Współpraca Lotniczego Pogotowia Ratunkowego oraz procedury przekazywania miejsca zdarzenia

Działania ratownicze często wymagają skoordynowanej pracy wielu służb, w tym Lotniczego Pogotowia Ratunkowego (LPR) oraz jednostek Państwowej Straży Pożarnej (PSP) i Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP). W celu zapewnienia maksymalnej efektywności i bezpieczeństwa tych operacji, regularnie aktualizowane są wytyczne dotyczące współpracy oraz procedur przekazywania miejsca zdarzenia.

Współpraca z Lotniczym Pogotowiem Ratunkowym (LPR)

30 października 2023 roku Lotnicze Pogotowie Ratunkowe opublikowało nową prezentację, zawierającą zaktualizowane zasady współpracy z Państwową Strażą Pożarną. Mimo bezpośredniego zatytułowania do PSP, dokument ten jest również niezwykle ważny dla Ochotniczych Straży Pożarnych, które biorą udział w działaniach z udziałem śmigłowca Lotniczego Pogotowia Ratunkowego. Poniżej przedstawiono najważniejsze i najnowsze zasady zawarte w tym dokumencie, dotyczące przygotowania miejsca lądowania, komunikacji i bezpieczeństwa.

Przygotowanie miejsca lądowania dla śmigłowca LPR

• W miejscu do lądowania nie powinno być ludzi, pojazdów, ani przeszkód takich jak słupy, przewody linii energetycznych i telefonicznych, drzewa, pnie, kamienie, czy zwierzęta gospodarcze.
• Jeśli lądowanie odbędzie się na drodze lub jej skraju, przed przylotem śmigłowca należy bezwzględnie zamknąć ruch w obu kierunkach.
• Oświetlenie miejsca przyziemienia w nocy powinno być wykonane w taki sposób, by nie oślepiać załogi lądującego śmigłowca. Niedopuszczalne jest używanie świateł drogowych (tzw. "długich") i świecenie bezpośrednio na śmigłowiec.
• Przy lądowaniu należy uwzględnić kierunek wiatru, gdyż śmigłowiec zawsze podchodzi do lądowania "pod wiatr". Należy również wziąć pod uwagę przeszkody terenowe, takie jak budynki czy drzewa.

Komunikacja z załogą śmigłowca

• Prawidłowe określenie pozycji, w jakiej znajduje się jednostka naziemna, znacząco skróci czas oczekiwania na śmigłowiec.
• Jeśli miejsce, w którym oczekuje załoga naziemna, nie jest znane załodze śmigłowca, należy określić położenie przez radio, używając charakterystycznych, łatwo widocznych z powietrza znaków orientacyjnych (np. „Łąka około 200 m na wschód od kościoła, w miejscowości…”).
• Gdy śmigłowiec zostanie zauważony (zwykle z ziemi widać go wcześniej), należy przekazać przez radio informację w prosty sposób, np. „Jesteśmy na twojej godzinie trzeciej” lub „Lecisz prosto na mnie”.
• Należy poinformować przez radio o położeniu wybranego miejsca do lądowania, właściwościach nawierzchni oraz o przeszkodach wewnątrz i na zewnątrz strefy lądowania, zwłaszcza o napowietrznych liniach energetycznych lub telefonicznych.
• W przypadku, gdy załoga naziemna widzi, że śmigłowiec wykonuje manewr w kierunku niebezpiecznej przeszkody lub zagraża komuś, należy natychmiast podać komunikat przez radio.

Bezpieczeństwo wokół śmigłowca

• Ostateczną decyzję o miejscu wylądowania zawsze podejmuje pilot śmigłowca.
• Nie należy samodzielnie podchodzić do śmigłowca ani dopuszczać do niego innych osób, nawet po wylądowaniu. Należy czekać na wezwanie załogi lub na to, aż członek załogi podejdzie lub wykona jednoznacznie przywołujący gest.
• Nigdy nie wolno podchodzić do śmigłowca od strony wznoszącego się zbocza.
• Podmuch od pracującego wirnika stwarza możliwość poderwania luźnych przedmiotów (np. czapek, lekkiego sprzętu), dlatego należy zabezpieczyć wszystkie luźne rzeczy.
• Nie wolno palić tytoniu w odległości mniejszej niż 50 metrów od śmigłowca.
• Dojazd karetki powinien odbywać się po lewej stronie, wyłącznie wzdłuż śmigłowca, nie bliżej niż 2 metry od jakiegokolwiek jego elementu, z zachowaniem szczególnej ostrożności ze względu na łopaty wirnika.
• Po starcie śmigłowca (zarówno w dzień, jak i w nocy), należy pozostać na miejscu lądowania do czasu potwierdzenia przez załogę zakończenia fazy startu.

