Dożynki, będące tradycyjnym świętem plonów, często stają się okazją do lokalnych spotkań i zabawy. Nierzadko towarzyszy im sprzedaż i spożywanie alkoholu, co prowadzi do kontrowersji, szczególnie gdy wydarzenia te odbywają się na terenach placówek oświatowych. Problematyka ta dotyka zarówno organizatorów, w tym Ochotnicze Straże Pożarne (OSP), jak i lokalne władze, a także wywołuje ogólnokrajową debatę na temat obecności alkoholu na imprezach masowych.
Zakaz Sprzedaży Alkoholu na Terenie Szkół: Przypadki na Dożynkach
Kluczowym aspektem sporów dotyczących alkoholu na dożynkach jest bezwzględny zakaz jego sprzedaży, podawania i spożywania na terenie szkół. Art. 14 ust. 1 pkt 1 Ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi z dnia 26 października 1982 r. jasno stanowi, że "zabrania się sprzedaży, podawania i spożywania napojów alkoholowych na terenie szkół oraz innych zakładów i placówek oświatowo-wychowawczych, opiekuńczych i domów studenckich". Pojęcie szkoły należy interpretować w znaczeniu nadanym przez ustawę o systemie oświaty, a od zakazu nie istnieją żadne wyjątki. Nawet wynajęcie czy użyczenie terenu szkoły nie zmienia jego przeznaczenia.
Kontrowersje w Nowem (Gmina Krośniewice)
Gwiazdą wieczoru podczas dożynek w Nowem w gminie Krośniewice (woj. łódzkie) był zespół Kwestia 07. Na imprezie była msza, prezentacja wieńców dożynkowych oraz koncerty zespołów ludowych i disco polo. Radnego powiatu kutnowskiego Piotra Łaszewskiego zmroziło, kiedy zobaczył, że alkohol jest sprzedawany na terenie podstawówki. Tłumaczy on, że alkohol na dożynkach w ogóle mu nie przeszkadza, ale z koleżanką radną zainicjowali interwencję, bo rodzice się skarżyli. Plenerowy bar ustawiony podczas dożynek znajdował się na terenie należącym do Szkoły Podstawowej w Nowem.
Radny Łaszewski postanowił interweniować u władz Starostwa Powiatowego w Kutnie, które współorganizowały imprezę wraz z Urzędem Miejskim w Krośniewicach. Zwraca uwagę na zaskakującą zmianę stanowiska władz powiatu. Najpierw tłumaczono mu na sesji, że piwo było bezalkoholowe. Potem przyznano, że było alkoholowe, ale przekonywano, że pewnie rada miejska wydała uchwałę wyłączającą teren szkoły z zakazu sprzedaży. Radny wytyka, że owszem, można podjąć taką uchwałę, ale nie w przypadku szkoły.
Członek zarządu powiatu kutnowskiego, Tomasz Walczewski, który odpowiadał radnemu, nie chciał rozmawiać i zrzucił całą winę na współorganizatora, odpowiadając, że "dożynki powiatowo-gminne odbyły się na terenie będącym w zarządzie gminy Krośniewice". Radny Łaszewski zarzuca, że stanowisko w tej sprawie zmieniały także władze Krośniewic. Pierwsza reakcja była taka, że oni w ogóle nie wiedzą, czy tam był alkohol. Dopiero po kilku dniach, jak się okazało, że radny ma zdjęcie baru ze szkołą w tle, narracja się zmieniła. Aktualnie przekonują, że była podpisana umowa użyczenia ze strony szkoły na rzecz gminy Krośniewice i gmina mogła sobie już na wszystko pozwolić.
W odpowiedzi na pytania, zastępca burmistrza Krośniewic Krzysztof Urbański odpowiedział jedynie, że sprawę wyjaśnia policja, a teren dożynek rzeczywiście był w zarządzie gminy. Dopytywany zdradził, że nieporozumienie wyszło na tej zasadzie, że nie wspomniano o piśmie, które w odpowiednim czasie złożyła pani dyrektor szkoły, w oparciu o które użycza teren boiska szkolnego na okoliczność tych dożynek. W jego rozumieniu, w chwili użyczenia terenu przez dyrektora, teren szkoły "w pewnym sensie" przestał być terenem szkoły. Radny Łaszewski kontruje, że to "abstrakcja", gdyż są wytyczne kuratorium i wyroki sądów, z których wynika, że teren szkoły nie traci swojego przeznaczenia przez wynajęcie czy użyczenie. Taka interpretacja doprowadziłaby do absurdów, kiedy szkoła wynajmowałaby swój teren komuś na sprzedaż alkoholu.
