP finansowo lub w innej formie. Członek wspierający jest przyjmowany przez Zarząd OSP.
• Członek honorowy: Osoba fizyczna, szczególnie zasłużona dla ochrony przeciwpożarowej, której godność nadaje Walne Zebranie Członków OSP.

Praktyka pokazuje, że niemal każdy, kto wyraża chęć czynnego uczestnictwa w realizacji celów OSP, może znaleźć w niej swoje miejsce, niezależnie od posiadanych kwalifikacji zawodowych, takich jak mechanik, elektryk, informatyk, kierowca czy nauczyciel. Zakres aktywności jest tak szeroki, że każdy znajdzie coś dla siebie.

Szkolenia i przygotowanie do służby w OSP

Aby móc brać czynny udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych, strażak OSP musi przejść odpowiednie szkolenia. Kluczowym warunkiem uczestnictwa w działaniach ratowniczo-gaśniczych są aktualne badania lekarskie, których rodzaj został opisany w rozporządzeniu ministra zdrowia z dnia 14 kwietnia 2022 r. Jeśli kandydat posiada już badania lekarskie, czas na szkolenie podstawowe.

Szkolenie podstawowe

Szkolenie podstawowe jest realizowane przez Państwową Straż Pożarną. Program tego szkolenia składa się z 38 tematów realizowanych w 136 godzin (64 godziny teorii i 72 godziny zajęć praktycznych). Szkolenie zakończone jest egzaminem, który obejmuje część teoretyczną, praktyczną oraz sprawdzającą wiedzę z zakresu BHP. Pozytywne ukończenie egzaminu uprawnia do bezpośredniego udziału w akcjach ratowniczo-gaśniczych i jest przepustką do pierwszej akcji.

Ustawa o ochotniczych strażach pożarnych wskazuje na wymóg ukończenia przez strażaka OSP, uprawnionego do udziału w działaniach ratowniczych, odpowiedniego szkolenia, w tym z zakresu BHP, które często realizowane jest przez PSP. Szkolenia podstawowe oraz specjalistyczne dla strażaków OSP i kandydatów prowadzi nieodpłatnie Państwowa Straż Pożarna, jedyne co musisz zrobić, to poświęcić swój czas na zdobycie nowej wiedzy i umiejętności.

Dodatkowe szkolenia i rozwój

Poza szkoleniami podstawowymi istnieją również specjalistyczne, z zakresu ratownictwa technicznego, działań przeciwpowodziowych, ratownictwa na wodzie czy szkolenia dla kierowców-konserwatorów sprzętu ratowniczego oraz dowódców OSP. Dokumenty normujące organizację i realizację szkoleń strażaków OSP są obecnie nowelizowane, aby dostosować ich zawartość do zapisów Ustawy o OSP. Materiały szkoleniowe, takie jak prezentacje i konspekty, są przygotowywane przez organizatora szkolenia oraz prowadzących zajęcia, a Baza Wiedzy na stronie internetowej KG PSP udostępnia również materiały dydaktyczne.

Mundur strażacki

Strażak OSP ma również prawo do munduru, który jest używany podczas uroczystości państwowych, religijnych oraz wewnętrznych wydarzeń w jednostce. Praktyka pokazuje, że mundur otrzymują strażacy, którzy przeszli okres próbny i złożyli ślubowanie.

Prawa i przywileje strażaków OSP, w tym świadczenia

Strażacy należący do Ochotniczej Straży Pożarnej mają prawo do szeregu przywilejów i świadczeń, które rekompensują ich poświęcenie i zaangażowanie.