Przekazanie Miejsca Zdarzenia po Działaniach Ratowniczych

Procedury związane z przekazaniem miejsca zdarzenia po zakończeniu działań ratowniczych są kluczowym elementem pracy służb. Całość jest określona przepisami Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 3 lipca 2017 r. w sprawie szczegółowej organizacji krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego. W powyżej wspomnianym Rozporządzeniu zamieszczony jest również aktualny wzór tego dokumentu.

Sens i podstawy prawne przekazania

Dokument przekazania miejsca zdarzenia, zgodnie z obowiązującym prawem, wyznacza koniec kierowania działaniami ratowniczymi. Jest to możliwe pod warunkiem obecności na miejscu zdarzenia osoby przewidzianej w przepisach, która potwierdza przekazanie.

Zasadniczo, przekazanie miejsca zdarzenia nie dotyczy osób poszkodowanych. W przypadku gdy podczas zdarzenia występują osoby poszkodowane, po udzieleniu im pomocy i przejęciu ich przez służby medyczne (Zespół Ratownictwa Medycznego lub inny podmiot wykonujący zawód medyczny), uzyskuje się możliwość zakończenia działań ratowniczych. Na okoliczność tego przekazania sporządzany jest inny dokument, np. karta udzielonej Kwalifikowanej Pierwszej Pomocy. Jeżeli działania dotyczyły jedynie poszkodowanego, po jego przekazaniu służbom medycznym można odjechać z miejsca zdarzenia, po uprzednim poinformowaniu stanowiska kierowania.

Oddzielną kwestią jest zabezpieczenie mienia po odjeździe z miejsca zdarzenia. Jeżeli działania oprócz osób dotyczyły mienia, zwierząt czy nieruchomości, konieczne jest przekazanie miejsca zdarzenia protokołem.

Samo potwierdzenie w powyższej formie nie ma umiejscowienia w Kodeksie Postępowania Administracyjnego. Jednocześnie należy pamiętać, że zarządzenia kierującego działaniem ratowniczym (KDR) związane z korzystaniem przez niego z praw opisanych w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 4 lipca 1992 roku w sprawie zakresu i trybu korzystania z praw przez kierującego działaniem ratowniczym, mają moc decyzji administracyjnej z rygorem natychmiastowej wykonalności (zgodnie z Kodeksem Postępowania Administracyjnego). Skorzystanie z tych praw powinno być odnotowane w raporcie kierującego działaniem ratowniczym, a nawet sporządzone w formie decyzji KDR (w formie opisanej w KPA). Obowiązujące przepisy nie określają jednak wzorów tych dokumentów, jedynie wskazują, że należą do dokumentacji prowadzonych działań ratowniczych.

Zamieszczenie zarządzeń KDR, podjętych decyzji, zakazów czy zaleceń w potwierdzeniu przekazania miejsca objętego działaniem ratowniczym jest powszechnie stosowanym rozwiązaniem. Ponadto, osoba podpisująca potwierdzenie kwituje zapoznanie się z uwagami, co jest istotne w przypadku niezrealizowania zaleceń przez np. właściciela budynku i wzięcia przez niego odpowiedzialności za takie zachowanie.

Należy jednak pamiętać, że korzystanie z praw kierującego działaniem ratowniczym odbywa się tylko w okolicznościach wystąpienia stanu wyższej konieczności. W praktyce, np. wydanie zakazu użytkowania urządzeń spalinowych do czasu ich sprawdzenia i naprawy w przypadku zatrucia tlenkiem węgla mieszkańców jest uzasadnione, ponieważ występuje niebezpieczeństwo rzeczywiste, bezpośrednie, skierowane przeciwko dobru prawnie chronionemu (czyli życiu i zdrowiu mieszkańców). Zgodnie z zasadą subsydiarności, poświęcenie jednego dobra w celu ratowania drugiego (w tym przypadku życia i zdrowia) jest jedynym wyjściem, a zgodnie z zasadą proporcjonalności, dobro ratowane przedstawia wartość większą od poświęcanego.

Adresat przekazania miejsca zdarzenia

Miejsce zdarzenia można przekazać właścicielowi, zarządcy, użytkownikowi lub przedstawicielowi organu administracji rządowej lub samorządu terytorialnego, Policji czy straży gminnej (miejskiej).