Postępowanie Policji
Sprawą sprzedaży alkoholu na terenie szkoły z urzędu zajmują się policjanci. Postępowanie wszczęli po przeczytaniu komentarzy w tej sprawie na forach internetowych. Obecnie prowadzone jest postępowanie sprawdzające w kierunku art. 43 Ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Policjanci zbierają materiał dowodowy zmierzający do wyjaśnienia sprawy. Podczas tej samej imprezy swoje stoisko wystawiła Komenda Powiatowa Policji w Kutnie, gdzie można było znaleźć ulotki profilaktyczne "Alkohol i młodzież", mające przekonać uczniów, że nie warto pić.
Aspirant Daria Olczyk, rzecznik Komendy Powiatowej Policji w Kutnie, podkreśla, że KPP w Kutnie nie była ani organizatorem, ani współorganizatorem imprezy. Rolą policjantów było zabezpieczenie prewencyjne imprezy plenerowej, w tym zapewnienie bezpieczeństwa i porządku publicznego uczestników. Dodatkowo policjanci prowadzili działania profilaktyczne o charakterze edukacyjno-informacyjnym dla społeczeństwa, głównie z racji kończących się wakacji i rozpoczynającego się roku szkolnego. Postępowanie w tej sprawie trwa, przesłuchano już część świadków.
Zastępca burmistrza Krośniewic przekonuje, że w tej sprawie nie stało się nic złego, również w rozumieniu moralnym i etycznym. Tłumaczy, że to był bardzo bezpieczny czas, bo to był okres wakacyjny, w tym czasie jeszcze żadne zajęcia na terenie szkoły, również na boisku się nie odbywały. Jednak radny Łaszewski podkreśla, że interweniował tylko dlatego, że wszystko działo się na terenie szkoły, a jej uczniowie również byli na dożynkach. W mediach społecznościowych jest filmik nagrany na dożynkach, gdzie w trakcie jednego z występów ze sceny wokalista śpiewał słowa: "Hej piękna dziewczyno, chodź otworzymy wino. Zapomnisz się ze mną, dziś będziesz mą królewną", a na scenie razem z wokalistą podrygiwały w rytm muzyki dziewczynki w wieku szkolnym. Radny podsumowuje, że z takimi patologiami trzeba jakoś walczyć, nie chce uderzać w dożynki, tylko walczyć z patologią, kiedy dzieci są łączone z alkoholem, a tak nie powinno być.
Dożynki w Cynkowie i Działania Lokalnych Włodarzy
Podobna sytuacja miała miejsce na dożynkach w Cynkowie, które odbywały się na boisku SP Cynków - terenie szkoły. Na zdjęciu widać Starostę Powiatu Myszkowskiego Piotra Kołodziejczyka roznoszącego wódkę. Na placu szkolnym oficjalnie stało stoisko z piwem, a wódkę roznosił sam starosta. Podawanie tam alkoholu, jego spożywanie czy sprzedaż jest absolutnie zabronione.
W trakcie robienia zdjęć obok stała Śląska Kurator Oświaty Urszula Bauer. Dzień później próbowano skontaktować się z panią Kurator, która z urzędu ma dbać o przestrzeganie prawa w szkole, aby skomentowała tę sytuację i wyjaśniła, dlaczego nie reagowała, gdy na terenie szkoły wódka lała się strumieniami. Urszula Bauer odpisała na SMS-a: "Nie widziałam tej sytuacji. Komentarz będzie na piśmie." W odpowiedzi na to wysłano komentarz do Kurator Bauer: "aż trudno uwierzyć, że mogłaby pani tego nie dostrzec. Alkohol w koszykach roznosili Starosta Piotr Kołodziejczyk i Przewodniczący Rady Powiatu Mariusz Karkocha. Mijali panią z tą wódką."
Zapytanie w tej sprawie zostało również wysłane do Ministra Edukacji Przemysława Czarnka z pytaniem: "Czy w szkole można pić wódkę? Czy przepis (ustawy o wychowaniu w trzeźwości) został uchylony? Jeżeli nie, to jaka powinna być reakcja organów oświatowych, może Kuratora Oświaty na udokumentowane przypadki łamania tych przepisów, gdy balanga z piwem i wódką jest urządzona na terenie szkoły, na boisku szkolnym?". Trudno zliczyć, ile osób tego dnia popełniło wykroczenie polegające na spożywaniu alkoholu na terenie szkolnym, raczej setki niż dziesiątki. Przerażające jest poczucie bezkarności włodarzy, decydentów, osób rządzących gminą i powiatem, którzy nie czuli nic niestosownego, żeby urządzić libację na terenie placówki oświatowej, zupełnie się z tym nie kryjąc.
