Drabina pożarnicza jest jednym z najczęściej kojarzonych i fundamentalnych elementów wyposażenia strażackiego. Używana przez straż pożarną, ułatwia wchodzenie na wysokości oraz dostęp do trudno dostępnych miejsc. Jej wszechstronność sprawia, że jest nieodzowna w wielu scenariuszach ratowniczych, od ewakuacji po zapewnienie dostępu strażakom w celu eliminacji zagrożeń.
Czym jest drabina pożarnicza i jej podstawowe zastosowania?
Drabina pożarnicza to sprzęt ratowniczy służący do dostępu na wysokości. Wariant nasadkowy stanowi podstawowy sprzęt pożarniczy, nieodzowny podczas ewakuacji, ale też zapewniania strażakom dostępu do trudno dostępnych miejsc, aby mogli oni wyeliminować obecne w nich zagrożenie.
Drabiny nasadkowe: modułowość i wszechstronność
Charakterystyczną cechą strażackich drabin nasadkowych jest ich modułowość. Oznacza to, że składają się one z osobnych modułów, nazywanych przęsłami, które można dowolnie łączyć ze sobą zależnie od bieżących potrzeb. W ten sposób możliwe jest szybkie, bezproblemowe złożenie drabiny o pożądanej wysokości, a tym samym skuteczne dotarcie do trudno dostępnego miejsca nad ziemią albo w jej głębi, bez konieczności tracenia czasu na poszukiwanie odpowiedniego sprzętu. Drabiny nasadkowe dysponują specjalnymi zaczepami uwzględnionymi w swojej konstrukcji. Dzięki swojej wszechstronności, a tym samym możliwości prowadzenia akcji ewakuacyjnych nawet w niekorzystnych warunkach, pożarnicze drabiny nasadkowe są powszechnie stosowane zarówno przez PSP (Państwową Straż Pożarną), jak i OSP (Ochotniczą Straż Pożarną).
Drabiny hydrauliczne: rekordowe wysokości
Istnieją również specjalistyczne drabiny mechaniczne, takie jak drabiny hydrauliczne. Najwyższą drabiną pożarniczą na świecie jest M68L na podwoziu Magirusa, a najwyższym podnośnikiem hydraulicznym w Polsce - i jednocześnie w Europie - dysponuje Zakładowa Straż Pożarna „Lotos” (Spółka LOTOS Straż).
Wyzwania i szkolenia w służbie strażaka: Testy wysokościowe
Dla kandydatów do służby w PSP, wejście i zejście z drabiny o dużej wysokości jest często kluczowym, a jednocześnie trudnym elementem testów sprawnościowych. W KM PSP Olsztyn kandydaci muszą wejść na wysokość 30 metrów i z niej zejść. Podobne zaliczenie na SD30 (drabina samochodowa o długości 30 metrów) było też w Krakowie.
Lęk wysokości i proces oswajania
Wielu strażaków wspomina, że na początku odczuwa się pewien lęk, który jednak z czasem można oswoić. Według obserwacji, większość kandydatów odpada na wysokości około 2-3 piętra. Jeśli uda im się przełamać tę początkową wysokość, zazwyczaj pomyślnie przechodzą test. Wejście często jest trudniejsze niż zejście. Wielu uświadamia sobie rzeczywistą wysokość dopiero w trakcie wspinaczki, patrząc w dół i widząc, ile drabiny zostało już pokonane. Na większych wysokościach drabina może się zwężać i lekko kołysać, co dodatkowo zwiększa trudność, choć widok z góry jest często opisywany jako powalający. Po zejściu podobno sprawdzana jest równowaga, co świadczy o kompleksowej ocenie sprawności i reakcji organizmu na stres wysokościowy.