Zwolnienie od pracy

Pracownikom będącym członkami ochotniczych straży pożarnych przysługuje zwolnienie od pracy w kilku sytuacjach:

• Na czas akcji ratowniczych: Pracownik ma prawo do zwolnienia od pracy na czas niezbędny do uczestniczenia w działaniach ratowniczych. Pracodawca ma w takiej sytuacji obowiązek udzielić pracownikowi zwolnienia. Zwolnienie od pracy następuje wówczas w trybie przyjętym przez OSP organizującą akcję.
• Na czas wypoczynku po akcji: Zwolnienie od pracy przysługuje także na czas niezbędny do wypoczynku koniecznego po zakończeniu akcji ratowniczej. Czas koniecznego wypoczynku pracownika w takim przypadku ustala osoba, która kierowała akcją ratowniczą. Pracodawca ma obowiązek zwolnienia pracownika od pracy na czas określony w ten sposób.
• W celu udziału w szkoleniach: Pracodawca ma obowiązek zwolnienia od pracy pracownika - strażaka OSP w celu uczestniczenia w szkoleniu pożarniczym. Wymiar zwolnienia od pracy w celu odbycia szkolenia pożarniczego nie może przekroczyć łącznie 6 dni w ciągu roku kalendarzowego. Zwolnienie następuje na podstawie wniosku właściwej terytorialnie jednostki organizacyjnej Państwowej Straży Pożarnej, która organizuje takie szkolenia dla członków OSP.

Ekwiwalent pieniężny

Należy zaznaczyć, że strażak OSP nie otrzymuje stałej pensji. Za udział w akcji ratowniczo-gaśniczej lub szkoleniu przysługuje mu tzw. ekwiwalent pieniężny, którego wysokość jest ustalana przez uchwałę gminy i może wynosić maksymalnie 1/175 średniego wynagrodzenia za godzinę. Ekwiwalent nalicza się za każdą rozpoczętą godzinę od zgłoszenia wyjazdu z jednostki do momentu powrotu do macierzystej jednostki.

Świadczenie ratownicze (za wysługę lat)

Zgodnie z art. 16 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r., prawo do świadczenia ratowniczego przysługuje strażakowi ratownikowi OSP, który czynnie uczestniczył jako członek OSP w działaniach ratowniczych lub akcjach ratowniczych (wymagany bezpośredni udział co najmniej raz w roku) przez co najmniej 25 lat (w przypadku mężczyzn) oraz 20 lat (w przypadku kobiet).

Świadczenie ratownicze przyznaje się na wniosek zainteresowanego złożony do komendanta powiatowego (miejskiego) PSP - tj. organu przyznającego, właściwego dla siedziby jednostki OSP, do której należy strażak ratownik OSP. Wypłata następuje miesięcznie, do 15. dnia każdego miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym przyznano świadczenie ratownicze (art. 18 ust.). Wzór wniosku o przyznanie świadczenia określa rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych z dnia 2 lutego 2022 r. (Dz.U. 2022R poz. 316) wydane na podstawie art. 17 ust.11 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r.

Opodatkowanie świadczeń dla strażaków OSP

Ministerstwo Finansów wyjaśnia zasady opodatkowania świadczeń otrzymywanych przez członków OSP:

• Zwolnione z podatku są: Świadczenia za czynny udział w działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej, szkoleniu lub ćwiczeniu, niezależnie od otrzymywanego wynagrodzenia (zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 44 ustawy PIT). Obejmuje to ekwiwalent pieniężny (art. 15 ust. 1 ustawy o OSP) oraz świadczenia niepieniężne przysługujące członkom OSP z tytułu uczestnictwa w ww. działaniach (np. posiłki, napoje, zakwaterowanie).
• Podlegające opodatkowaniu jest: Świadczenie ratownicze przysługujące za wysługę lat w OSP (art. 16 ustawy o OSP). Ministerstwo Finansów wskazuje, że świadczenie to przysługuje za wieloletnią służbę w charakterze strażaka ratownika (25 lat dla mężczyzny i 20 lat dla kobiety) i jest wypłacane po ukończeniu powszechnego wieku emerytalnego (65 lat dla mężczyzn i 60 lat dla kobiet). Jest to rodzaj dodatku do emerytury dla strażaka ochotnika, uhonorowaniem jego uczestnictwa w działaniach ratowniczych w przeszłości. Świadczenie ratownicze nie mieści się w zakresie zwolnienia, o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 44 ustawy PIT, ponieważ to zwolnienie obejmuje świadczenia za bieżące uczestniczenie w akcjach. Świadczenie ratownicze wypłacone w danym roku podlega opodatkowaniu i powinno zostać wykazane w informacji PIT-11 sporządzonej przez organ emerytalny podległy ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych (ZER MSWiA).

