Druki Operacyjne i Gotowość Bojowa w Ochotniczych Strażach Pożarnych

Polska scena ratownicza, w tym Ochotnicze Straże Pożarne (OSP), opiera się na precyzyjnych procedurach i dokumentacji. Jednym z kluczowych dokumentów jest potwierdzenie przekazania terenu, obiektu lub mienia objętego działaniem ratowniczym, powszechnie znane wśród strażaków w całej Polsce. Jest ono określone przepisami Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 3 lipca 2017 r. w sprawie szczegółowej organizacji krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego. W tym Rozporządzeniu zamieszczony jest również aktualny wzór dokumentu, który wyznacza koniec kierowania działaniami ratowniczymi, pod warunkiem obecności na miejscu zdarzenia osoby przewidzianej w przepisach, która potwierdza przekazanie.

Dokumentowanie Działań Ratowniczych OSP

Sens i Podstawy Prawne Przekazania Miejsca Zdarzenia

Zgodnie z obowiązującym prawem, miejsce zdarzenia możemy przekazać właścicielowi, zarządcy, użytkownikowi lub przedstawicielowi organu administracji rządowej lub samorządu terytorialnego, Policji czy straży gminnej (miejskiej). W przypadku braku właściwej osoby jesteśmy zobowiązani do powiadomienia właściwego miejscowo stanowiska kierowania o braku osoby wymaganej przepisami i możemy odjechać z miejsca zdarzenia.

Przekazanie Osób Poszkodowanych

Zasadniczo przekazanie miejsca zdarzenia nie dotyczy osób poszkodowanych. W przypadku gdy podczas zdarzenia występują osoby poszkodowane, po udzieleniu im pomocy i przejęciu ich przez służby medyczne (Zespół Ratownictwa Medycznego lub inny podmiot wykonujący zawód medyczny), uzyskujemy możliwość zakończenia działań ratowniczych. Na okoliczność tego przekazania sporządzany jest inny dokument, np. karta udzielonej Kwalifikowanej Pierwszej Pomocy.

Zabezpieczenie Mienia i Miejsca Zdarzenia

Oddzielną kwestią jest zabezpieczenie mienia po odjeździe z miejsca zdarzenia. Jeżeli działania dotyczyły oprócz osób również mienia, zwierząt czy nieruchomości, musimy przekazać miejsce zdarzenia protokołem. Jeżeli natomiast działania dotyczą tylko poszkodowanego, to po przekazaniu takiej osoby Zespołowi Ratownictwa Medycznego, możemy odjechać z miejsca zdarzenia, po uprzednim poinformowaniu stanowiska kierowania.

Moc Prawna Zarządzeń Kierującego Działaniem Ratowniczym (KDR)

Samo potwierdzenie w opisanej formie nie ma umiejscowienia w Kodeksie Postępowania Administracyjnego. Jednocześnie należy pamiętać, że zarządzenia kierującego działaniem ratowniczym związane z korzystaniem przez niego z praw opisanych w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 4 lipca 1992 roku w sprawie zakresu i trybu korzystania z praw przez kierującego działaniem ratowniczym, mają moc decyzji administracyjnej z rygorem natychmiastowej wykonalności (zgodnie z Kodeksem Postępowania Administracyjnego). Skorzystanie z tych praw powinno być odnotowane w raporcie KDR, czy nawet sporządzone w formie decyzji KDR (w formie opisanej w KPA). Obowiązujące przepisy nie określają jednak wzorów tych dokumentów, jedynie określono, że należą one do dokumentacji prowadzonych działań ratowniczych.

