Dodatek emerytalny dla strażaków Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) – kompleksowy przewodnik

Specjalny dodatek do emerytury, znany jako świadczenie ratownicze, przysługuje osobom, które mają za sobą określony czas czynnego działania w służbach ratowniczych. O świadczenie mogą ubiegać się działający w Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) oraz ratownicy górscy.

Podstawa prawna i cel świadczenia

Prawo do pobierania świadczenia ratowniczego przysługuje na podstawie Ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych. Świadczenie to jest przyznawane dożywotnio, a jego uzyskanie wymaga złożenia wniosku i spełnienia określonych wymagań. Kluczowym czynnikiem jest udokumentowany okres czynnej działalności w ratownictwie.

Z dniem 1 stycznia 2022 r. ustawa o ochotniczych strażach pożarnych wprowadziła do systemu prawa to nowe świadczenie finansowe dla członków OSP. Ustawa ta została doprecyzowana poprzez nowelizację z 7 lipca 2023 r., która w pewnej części zmieniła zasady procedowania dodatku, a także nowelizacją z 5 grudnia 2024 r. (ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej).

Wysokość i waloryzacja dodatku

Świadczenie ratownicze podlega corocznej waloryzacji. Od 1 marca 2024 r. osoby pobierające ten dodatek do emerytury otrzymywały 258 zł. Zgodnie z Komunikatem Prezesa ZUS z 18 lutego 2025 r., po marcowej waloryzacji kwota dodatku wynosi brutto 273 zł miesięcznie. Początkowo, w dacie wejścia w życie ustawy, wysokość świadczenia ratowniczego została ustalona na 200 zł.

Świadczenie nie jest wypłacane przez ZUS, lecz przez Zakład Emerytalno-Rentowy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA). Wypłata następuje co miesiąc do 15. dnia każdego miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym dodatek został przyznany.

Według danych MSWiA, ten typ świadczenia jest obecnie pobierany przez ponad 112 tys. strażaków ochotników, co przekracza wstępne szacunki Ministerstwa z 2022 r.

Kto ma prawo do świadczenia ratowniczego? Warunki przyznania

Dodatek jest przyznawany na wniosek osoby zainteresowanej (ratownika ochotnika), która spełnia określone warunki. Liczy się zarówno udokumentowana wysługa lat, jak i osiągnięcie wieku emerytalnego.

Wiek i staż

Wymagane kryteria to:

• dla mężczyzn: ukończone 65 lat oraz co najmniej 25 lat czynnego udziału w działaniach ratowniczych, akcjach, ćwiczeniach lub szkoleniach;
• dla kobiet: ukończone 60 lat oraz co najmniej 20 lat takiej aktywności.

Ważne jest, że wysługę lat można poświadczać tylko do czasu ukończenia 65. roku życia przez osobę, która stara się o świadczenie.

Czynny udział w działaniach ratowniczych

Zgodnie z ustawą o ochotniczych strażach poarnych, "czynne uczestnictwo" pierwotnie oznaczało "bezpośredni udział co najmniej raz w roku w działaniach ratowniczych lub akcjach ratowniczych". Nowelizacja z 2025 roku rozszerzyła to pojęcie o udział w szkoleniach i ćwiczeniach. Warto jednak zaznaczyć, że ustawodawca nie sformułował definicji legalnych tych pojęć, co może prowadzić do wątpliwości interpretacyjnych.

Brak wymogu ciągłości

Co istotne, przy naliczaniu okresów czynnego uczestnictwa w działaniach ratowniczych nie jest wymagane zachowanie ciągłości wysługi lat.

Proces składania wniosku o świadczenie ratownicze

Dodatek do emerytury nie jest przyznawany automatycznie, ale na wniosek osoby zainteresowanej. Pełną dokumentację należy złożyć do komendanta powiatowego (miejskiego) Państwowej Straży Pożarnej (PSP), właściwego dla siedziby jednostki OSP, do której należy strażak.

Wymagana dokumentacja

Wzór dokumentu określa rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 lutego 2022 r. w sprawie wniosku o przyznanie świadczenia ratowniczego. Dodatek zostaje przyznany osobom, które osiągnęły wiek uprawniający do przyznania świadczenia i spełniły wymagania dotyczące okresu działalności ratowniczej. Potwierdzenie bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych będzie wymagać (w zależności od okresu działalności, który należy potwierdzić) dokumentacji prowadzonej przez Państwową Straż Pożarną i/lub pisemnego oświadczenia 3 świadków.

Rola świadków i ich weryfikacja

Do wniosku należy dołączyć wypełnione oświadczenia dla świadka wraz z klauzulą informacyjną RODO o udziale w działaniach lub akcjach ratowniczych. Niezbędne jest podpisanie klauzuli RODO przez świadków. Wymagane jest, aby co najmniej jeden ze świadków pełnił funkcję publiczną lub pracował w urzędzie obsługującym organ administracji samorządowej w okresie, w którym ma być potwierdzony czynny udział wnioskodawcy w działaniach ratowniczych. Osoba ta może poświadczać tylko czasokres, w którym pełniła funkcję publiczną lub była zatrudniona w urzędzie.