Organizacja, finansowanie i rola OSP w systemie bezpieczeństwa

Ochotnicze Straże Pożarne odgrywają niezwykle ważną rolę w społecznościach lokalnych. Są to jednostki umundurowane, wyposażone w specjalistyczny sprzęt, których głównym zadaniem jest walka z pożarami, innymi zagrożeniami miejscowymi oraz klęskami żywiołowymi. Działają one w ścisłej współpracy z Państwową Strażą Pożarną (PSP). W Polsce funkcjonuje ponad 16 tysięcy jednostek OSP, do których należy ponad 700 tysięcy strażaków. Ponad 4500 jednostek jest włączonych do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG), co wiąże się ze spełnieniem określonych wymagań sprzętowych i personalnych. Warto zauważyć, że jednostki, które nie są włączone do systemu, potrafią równie sprawnie działać zarówno podczas akcji ratowniczo-gaśniczych, jak i służąc lokalnej społeczności.

Organizacja i funkcjonowanie OSP regulowane są przez ustawę o ochotniczych strażach pożarnych oraz Prawo o stowarzyszeniach. Gmina ma obowiązek zawarcia umowy z OSP, jeśli na jej terenie nie funkcjonuje jednostka ochrony przeciwpożarowej. Umowy te powinny regulować lub rozszerzać zakres działań i współpracy.

Główne zadania OSP

Spektrum działań OSP jest bardzo szerokie i obejmuje między innymi:

• Ratownictwo: Ratowanie ludzi i zwierząt, w tym uwalnianie osób uwięzionych (np. w samochodzie po wypadku), a także pomoc techniczną, jak odzyskiwanie i zabezpieczanie pojazdów powypadkowych lub towarów niebezpiecznych.
• Ochrona: Ochrona życia, zdrowia oraz środowiska, na przykład poprzez usuwanie skutków wycieków oleju i substancji chemicznych.
• Działalność prewencyjna i edukacyjna: Prowadzenie szkoleń i edukacji w zakresie bezpieczeństwa pożarowego, udzielania pierwszej pomocy, inspekcje budynków pod kątem ewentualnych zagrożeń.
• Wspieranie społeczności lokalnych: Organizacja festynów, pikników, udział w uroczystościach lokalnych, świętach państwowych i religijnych.
• Praca z młodzieżą: Prowadzenie Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych (MDP), szkolenie i przygotowanie do zawodów sportowo-pożarniczych.

Finansowanie OSP

Finansowanie działalności OSP może pochodzić z różnych źródeł, w tym z budżetu gminy, darowizn, składek członkowskich (zazwyczaj rocznych, w wysokości od 10 do 50 zł) oraz środków pozyskanych z innych źródeł.

W przypadku, gdy jeden członek OSP złoży dwa wnioski o świadczenia u różnych komendantów, weryfikacja i decyzja należą do właściwej gminy i Komendy Powiatowej/Miejskiej PSP. System informatyczny ma na celu usprawnienie procesu weryfikacji wniosków, w tym poprzez sprawdzanie poprawności danych i uniknięcie duplikatów.

Młodzieżowe Drużyny Pożarnicze (MDP)

Dzieci i młodzież również mogą zaangażować się w działalność społeczną na rzecz ochrony przeciwpożarowej oraz dołączyć do Dziecięcej Drużyny Pożarniczej (DDP) lub Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej (MDP). W ten sposób poznają obszary działania strażaków ochotników. Do MDP mogą wstąpić chłopcy i dziewczęta do 18 roku życia. Dolna granica wieku wyznaczana jest przez konkretną jednostkę OSP. Kiedy dzieci podrosną, mogą zasilić szeregi Ochotniczej Straży Pożarnej.