Dożynki w Białej jako Impreza Masowa na Terenie Szkoły
Dożynki Gminne połączone z jubileuszem 120-lecia OSP Biała, które odbędą się na terenie wygrodzonego placu znajdującego się na boisku sportowym przy Szkole Podstawowej im. Marcina Bielskiego w Białej, zostały sklasyfikowane jako impreza masowa w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 marca 2009 r. o bezpieczeństwie imprez masowych. W związku z powyższym podczas jej trwania obowiązuje regulamin imprezy masowej i terenu boiska sportowego przy Szkole Podstawowej. To kolejny przykład sytuacji, gdzie duża impreza plenerowa z potencjalnym dostępem do alkoholu odbywa się na terenie placówki edukacyjnej, co rodzi pytania o zgodność z obowiązującymi przepisami i bezpieczeństwo uczestników, zwłaszcza dzieci.
OSP jako Organizatorzy i Problemy z Fiskusem
Ochotnicze straże pożarne, kluby sportowe i koła gospodyń wiejskich to organizacje, które najczęściej angażują się w organizację wiejskich festynów, dożynek i zabaw. Sprzedaż piwa i innych trunków jest dla nich często jedyną możliwością pozyskania środków na cele statutowe, takie jak zakup sprzętu, organizacja wycieczek czy praca z młodzieżą.
Sprzedaż Alkoholu a Obowiązek Posiadania Kasy Fiskalnej
W sierpniu przedstawiciele fiskusa pojawili się na kilku imprezach organizowanych na terenie powiatu, i nałożyli mandaty na sprzedających alkohol za brak kasy fiskalnej. Fiskus może ukarać za takie wykroczenie mandatem od 150 zł do aż 3 tys. zł. Działania organów skarbowych na imprezach okolicznościowych, takich jak festyny czy dożynki, są elementem ogólnopolskiej akcji "Weź paragon", w ramach której organizowane są kampanie informacyjno-edukacyjne promujące prowadzenie działalności gospodarczej zgodnie z przepisami prawa.
Zgodnie z ustawą o podatku od towarów i usług, opodatkowaniu podlegają m.in. odpłatna dostawa towarów i świadczenie usług, wykonywane przez podatników. Obowiązek ewidencjonowania przy zastosowaniu kas rejestrujących został nałożony na wszystkich podatników dokonujących sprzedaży na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej. Minister finansów określił zakres zwolnień, jednak w rozporządzeniu z dnia 29 listopada 2012 r. w sprawie zwolnień z obowiązku prowadzenia ewidencji przy zastosowaniu kas rejestrujących nie przewidziano szczególnych zwolnień dla sprzedaży w trakcie dożynek, festynów i wystaw ludowych, zwłaszcza w przypadku sprzedaży alkoholu. Zwolnienie obejmuje podmioty prowadzące działalność gospodarczą na małą skalę, ale nie dotyczy ono sprzedaży alkoholu.
Konsekwencje dla Ochotniczych Straży Pożarnych
Mandat w wysokości 250 zł musieli zapłacić strażacy z OSP Miedźna, którzy sprzedawali piwo podczas gminno-powiatowych dożynek. Druh Alojzy Chrostek, prezes OSP Miedźna, strażak z ponad 50-letnim doświadczeniem, przyznaje, że nie wiedział o obowiązku posiadania kasy fiskalnej i wydawania paragonów. Wiele lat temu wprowadzono zapis, że jednostki OSP mogą sprzedawać alkohol na podstawie jednorazowego pozwolenia wydawanego przez gminę, ale w 2008 r. minister Rostkowski w swoim rozporządzeniu nie zwolnił OSP z obowiązku odprowadzania podatku. Mówi, że nie wiedział o zmianach w przepisach i nikt ich o tym nie poinformował. Posiadali jednorazowe pozwolenie na sprzedaż alkoholu wydane przez wójta, za które zapłacili 220 zł. Organizacje społeczne mają chęci do pracy, ale gdy przychodzi konieczność założenia firmy, zakupu kasy fiskalnej i odprowadzania podatków, to jest dla nich zbyt duże obciążenie finansowe, tym bardziej, że organizują tylko jedną, czasem dwie imprezy w ciągu roku, a zarobione pieniądze idą na działalność statutową.
Apel o Zmianę Przepisów
Szymon Sekta, prezes powiatowego zarządu OSP, zapowiada, że jako Zarząd Oddziału Powiatowego ZOSP RP zwrócą się do parlamentarzystów, aby wprowadzili przepis zwalniający strażaków z obowiązku posiadania kasy fiskalnej. Obawiają się, że po tym, co się stało, chęć organizowania takich imprez znacznie zmaleje. Strażacy tracą chęć do działania i zapowiadają, że dopóki wszystkie kwestie nie zostaną wyjaśnione pod względem prawnym, nie będą handlować piwem, a co za tym idzie, organizować festynów.