Zamieszczenie zarządzeń KDR, podjętych decyzji, zakazów czy zaleceń w potwierdzeniu przekazania miejsca objętego działaniem ratowniczym jest powszechnie stosowanym rozwiązaniem. Ponadto osoba podpisująca potwierdzenie kwituje zapoznanie się z uwagami, co jest istotne w przypadku niezrealizowania zaleceń przez np. właściciela budynku i wzięcia przez niego odpowiedzialności za takie zachowanie. Należy jednak pamiętać, że korzystanie z praw KDR odbywa się tylko w okolicznościach wystąpienia stanu wyższej konieczności. Na przykład, wydanie zakazu użytkowania urządzeń spalinowych do czasu ich sprawdzenia i naprawy w przypadku zatrucia tlenkiem węgla mieszkańców jest uzasadnione, ponieważ występuje niebezpieczeństwo rzeczywiste, bezpośrednie, skierowane przeciwko dobru prawnie chronionemu (czyli życiu i zdrowiu mieszkańców). Zgodnie z zasadą subsydiarności, poświęcenie jednego dobra w celu ratowania drugiego jest jedynym wyjściem, a zgodnie z zasadą proporcjonalności, dobro ratowane przedstawia wartość większą od poświęcanego.

Adresaci Przekazania Miejsca Zdarzenia

Po zakończeniu działań powinniśmy dołożyć wszelkich starań, żeby nasze zalecenia zostały zrealizowane, stąd niezwykle istotne jest przekazanie miejsca, zaleceń czy zakazów odpowiedniej osobie. Czasem jednak nie mamy możliwości przekazania miejsca zdarzenia właścicielowi lub użytkownikowi danego obiektu i musimy posiłkować się przekazaniem go Policji lub Straży Gminnej (Miejskiej). Zazwyczaj nie mamy możliwości dotarcia czy skontaktowania się z innymi użytkownikami, nie będącymi na miejscu zdarzenia. Dyskusyjne jest przekazanie miejsca zdarzenia osobie postronnej, np. sąsiadowi. Powyższe wątpliwości dotyczą zazwyczaj sytuacji, gdy właścicielem jest osoba fizyczna lub osoba prawna.

Mienie Skarbu Państwa i Drogi

W przypadku mienia należącego do Skarbu Państwa zasadne jest przekazanie miejsca zdarzenia właściwej miejscowo władzy samorządowej (Burmistrz, Wójt lub jego przedstawiciel) lub organom władzy państwowej. Musimy pamiętać, że nie jest wymagane przekazanie miejsca zdarzenia zawsze i wszędzie - prawo zezwala nam odstąpić od tej czynności w przypadku braku osoby uprawnionej. Często jednak ocena sytuacji powoduje w nas obawy o dostarczenie zaleceń do właściciela, zarządcy czy użytkowników i musimy wtedy wspomóc się innymi służbami.

Na przykład: podczas pożaru budynku mieszkalnego ZRM zabrał wszystkich mieszkańców do szpitala. Obecna na miejscu Policja czy Straż Gminna zabezpiecza miejsce zdarzenia, ustala innych użytkowników obiektu, rodzinę i powiadamia o sytuacji, która wystąpiła. Kontrowersyjne byłoby odjechanie z miejsca zdarzenia i pozostawienie otwartego budynku.

Zgodnie z aktualnym porozumieniem między Komendantem Głównym PSP i Generalną Dyrekcją Dróg Krajowych i Autostrad, podczas działań na drogach pod nadzorem GDDKiA, jesteśmy zobowiązani do sporządzenia odpowiedniego potwierdzenia i wypisania zaleceń, zgodnie z opublikowanymi wytycznymi. Adresatem jest zarządca drogi, przedstawiciel GDDKiA. W przypadku dróg niższej kategorii powinniśmy przekazać miejsce zarządcy tejże drogi.

Co Podlega Przekazaniu?