Do zadań Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej należy:

• Nauka o ochronie przeciwpożarowej oraz przepisach przeciwpożarowych.
• Rozwijanie sprawności fizycznych.
• Budowanie relacji i rozwijanie umiejętności społecznych.
• Działalność wolontariacka.

W MDP dzieci i młodzież poznają pracę straży pożarnej od kulis i nabywają wiele umiejętności, które potem mogą wykorzystać w praktyce po osiągnięciu pełnoletności i wstąpieniu do OSP. Zdobywają wiedzę teoretyczną oraz praktyczną na temat sprzętu i wyposażenia strażaków, zarządzania i kierowania zespołem, działania i obsługi węża strażackiego, wiązania wytrzymałych węzłów, ochrony przeciwpożarowej, grup i rodzajów pożarów, postępowania w przypadku wybuchu pożaru, pierwszej pomocy oraz ochrony środowiska.

Zadania Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej obejmują również aktywności poza remizą, np. integracje członków. Wspólne wycieczki, obozy czy zawody sportowe wzmacniają relacje oraz poprawiają pracę zespołową młodych strażaków.

Według statystyk z 2018 roku MDP liczą ok. 87 tys. członków, z czego 27 tys. to dziewczęta. Młodzi strażacy wraz ze stażem i umiejętnościami mają szansę zdobyć Odznaki Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej - I, II i III stopnia. Sekcja młodzieżowa OSP to nie jedynie miejsce zdobywania wspaniałych osiągnięć, wiedzy i umiejętności, ale przede wszystkim budowania relacji i nawiązywania przyjaźni - które nierzadko trwają już do końca życia.

Dlaczego warto dołączyć do OSP?

Bez istnienia i działalności Ochotniczej Straży Pożarnej nie byłoby możliwe zapewnienie bezpieczeństwa i ochrony przed zagrożeniami w takim stopniu, jak dzisiaj. Wstąpienie do OSP to możliwość niesienia bezinteresownej pomocy, rozwoju osobistego i budowania silnych więzi. Istnieje wiele innych powodów, dla których warto wstąpić do Ochotniczej Straży Pożarnej:

• Praca zespołowa: Koleżeństwo i praca w zespole to filary każdej drużyny pożarniczej. Ważne jest, aby podczas akcji strażacy zawsze mogli na sobie polegać. Często w OSP zyskuje się druhów na całe życie. Umiejętność pracy w zespole oraz poczucie wspólnoty to nieodłączny element służby.
• Zaangażowanie społeczne: Jeśli masz chęć pomagania innym, możesz realizować się w różnych organizacjach, takich jak Ochotnicza Straż Pożarna. Pomaganie innym daje poczucie satysfakcji i spełnienia.
• Odpowiedzialność i wzór dla innych: Jako członek straży pożarnej pomagasz ludziom po wypadkach i zapewniasz bezpieczeństwo w sytuacjach kryzysowych. Dlatego strażacy często stanowią wzór do naśladowania dla dzieci i młodzieży.
• Szkolenia i dalszy rozwój: Szkolenia i wyzwania, które czekają w OSP, pozytywnie wpływają na rozwój osobisty oraz pozwalają zdobyć nową wiedzę i umiejętności - np. przy obsłudze wymaganego sprzętu lub pojazdów.
• Plus w CV: Dobrowolne zaangażowanie w straż pożarną jest wysoko cenione przez wielu pracodawców i dlatego może dać przewagę w procesie rekrutacyjnym. Wieloletnia służba pokazuje zdolności techniczne, odporność psychiczną i fizyczną oraz umiejętność pracy w zespole.

Chęć pomocy innym, zrobienie czegoś dobrego, zdobycie nowych umiejętności, sprawdzenie siły charakteru, czy podtrzymanie tradycji rodzinnych - to tylko niektóre z powodów, dla których zostaje się strażakiem. Jeśli zastanawiasz się, jak pomagać na co dzień innym i zyskać przyjaciół na całe życie, rozważ wstąpienie do Ochotniczej Straży Pożarnej.

