Informacje o Badaniach Lekarskich i Orzeczeniach dla Strażaków Ratowników OSP

Kwestie związane z badaniami lekarskimi strażaków ratowników Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) oraz kandydatów na strażaków ratowników są kluczowe dla zapewnienia ich bezpieczeństwa i skuteczności działań ratowniczych. Prawidłowy proces przeprowadzania tych badań oraz wydawania orzeczeń lekarskich jest ściśle regulowany przepisami prawa.

Podstawa Prawna Badań Lekarskich w OSP

Obowiązek przeprowadzania badań lekarskich dla strażaków ratowników OSP wynika z ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 94), w szczególności z art. 10 ust. 1 pkt 3 i 4 oraz art. 10 ust. 5. Szczegółowy tryb, sposób, częstotliwość oraz zakres przeprowadzania bezpłatnych badań lekarskich określa rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 11 kwietnia 2022 r. w sprawie przeprowadzania okresowych badań lekarskich strażaka ratownika ochotniczej straży pożarnej oraz badań lekarskich kandydata na strażaka ratownika ochotniczej straży pożarnej (Dz. U. z 2022 r. poz. 841).

W zakresie kwalifikacji lekarzy uprawnionych do przeprowadzania tych badań, odwołuje się ono do przepisów wydanych na podstawie art. 229 § 8 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy. Tymi przepisami jest rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 107).

Rodzaje i Częstotliwość Badań

Badania lekarskie dzielą się na:

• Badanie lekarskie kandydata na strażaka ratownika OSP: Przeprowadza się je na podstawie skierowania wydanego przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) właściwego ze względu na siedzibę ochotniczej straży pożarnej (§ 3 ust. 1 rozporządzenia).
• Okresowe badania lekarskie strażaka ratownika OSP: Przeprowadza się je nie rzadziej niż raz na 3 lata, na podstawie skierowania wydanego przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) właściwego ze względu na siedzibę ochotniczej straży pożarnej (§ 2 ust. 1 zd. 1 rozporządzenia). Kolejne okresowe badania zależą również od wieku strażaka ratownika.

Proces Skierowania na Badania

Wydawanie Skierowania

Skierowanie na badania, zarówno dla kandydata, jak i strażaka ratownika, jest wydawane przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) właściwego ze względu na siedzibę ochotniczej straży pożarnej. W przypadku okresowych badań, skierowanie to jest wydawane strażakowi ratownikowi OSP nie później niż 30 dni przed wyznaczonym terminem kolejnych badań.

Przykładem takiego działania jest miasto Łódź, gdzie badania przeprowadza się na podstawie skierowania wydanego, z upoważnienia Prezydenta Miasta Łodzi, przez Dyrektora lub Zastępcę Dyrektora Wydziału Zarządzania Kryzysowego i Bezpieczeństwa. Skierowanie sporządza Oddział Obrony Cywilnej, Profilaktyki Zagrożeń i Systemu Bezpieczeństwa, zlokalizowany pod adresem: Wydział Zarządzania Kryzysowego i Bezpieczeństwa, Oddział Obrony Cywilnej, Profilaktyki Zagrożeń i Systemu Bezpieczeństwa, 90-521 Łódź, ul. Sienkiewicza 5.

Treść Skierowania na Badania Lekarskie

Skierowanie na badania lekarskie powinno zawierać w pierwszej części dane osobowe strażaka lub kandydata:

• imię i nazwisko,
• numer PESEL, a w przypadku osoby, której nie nadano numeru PESEL, należy podać serię i nazwę dokumentu stwierdzającego tożsamość,
• datę urodzenia (w przypadku osoby przyjmowanej do pracy),
• adres zamieszkania (w przypadku osoby przyjmowanej do pracy, pole dotyczące adresu na skierowaniu powinno pozostać puste),
• stanowisko pracy.

W części dotyczącej określenia stanowiska/stanowisk pracy należy wymienić rodzaje wykonywanych prac lub podstawowe czynności, sposób i czas ich wykonywania wraz z podaniem orientacyjnej liczby godzin dziennie, miesięcznie lub rocznie.

Skierowanie na badania lekarskie musi również zawierać opis warunków pracy uwzględniający informacje o występowaniu na stanowisku/stanowiskach pracy czynników niebezpiecznych, szkodliwych dla zdrowia lub czynników uciążliwych i innych wynikających ze sposobu wykonywania pracy. W opisie warunków pracy należy wyszczególnić:

• Czynniki fizyczne, pyły, czynniki chemiczne: Należy wpisać wyniki ostatnich pomiarów, podając nazwę czynnika i wielkość narażenia (stężenie lub natężenie, krotność wartości dopuszczalnej).
• Czynniki biologiczne: Należy wpisać nazwy lub rodzaje czynników, a także ich źródło.