Fire Rescue Using Ladder
Drabiny pożarnicze w akcjach ratownictwa wysokościowego: Ewakuacja z kolei linowych
Drabiny pożarnicze odgrywają kluczową rolę w akcjach ratownictwa wysokościowego, szczególnie w przypadku awaryjnego zatrzymania kolei linowych. Awaryjne zatrzymanie kolei linowej w pełni sezonu zimowego wiąże się z koniecznością udzielenia pomocy dużej liczbie osób jednocześnie, często w ekstremalnych warunkach pogodowych. Szybkie dotarcie z pomocą i ewakuowanie w bezpieczne miejsce osób przebywających na krzesełkach czy w kabinach to zadanie obsługi kolei i służb ratowniczych.
Kontekst i geneza problemu
W 2007 roku, ze względu na rosnącą liczbę kolejek krzesełkowych powstających na obszarze powiatu nowosądeckiego oraz możliwość ich awarii, powołano Specjalistyczną Grupę Ratownictwa Wysokościowego „Krynica” (SGRW), utworzoną ze strażaków pełniących służbę w JRG Krynica-Zdrój. Praktyka pokazuje, że choć w tego typu działaniach liczą się ratownicy wysokościowi wykorzystujący techniki linowe, to istotną rolę odgrywają również strażacy niewchodzący w skład specjalistycznych grup, wspomagający ewakuację za pomocą drabin pożarniczych.
Metodyka ewakuacji za pomocą drabin pożarniczych
Kilka lat temu instruktorzy ratownictwa wysokościowego KSRG (Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego) z Małopolski opracowali metodę ewakuacji z kolei linowych za pomocą drabin pożarniczych. Minimalny skład zastępu prowadzącego ewakuację liczy sześć osób. Co najmniej dwóch ratowników w zastępie musi być wyposażonych w szelki ratownicze. Strażacy powinni też dysponować linką strażacką, drabiną z drążkami podporowymi mającą aktualny certyfikat CNBOP, szpadlem i środkami łączności. Drabinę należy rozłożyć jak najbardziej stabilnie; jeśli podłoże jest miękkie, bocznice drabiny wbijają się, opierając na pierwszym szczeblu. Na twardym podłożu miejsce na drabinę przygotowuje się za pomocą szpadla (wykonuje się w pokrywie śnieżnej zagłębienia na podpory i drążki drabiny).
Współpraca i procedury działania
Inspiracją do zwołania spotkania z kierownikami kolei linowych w 2009 roku była awaria, która powstała 28 grudnia 2008 roku w Istebnej. W ewakuacji osób przebywających na kolejce w temperaturze -15°C znakomicie sprawdziły się strażackie drabiny. Od tamtej pory spotkania z kierownikami kolei organizowane są cyklicznie (każdego roku przed sezonem zimowym) w siedzibie JRG PSP Krynica-Zdrój. Uczestniczą w nich ratownicy GOPR oraz służby zarządzania kryzysowego powiatu i gmin. Ważnym elementem tych spotkań było przekonanie kierowników do szybkiego przekazywania do stanowiska kierowania informacji o awarii kolei, co pozwala strażakom podjąć działania przygotowawcze. Podkreślano również, że jednostki straży pożarnej prowadzą szeroki zakres działań ratowniczych, nie obciążając kosztami za wykonywane czynności.
Efektem tych działań było opracowanie w 2011 roku, a następnie aktualizowana co roku, „Procedura dysponowania sił i środków KSRG powiatu nowosądeckiego do zdarzeń związanych z awaryjnym zatrzymaniem urządzeń transportu linowego”. Procedura ta, opracowana na nowo w 2017 roku, została uzgodniona przez wszystkie podmioty przewidziane do działań oraz kierowników wszystkich kolei zlokalizowanych w powiecie nowosądeckim. W grudniu ubiegłego roku odbyło się dziewiąte spotkanie z kierownikami kolei, historyczne ze względu na udział przedstawicieli Transportowego Dozoru Technicznego (TDT) z Krakowa oraz Polskich Stacji Turystycznych i Narciarskich.