Najczęściej zadawane pytania o służbie w OSP (FAQ)

1. Czy jednostki OSP uczestniczą w tych samych akcjach co Państwowa Straż Pożarna?
   Tak, jednostki OSP uczestniczą w takich samych akcjach jak Państwowa Straż Pożarna. Stanowisko kierowania PSP po otrzymaniu zgłoszenia podejmuje decyzję o alarmowaniu jednostek OSP. Jednostki wyposażone są w syreny alarmowe, a także w systemy powiadamiania.
2. Czy jako strażak OSP muszę stawić się na każdy alarm?
   Jednostka OSP tak organizuje swoją działalność, aby być w pełnej gotowości bojowej o każdej porze. Nie oznacza to jednak, że jako strażak musisz stawić się na każdy alarm. Niektóre jednostki monitorują gotowość poszczególnych strażaków, wyznaczają dyżury itp. Warto zapytać o to podczas pierwszego spotkania.
3. Jaki jest graniczny czas wyjazdu do zdarzenia?
   Jako graniczny czas wyjazdu przyjmuje się 15 minut. W ciągu 15 minut od momentu zaalarmowania strażacy przybywają do jednostki, przebierają się w ubrania specjalne, wsiadają do wozu i wyjeżdżają do zdarzenia.
4. Ile trwa okres próbny w OSP?
   Długość okresu próbnego zależna jest od wewnętrznych ustaleń jednostki.
5. Czy niepełnoletni mogą zostać członkami OSP?
   Tak, możesz zostać członkiem OSP za zgodą rodziców lub prawnych opiekunów. Zgodnie z najnowszym programem szkolenia podstawowego strażaków OSP, w szkoleniu mogą uczestniczyć osoby, które ukończyły 16 lat.
6. Czy w OSP płaci się składki?
   Z reguły tak. Jednostka OSP to stowarzyszenie, a w wielu jednostkach obowiązuje składka członkowska. Zazwyczaj jest to składka roczna w wysokości od 10 do 50 zł.
7. Czy można być członkiem OSP, jeśli nie chce się lub nie może brać udziału w akcjach ratowniczo-gaśniczych?
   Tak. Pomimo, że głównym celem OSP jest działalność ratowniczo-gaśnicza, każdy może znaleźć coś, w czym będzie mógł się realizować i wspomagać całą jednostkę, np. jako członek wspierający.
8. Czy strażacy OSP mają prawo do munduru?
   Tak, strażacy OSP mają prawo do munduru. Mundur używany jest podczas świąt państwowych, religijnych, a także podczas wewnętrznych wydarzeń w jednostce. Praktyka pokazuje, że mundur otrzymują strażacy, którzy przeszli okres próbny i złożyli ślubowanie.

W tym artykule skupiliśmy się na tym, jak zostać strażakiem OSP oraz na informacjach o długoletniej służbie. W niektórych jednostkach proces rekrutacji może wyglądać nieco inaczej niż to, jak został opisany w naszym artykule. Najlepszym źródłem informacji będzie wybrana przez Ciebie jednostka. Strażacy ochotnicy codziennie przeprowadzają akcje ratownicze, nie tylko w czasie pożarów, ale również po wypadkach czy silnych burzach. Dzięki nim możemy liczyć na szybką i kompleksową pomoc w sytuacjach awaryjnych i niebezpiecznych. Nie byłoby to możliwe bez ludzi, którzy niezależnie od wieku są przepełnieni chęcią niesienia pomocy oraz zasilają grono Ochotniczej Straży Pożarnej. Jeśli i Ty chcesz zaangażować się w tę jednostkę ratowniczą, w artykule znajdziesz najważniejsze informacje o wymaganiach, szkoleniach i zadaniach OSP.

tags: #dlugoletnia #praca #w #osp