Petycja do Senatu ws. Całkowitego Zakazu Alkoholu na Imprezach Masowych
Do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej wpłynęła petycja (P11-58/25), której autorzy postulują wprowadzenie zakazu sprzedaży alkoholu podczas imprez masowych, w tym dożynek, koncertów i festiwali. Dokument został złożony 28 kwietnia br. i dotyczy zmiany art. 18¹ ust. 1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi z 1982 roku.
Argumenty Zwolenników i Przeciwników
Autorzy petycji wskazują, że alkohol na koncertach, meczach, festiwalach czy dożynkach zwiększa ryzyko agresji, zakłóceń porządku oraz stanowi zagrożenie dla młodzieży. Podkreślają, że wydarzenia sportowe powinny promować zdrowy styl życia, a nie być pretekstem do spożywania alkoholu. Nieodpowiedzialne spożywanie alkoholu niesie ze sobą liczne zagrożenia zdrowotne, takie jak uszkodzenia wątroby, choroby serca, nowotwory czy zaburzenia psychiczne. Alkohol przyczynia się również do pojawienia się depresji, demencji oraz pogorszenia funkcji poznawczych.
Koniec z alkoholem w Sejmie. Posłowie w emocjach o decyzji Czarzastego
Zwolennicy zmian przekonują, że wprowadzenie zakazu podniosłoby bezpieczeństwo uczestników imprez, ułatwiłoby pracę służbom porządkowym oraz zmniejszyło ryzyko wypadków i incydentów. Wskazują również na aspekt wychowawczy - brak alkoholu w przestrzeni publicznej miałby chronić młodzież przed niepożądanymi wzorcami zachowań.
Krytycy petycji ostrzegają, że całkowity zakaz sprzedaży alkoholu mógłby poważnie uderzyć w organizatorów imprez, dla których sprzedaż piwa i innych trunków jest istotnym źródłem dochodów. Podnoszą także argument kulturowy - piwo na stadionie czy lampka wina na festiwalu muzycznym dla wielu uczestników stanowią element tradycji i społecznej integracji. Nie brakuje również obaw, że zakaz może prowadzić do nielegalnego obrotu alkoholem lub spożywania go poza kontrolą służb.
Obecna Sytuacja Prawna i Potencjalne Zmiany
Obowiązujące przepisy dopuszczają sprzedaż napojów alkoholowych podczas imprez masowych, jednak wymagają od organizatorów uzyskania stosownych zezwoleń i sprzedaży wyłącznie w wyznaczonych strefach. Nowa propozycja idzie o krok dalej - wprowadzałaby całkowity zakaz handlu i konsumpcji alkoholu na tego typu wydarzeniach, bez względu na rodzaj trunku i jego zawartość procentową. Petycja została skierowana do odpowiednich komisji senackich, a parlamentarzyści zdecydują, czy podjąć prace legislacyjne nad projektem. Sam fakt skierowania dokumentu do Senatu sprawił jednak, że temat wzbudził szeroką debatę w opinii publicznej.
Niebezpieczne Incydenty Związane z Alkoholem
Niestety, obecność alkoholu na dożynkach może prowadzić do poważnych incydentów. Moralnym kacem zakończyły się dożynki dla strażaków OSP w Solcy pod Zawierciem. Druhowie po suto zakrapianej imprezie manewrując wozem bojowym nie zmieścili się na skrzyżowaniu w Pilicy. Wycofując uderzyli w osobówkę, którą kierował policjant z Małopolski. Strażacy próbowali uciekać, ale jeden ze świadków dopadł ich na stacji benzynowej.
Po zbadaniu alkomatem kierowca strażackiego stara miał 2,6 promila alkoholu, a jego kompan 2 promile. Pijani strażacy nie unikną kary i przyznali się do wszystkiego. Pijanemu kierowcy wozu bojowego grożą dwa lata więzienia, a także grzywna w wysokości 5 tys. zł. Informację o zdarzeniu potwierdza podkomisarz, relacjonując, że w niedzielę około godz. 20 w Pilicy po zakończonych dożynkach na skrzyżowaniu w rejonie ulicy Mickiewicza kierujący wozem strażackim marki Star w czasie skrętu w lewą stronę wycofał, by pokonać łuk, i w trakcie tego manewru najechał na stojący za nim samochód osobowy marki Volkswagen Polo. W osobówce podróżował policjant z Krakowa wraz z dwójką małych dzieci.