Rola TDT i zasady kierowania działaniami
TDT, Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe (TOPR) oraz Górskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe (GOPR) podpisały porozumienie dotyczące poprawy bezpieczeństwa pasażerów kolei linowych. TDT wydaje właścicielom kolei linowych zalecenia dotyczące weryfikacji instrukcji ewakuacji przez jednostki ratownictwa górskiego oraz informuje o przeprowadzeniu próbnych ewakuacji. KM PSP sprawdza zgodność tych instrukcji z przyjętą procedurą w zakresie ujętych sił i środków ochrony przeciwpożarowej.
W procedurze ustalono także zasady kierowania działaniami ratowniczymi. Do chwili przybycia pierwszego zastępu służb ochrony przeciwpożarowej akcją ratowniczą kieruje kierownik kolei lub jego zastępca. Następnie dowodzenie przejmuje dowódca pierwszego zastępu, a ostatecznie funkcję Kierującego Działaniem Ratowniczym (KDR) pełni przedstawiciel podmiotu wchodzącego do KSRG, ze względu na posiadanie najszerszych uprawnień. W przypadku udziału ratowników GOPR Grupa Krynicka, ich działaniami kieruje naczelnik Grupy Krynickiej GOPR lub wyznaczona przez niego osoba.
Integralną część procedury stanowią: plan alarmowania sił i środków, odcinki ewakuacyjne kolei linowych na schemacie, wykaz sił i środków przewidzianych do dysponowania w pierwszym rzucie, informacja o toku postępowania pracowników kolei linowych oraz lista kierowników kolei. Opracowanie i wdrożenie procedur znacznie skraca czas rozpoznania oraz dysponowania jednostek.
Praktyczne zastosowanie i szkolenia
Skuteczność tych procedur została potwierdzona 20 stycznia 2013 roku w Centrum Narciarskim Azoty w Krynicy Zdroju, gdzie w wyniku awarii kolejki krzesełkowej (problemy z zasilaniem) strażacy w ciągu godziny ewakuowali ponad sto osób - 63 za pomocą drabin pożarniczych, a 38 z użyciem technik alpinistycznych. W działaniach brało udział siedem zastępów PSP (19 strażaków) i dziewięć zastępów OSP (55 strażaków).
Od kilku lat przed sezonem zimowym prowadzone są szkolenia i ćwiczenia praktyczne dla strażaków PSP i OSP, mające na celu zapoznanie ich z użyciem drabin pożarniczych do ewakuacji ludzi z linowych kolei krzesełkowych. W latach 2012 i 2013 w ramach „Warsztatów ratownictwa wysokościowego z zakresu ratownictwa podczas awaryjnego zatrzymania kolei” przeprowadzono ćwiczenia praktyczne na kolei krzesełkowej w Centrum Narciarskim „Azoty” w Krynicy-Zdroju. Zajęcia praktyczne nie muszą być prowadzone na samej kolejce; można do tego celu przygotować specjalne stanowisko szkoleniowe, jak na przykład to znajdujące się na poligonie krakowskiej SA PSP zlokalizowane przy JRG 2 w Nowym Sączu.
Inne zastosowania drabin nasadkowych
W czasie akcji ratowniczo-gaśniczej często zdarza się, że ewakuacja osób poszkodowanych jest utrudniona, na przykład z powodu ich uwięzienia na wysokim piętrze budynku objętego pożarem albo utknięcia w innym, trudno dostępnym miejscu. W takich przypadkach konieczne jest niezwłoczne wydobycie tych osób lub umożliwienie im samodzielnego wydostania się, na co nierzadko pozwalają drabiny nasadkowe. Mogą one posłużyć nie tylko do tego, by strażacy mogli dotrzeć do trudno dostępnego miejsca, aby pomóc poszkodowanym. Drabinę nasadkową można również wykorzystać, by umożliwić takim osobom samodzielne wydostanie się - mowa przykładowo o sytuacjach, gdy doszło do uwięzienia w wąskiej studni, gdzie zejście strażaka jeszcze bardziej utrudniłoby ewakuację.