Potwierdzenie powinno zostać sporządzone wobec terenu, obiektu czy mienia objętego działaniem ratowniczym. Może to być dom, mieszkanie, budynek gospodarczy, jezdnia, pojazd, drzewo, maszyna budowlana, rolnicza, łąka, pole uprawne itp. Możemy skonsultować się z właściwym Stanowiskiem Kierowania, co jest obiektem naszych działań. Często jest to uregulowane wewnętrznymi przepisami danej komendy wojewódzkiej. Pomocnym dokumentem są Zasady Ewidencjonowania Zdarzeń w SWD PSP, gdzie wyczerpująco objaśniono, co powinno być wskazane jako obiekt naszych działań.

Na tej podstawie sporządzamy protokół przekazania. Przykładową trudną, ale powszechną sytuacją jest wypadek w ruchu drogowym. Przekazujemy osoby poszkodowane ZRM, drogę zarządcy, a pojazdy właścicielom i Policji. Jeżeli wszystkie pojazdy zostały objęte naszymi działaniami, to teoretycznie powinniśmy sporządzić protokół dla każdego z nich. Co jednak, gdy na miejscu nie ma właścicieli lub gdy Policja nadal prowadzi swoje czynności? Przekazanie Policji na tym etapie wszystkich pojazdów jednym protokołem do czasu zakończenia swoich czynności jest właściwe. Jeśli mamy na miejscu właściciela czy użytkownika danego pojazdu i rzeczywiście prowadziliśmy działania na tym pojeździe, to powinniśmy ten pojazd przekazać.

W przypadku samej drogi jesteśmy zobowiązani powiadomić zarządcę, który powinien przybyć na miejsce zdarzenia, jednak w przypadku dróg wojewódzkich, powiatowych czy gminnych jest to znacząco utrudnione, zwłaszcza po godzinach urzędowania. Usuwamy więc zagrożenia chemiczno-ekologiczne z jezdni i na tym nasze działania się kończą. Informujemy SK o braku zarządcy na miejscu. Dobrą praktyką jest wystosowanie prośby do Policji o kontakt z zarządcą drogi i przekazanie informacji o zdarzeniu, nawet w późniejszym terminie, szczególnie w przypadku uszkodzenia infrastruktury drogowej. W przypadku stwierdzenia niebezpieczeństwa dla użytkowników drogi powinniśmy rozważyć jej zamknięcie, po konsultacji z Policją.

Szczegółowe Uwagi i Zalecenia

Zalecenia czy uwagi zawarte w potwierdzeniu przekazania są często istotne dla bezpieczeństwa użytkowników czy mieszkańców. Należy tutaj sformułować najważniejsze zalecenia czy zakazy. Nie mamy faktycznego wpływu na realizację tych zaleceń, jednak osoba, która podpisuje się pod takimi zaleceniami, bierze na siebie odpowiedzialność, zostaje poinformowana o ewentualnych zagrożeniach i powinna dołożyć wszelkich starań do zrealizowania uwag. Nie jest jednak konieczne formułowanie uwag w każdej sytuacji, w każdym protokole; istotne jest samo przekazanie, które równa się zakończeniu działań ratowniczych. Odjazd z miejsca może być opóźniony ze względu na porządkowanie sprzętu itp., ale istotny jest fakt przekazania odpowiedzialności za obiekt, co oznacza ustanie kierowania działaniami ratowniczymi.

Odpowiedzialność Przejmującego

Dobrą praktyką jest każdorazowe zalecenie dozorowania miejsca zdarzenia, które jest potrzebne w większości sytuacji. Wyczulamy wtedy osobę, która przejmuje miejsce zdarzenia na wypadek wystąpienia powtórnego zagrożenia lub sytuacji, których nie przewidzieliśmy. Nie mamy możliwości fizycznej kontroli obiektów czy mienia objętego działaniami po ich zakończeniu. Odpowiedzialność tę powinniśmy skierować na właściciela czy użytkownika, w wyjątkowych sytuacjach na służby. Dotyczy to zwłaszcza obiektów objętych czynnościami prokuratorskimi, które i tak będą dozorowane przez Policję do czasu zakończenia dochodzenia.