Po zakończeniu działań należy dołożyć wszelkich starań, aby zalecenia zostały zrealizowane, stąd niezwykle istotne jest przekazanie miejsca, zaleceń czy zakazów odpowiedniej osobie. Czasem nie ma możliwości przekazania miejsca zdarzenia właścicielowi lub użytkownikowi danego obiektu i trzeba posiłkować się przekazaniem go Policji lub Straży Gminnej (Miejskiej). Zazwyczaj nie ma możliwości dotarcia czy skontaktowania się z innymi użytkownikami, niebędącymi na miejscu zdarzenia. Dyskusyjne jest przekazanie miejsca zdarzenia osobie postronnej, np. sąsiadowi. Powyższe wątpliwości dotyczą zazwyczaj sytuacji, gdy właścicielem jest osoba fizyczna lub osoba prawna.

W przypadku mienia należącego do Skarbu Państwa, zasadne jest przekazanie miejsca zdarzenia właściwej miejscowo władzy samorządowej (Burmistrz, Wójt lub jego przedstawiciel) lub organom władzy państwowej.

Należy pamiętać, że nie jest wymagane przekazanie miejsca zdarzenia zawsze i wszędzie - prawo zezwala na odstąpienie od tej czynności w przypadku braku osoby uprawnionej. Często jednak ocena sytuacji powoduje obawy o dostarczenie zaleceń do właściciela, zarządcy czy użytkowników, i wtedy trzeba wspomóc się innymi służbami. Na przykład, podczas pożaru budynku mieszkalnego, gdy ZRM zabiera wszystkich mieszkańców do szpitala, obecna na miejscu Policja czy Straż Gminna zabezpiecza miejsce zdarzenia, ustala innych użytkowników obiektu, rodzinę i powiadamia o zaistniałej sytuacji. Kontrowersyjne byłoby odjechanie z miejsca zdarzenia i pozostawienie otwartego budynku.

Zgodnie z aktualnym porozumieniem między Komendantem Głównym PSP i Generalną Dyrekcją Dróg Krajowych i Autostrad, podczas działań na drogach pod nadzorem GDDKiA, jest się zobowiązanym do sporządzenia odpowiedniego potwierdzenia i wypisania zaleceń, zgodnie z opublikowanymi wytycznymi. Adresatem jest zarządca drogi, przedstawiciel GDDKiA. W przypadku dróg niższej kategorii, należy przekazać miejsce zarządcy tejże drogi.

W przypadku braku właściwej osoby, jest się zobowiązanym do powiadomienia właściwego miejscowo stanowiska kierowania o braku osoby wymaganej przepisami i można odjechać z miejsca zdarzenia.

Co należy uwzględnić w protokole przekazania?

Potwierdzenie powinno zostać sporządzone wobec terenu, obiektu czy mienia objętego działaniem ratowniczym. Może to być dom, mieszkanie, budynek gospodarczy, jezdnia, pojazd, drzewo, maszyna budowlana, rolnicza, łąka, pole uprawne itp. Można skonsultować się z właściwym Stanowiskiem Kierowania, co jest obiektem działań. Często jest to uregulowane wewnętrznymi przepisami danej komendy wojewódzkiej. Pomocnym dokumentem są „Zasady Ewidencjonowania Zdarzeń w SWD PSP”, które wyczerpująco objaśniają, co powinno być wskazane jako obiekt działań.

Na tej podstawie sporządza się protokół przekazania. Przykładową trudną, ale powszechną sytuacją jest wypadek w ruchu drogowym. Przekazuje się osoby poszkodowane ZRM, drogę zarządcy, a pojazdy właścicielom i Policji. Jeżeli wszystkie pojazdy zostały objęte działaniami, to teoretycznie należy sporządzić tyle protokołów, ile pojazdów. Jednak co zrobić, gdy na miejscu nie ma właścicieli lub gdy Policja nadal prowadzi swoje czynności? Zdaniem ekspertów, przekazanie Policji na tym etapie wszystkich pojazdów jednym protokołem do czasu zakończenia swoich czynności jest właściwe. Jeśli na miejscu jest właściciel czy użytkownik danego pojazdu i prowadzono działania na tym pojeździe (a pojazd ten tylko brał udział w zdarzeniu), to należy ten pojazd przekazać.

W przypadku samej drogi jest się zobowiązanym powiadomić zarządcę, który powinien przybyć na miejsce zdarzenia. Jednak w przypadku dróg wojewódzkich, powiatowych czy gminnych jest to znacząco utrudnione, zwłaszcza po godzinach urzędowania. Usuwa się wówczas zagrożenia chemiczno-ekologiczne z jezdni, a na tym działania się kończą. Informuje się SK o braku zarządcy na miejscu. Dobrą praktyką jest wystosowanie prośby do Policji o kontakt z zarządcą drogi i przekazanie informacji o zdarzeniu, nawet w późniejszym terminie, szczególnie w przypadku uszkodzenia infrastruktury drogowej. W przypadku stwierdzenia niebezpieczeństwa dla użytkowników drogi, należy rozważyć jej zamknięcie po konsultacji z Policją.