Za osobę pełniącą funkcję publiczną należy uznać każdego, kto pełni funkcję w organach władzy publicznej lub w strukturach osób prawnych i jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, jeżeli funkcja ta ma związek z dysponowaniem majątkiem państwowym lub samorządowym albo zarządzaniem sprawami związanymi z wykonywaniem zadań przez władze publiczne. Przykładem osoby pełniącej funkcję publiczną jest sołtys, który jest organem wykonawczym w sołectwie - jednostce pomocniczej gminy.

Właściwy wójt (burmistrz, prezydent miasta) sporządza opinię dotyczącą wiarygodności pisemnych oświadczeń świadków. Oświadczenie składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń. Oświadczenia podlegają zatwierdzeniu przez właściwego komendanta powiatowego (miejskiego) PSP. Komendant odmawia zatwierdzenia oświadczenia w przypadku, gdy uzna, że oświadczenie lub przekazane dodatkowe dokumenty nie są obiektywne lub w nienależyty sposób potwierdzają fakt bezpośredniego udziału wnioskodawcy w działaniach ratowniczych.

Właściwe organy i terminy

Decyzja w sprawie przyznania świadczenia jest dostarczana pisemnie, a samo postępowanie powinno zakończyć się nie później niż 60 dni od dnia złożenia wniosku. Od decyzji przysługuje również odwołanie do właściwego komendanta wojewódzkiego PSP.

Aspekty prawne i zmiany w przepisach

Ewolucja pojęcia "strażak OSP"

Nowelizacja wprowadziła istotną zmianę, uznając, że świadczenie ratownicze obecnie otrzymuje strażak OSP, podczas gdy dotychczas przysługiwało ono wyłącznie strażakowi ratownikowi OSP. Ma to znaczenie, ponieważ aby stać się strażakiem ratownikiem OSP, należy spełnić dodatkowe kryteria wskazane w art. 8 pkt 1-5 ustawy o OSP, m.in. ukończenie wymaganego szkolenia.

Problem opodatkowania świadczenia

Pomimo że w uzasadnieniu do projektu ustawy o OSP zakładano, że „z kwoty świadczenia nie będzie odprowadzany podatek ani składki na ubezpieczenia społeczne”, obecnie strażacy muszą płacić podatek od otrzymywanego dodatku. Dodatek nie jest zwolniony z podatku tak jak np. ekwiwalent za udział w działaniach ratowniczych. Nowelizacja przepisów o dodatku wprowadzona z dniem 1 stycznia 2025 r. nie zmieniła tej sytuacji. Przyjmując stawkę podatkową 12%, miesięczna kwota podatku od 273 zł brutto wynosiłaby 32,76 zł, a roczna około 392,04 zł.

Zdaniem wielu ekspertów, w tym dr. Dariusza Kały (doktora nauk prawnych i wykładowcy), koszty biurokratyczne ewidencjonowania, pobierania i przesyłania deklaracji PIT-11 mogą przekraczać wpływy budżetowe z tego tytułu. Ta kwestia budzi sprzeciw i jest przedmiotem aktywnych działań na rzecz zmiany prawa.

Nowelizacje i ich wpływ

Nowelizacja z 5 grudnia 2024 r. niestety wpisuje się w dotychczasowe praktyki legislacyjne polegające na niedokładnym poprawianiu i porządkowaniu istniejących przepisów. Pomimo zmiany pojęcia „strażaka ratownika OSP” na „strażaka OSP” w art. 16 ustawy o OSP, w innych artykułach (np. art. 17 ust. 1) nie dokonano takiej zmiany, co tworzy wątpliwości interpretacyjne.

Dodatkowo, ustawodawca, dopuszczając możliwość otrzymywania dodatku emerytalnego za udział w szkoleniach i ćwiczeniach, nie postarał się o sformułowanie definicji legalnej tych pojęć. Brak tych definicji może prowadzić do nadużyć w wypłacie świadczenia.

Niestety, nowelizacja nie doprecyzowuje również kwestii ewidencjonowania przez komendantów powiatowych (miejskich) PSP danych o udziale strażaków OSP w działaniach ratowniczych, akcjach ratowniczych, szkoleniach lub ćwiczeniach. Art. 16 ust. 5 ustawy o OSP mówi jedynie o „możliwości” wykorzystania Systemu Wspomagania Decyzji PSP, a nie o „obowiązku” ewidencjonowania, co utrudnia weryfikację udziału w szkoleniach i ćwiczeniach, w których strażacy OSP mogą brać udział bez wiedzy PSP.

Petycja o zwolnienie z podatku

Dr Dariusz Kała aktywnie zbiera podpisy pod ogólnopolską petycją do Prezydenta RP, Prezesa Rady Ministrów, Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Sejmu RP. Sygnatariusze domagają się wprowadzenia ustawowego zwolnienia dodatku emerytalnego OSP z podatku dochodowego oraz uproszczenia procedur rozliczeniowych. Inicjator petycji podkreśla, że zniesienie podatku byłoby symbolicznym uhonorowaniem wieloletniej, bezinteresownej służby i realną ulgą dla strażaków, przy marginalnym wpływie na budżet państwa. Sprawą zainteresowała się również posłanka Małgorzata Pępek, kierując interpelację do ministrów finansów i spraw wewnętrznych i administracji.

tags: #dodatek #emerytalny #dla #strazakow #osp