Liczba Egzemplarzy Skierowania

Podmiot wydający skierowanie ma obowiązek wydać je w dwóch egzemplarzach. Jeden jest przeznaczony dla lekarza medycyny pracy przeprowadzającego badania, natomiast drugi zachowuje osoba badana. Kopia wydanego skierowania jest przechowywana w dokumentacji wraz z orzeczeniem lekarskim.

Lekarze Uprawnieni do Przeprowadzania Badań

Badania przeprowadza lekarz, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie Kodeksu pracy. Do takich lekarzy zalicza się (§ 7 ust. 1 i 2 rozporządzenia z 1996 r.):

1. Lekarze rejonowi w zakładach opieki zdrowotnej dla szkół wyższych lub jednostek badawczo-rozwojowych, jeżeli sprawowali profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami wykonującymi pracę na stanowiskach pracy, na których stwierdzono występowanie czynników szkodliwych dla zdrowia lub warunków uciążliwych.

Lekarze spełniający wymagania kwalifikacyjne umożliwiające wykonywanie badań profilaktycznych są wpisywani do rejestru lekarzy przeprowadzających badania profilaktyczne, który jest prowadzony przez wojewódzki ośrodek medycyny pracy właściwy ze względu na miejsce zamieszkania lekarza. Lekarz wpisany do rejestru otrzymuje zaświadczenie potwierdzające dokonanie wpisu.

Zakres Badań Lekarskich dla Strażaków OSP

Zakres okresowych badań lekarskich członka OSP został określony w załączniku do Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 11 kwietnia 2022 r. w sprawie przeprowadzania okresowych badań lekarskich strażaka ratownika ochotniczej straży pożarnej oraz badań lekarskich kandydata na strażaka ratownika ochotniczej straży pożarnej.

Szczegółowa Ocena

Okresowe badania lekarskie strażaka ratownika oraz badania lekarskie kandydata na strażaka ratownika przeprowadzane są ze szczególną oceną:

• układu krążenia,
• układu oddechowego,
• układu nerwowego,
• narządu równowagi,
• skóry,
• słuchu (badanie akumetryczne),
• narządu wzroku - w badaniu ocena ostrości widzenia, ocena zdolności rozpoznawania barw, widzenia przestrzennego, ocena pola widzenia (w zależności od wskazań badanie za pomocą perymetru).

Dodatkowe Badania Konsultacyjne i Diagnostyczne

W myśl § 4 ust. 1-2 i 4 rozporządzenia, lekarz przeprowadzający badanie lekarskie może poszerzyć jego zakres o dodatkowe specjalistyczne badania konsultacyjne oraz badania dodatkowe, jeżeli stwierdzi, że jest to niezbędne dla prawidłowej oceny stanu zdrowia strażaka ratownika OSP albo kandydata na strażaka ratownika OSP. W zależności od wskazań, mogą to być w szczególności:

• badania otolaryngologiczne, neurologiczne, okulistyczne, dermatologiczne, alergologiczne lub psychologiczne,
• elektrokardiografia (EKG),
• zdjęcie rentgenowskie klatki piersiowej,
• spirometria,
• morfologia krwi z rozmazem,
• oznaczenie stężenia glukozy i kreatyniny we krwi,
• badanie ogólne moczu,
• aminotransferaza asparaginianowa (AST),
• aminotransferaza alaninowa (ALT),
• gamma-glutamylotranspeptydaza (GGTP),
• stężenie bilirubiny,
• lipidogram.

W przypadku badań dla strażaka kierowcy, a także strażaków wykonujących działania ratownicze na wysokości powyżej 3 metrów lub używających sprzętu ochrony dróg oddechowych, przeprowadzane są również badania psychologiczne, co jest logiczne, gdyż takie działania wymagają wyjątkowo dobrego zdrowia psychicznego.

Orzeczenie Lekarskie

Badania profilaktyczne kończą się orzeczeniem lekarskim stwierdzającym:

• brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku, albo
• istnienie przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku w warunkach pracy opisanych w skierowaniu na badania lekarskie.

Lekarz prowadzący badania profilaktyczne wydaje orzeczenie lekarskie w dwóch egzemplarzach: po jednym dla osoby badanej oraz dla podmiotu wydającego skierowanie. Orzeczenie to należy przechowywać w dokumentacji.

Ważne Akty Prawne

• Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2021 r. poz. 121 ze zm.)
• Ustawa z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 94)
• Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 11 kwietnia 2022 r. w sprawie przeprowadzania okresowych badań lekarskich strażaka ratownika ochotniczej straży pożarnej oraz badań lekarskich kandydata na strażaka ratownika ochotniczej straży pożarnej (Dz.U. z 2022 r. poz. 841)
• Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy (Dz. U. z 2023 r. poz. 107)

tags: #druk #orzeczenia #osp