Znaczenie zaleceń i dokumentacji

Zalecenia czy uwagi zawarte w potwierdzeniu przekazania są często istotne dla bezpieczeństwa użytkowników czy mieszkańców. Należy tutaj sformułować najważniejsze zalecenia czy zakazy. Nie ma faktycznego wpływu na realizację tych zaleceń, jednak osoba, która podpisuje się pod takimi zaleceniami, bierze na siebie odpowiedzialność, zostaje poinformowana o ewentualnych zagrożeniach i powinna dołożyć wszelkich starań do zrealizowania uwag. Nie jest jednak konieczne formułowanie uwag w każdej sytuacji, w każdym protokole; istotne jest samo przekazanie, które równa się zakończeniu działań ratowniczych. Odjazd z miejsca może być opóźniony ze względu na porządkowanie sprzętu itp., ale istotny jest fakt przekazania odpowiedzialności za obiekt. Kierowanie działaniami ratowniczymi ustaje.

Dobrą praktyką jest każdorazowe zalecenie dozorowania miejsca zdarzenia, które jest potrzebne w większości sytuacji. Wyczula się wtedy osobę, która przejmuje miejsce zdarzenia na wypadek wystąpienia powtórnego zagrożenia lub sytuacji, których nie przewidziano. Nie ma możliwości fizycznej kontroli obiektów czy mienia objętego działaniami po ich zakończeniu. Odpowiedzialność tę należy skierować na właściciela czy użytkownika, w wyjątkowych sytuacjach na służby. Dotyczy to zwłaszcza obiektów objętych czynnościami prokuratorskimi, które i tak będą dozorowane przez Policję do czasu zakończenia dochodzenia.

W województwie łódzkim, dla przykładu, wprowadzono wewnętrzne zalecenia dotyczące zdarzeń, podczas których stwierdzono występowanie tlenku węgla. W tych zaleceniach wprowadzono zapis, który powinien być zawarty w potwierdzeniu przekazania dotyczący wyeliminowania zagrożenia od urządzeń spalinowych. Brzmi on: „zakaz użytkowania przewodów i urządzeń spalinowych do czasu przeglądu tych urządzeń przez uprawnione organy”. Warto wykorzystać to zdanie, gdyż wyczerpuje praktycznie ten temat. Można dodać wyjaśnienia, iż najlepiej będzie wezwać kominiarza do przeglądu urządzeń spalinowych, a w razie wystąpienia objawów zatrucia tlenkiem węgla lub zadymienia powiadomić straż pożarną. Na strażackich forach spotkać można dyskusje nad zasadnością wpisywania zakazów do potwierdzenia przekazania. Należy jednak pamiętać o obowiązującym prawie i uprawnieniach, jakie posiada KDR.

W przypadku wątpliwości co do samego druku potwierdzenia powinna zostać sporządzona decyzja KDR, jednak z powodu braku takich druków w dokumentacji może to być utrudnione. Potwierdzenie przekazania jest wystarczającym dokumentem. Należy, oprócz wypisania protokołu, poświęcić chwilę na wyjaśnienie osobie przejmującej odpowiedzialność czy zalecenia, o ewentualnych konsekwencjach ich niedotrzymania.

Zazwyczaj działania służb koncentrują się na ratowaniu życia i zdrowia, i to właśnie ich ochrona jest priorytetem. Staranność przy wypełnianiu dokumentacji może pomóc osobom, które wezwały pomoc, ale także samym służbom na wypadek wystąpienia nieprzewidzianych sytuacji. Należy pamiętać, że dokumentacja jest przechowywana przez długi czas na wypadek ewentualnego dochodzenia czy spraw sądowych. Po dłuższym czasie dokumentacja zazwyczaj jest jedynym argumentem kierującego działaniem ratowniczym, ponieważ ludzka pamięć jest zawodna i po kilku latach mogą pojawić się trudności z odtworzeniem całej sytuacji. Zdarzyły się w Polsce przypadki analizowania zdarzeń przez sądy po kilku latach od ich wystąpienia, co znacząco utrudnia składanie szczegółowych wyjaśnień.

Wartym uwagi dokumentem dla Kierującego Działaniami Ratowniczymi jest z pewnością dokument „Zasady ewidencjonowania zdarzeń w systemie wspomagania decyzji PSP”, w którym przedstawiono szczegółowe zasady sporządzania informacji ze zdarzenia.

tags: #druk #przejecie #lpr #osp