W województwie łódzkim, dla przykładu, wprowadzono wewnętrzne zalecenia dotyczące zdarzeń, podczas których stwierdzono występowanie tlenku węgla. W tych zaleceniach wprowadzono zapis, który powinien być zawarty w potwierdzeniu przekazania dotyczący wyeliminowania zagrożenia od urządzeń spalinowych. Brzmi on: „zakaz użytkowania przewodów i urządzeń spalinowych do czasu przeglądu tych urządzeń przez uprawnione organy”. Warto wykorzystać to zdanie, gdyż wyczerpuje praktycznie ten temat. Możemy dodać wyjaśnienia, iż najlepiej będzie wezwać kominiarza do przeglądu urządzeń spalinowych, a w razie wystąpienia objawów zatrucia tlenkiem węgla lub zadymienia powiadomić straż pożarną. W przypadku wątpliwości co do samego druku potwierdzenia powinna zostać sporządzona decyzja KDR, jednak z powodu braku takich druków w dokumentacji może to być utrudnione. Potwierdzenie przekazania jest wystarczającym dokumentem.

Znaczenie Dokumentacji

Powinniśmy oprócz wypisania protokołu poświęcić chwilę na wyjaśnienie osobie przejmującej odpowiedzialność czy zalecenia, o ewentualnych konsekwencjach ich niedotrzymania. Zazwyczaj nasze działania koncentrują się na ratowaniu życia i zdrowia, i to właśnie ich ochrona jest naszym priorytetem. Staranność przy wypełnianiu dokumentacji może pomóc osobom, które nas wezwały, ale także i nam na wypadek wystąpienia nieprzewidzianych sytuacji. Należy pamiętać, że dokumentacja jest przechowywana przez długi czas na wypadek ewentualnego dochodzenia czy spraw sądowych. Po dłuższym czasie dokumentacja zazwyczaj jest jedynym argumentem kierującego działaniem ratowniczym, ponieważ ludzka pamięć jest zawodna i po kilku latach możemy mieć trudności z odtworzeniem całej sytuacji. Zdarzyły się w Polsce przypadki analizowania zdarzeń przez sądy po kilku latach od ich wystąpienia, co znacząco utrudnia składanie szczegółowych wyjaśnień. Wartym uwagi dokumentem dla KDR jest z pewnością dokument „Zasady ewidencjonowania zdarzeń w systemie wspomagania decyzji PSP”, w którym przedstawiono szczegółowe zasady sporządzania informacji ze zdarzenia.

Gotowość Operacyjna Jednostek OSP

Znaczenie Gotowości Operacyjnej

Strażacy ochotnicy są gotowi nieść pomoc o każdej porze dnia i nocy. Na dźwięk syreny lub innego powiadomienia zostawiają bieżące obowiązki i udają się do remizy. Po przybyciu do garażu przebierają się w ubrania specjalne, wsiadają do wozu i wyjeżdżają do zdarzenia. Aby jednostki OSP były w stałej gotowości do działania i skutecznie odpowiadały na wyzwania, należy zwrócić uwagę na kilka kluczowych obszarów.

Kluczowe Obszary Gotowości

1. Gotowość ratowników: Oznacza dostępność przynajmniej jednego dowódcy, jednego kierowcy oraz co najmniej dwóch strażaków o każdej porze.
2. Gotowość bazy technicznej: Obejmuje sprawność pojazdów oraz sprzętu niezbędnego do skutecznego podjęcia działań ratowniczo-gaśniczych.
3. System alarmowania: Bez sprawnego systemu alarmowania jednostka nie będzie w stanie wyjechać w ciągu 15 minut.

Analizując stan gotowości operacyjnej swojej jednostki, pomocne będzie zarządzenie Komendanta Głównego PSP dotyczące przeprowadzania inspekcji.

Inspekcje Gotowości Operacyjnej

Jednostki OSP poddawane są regularnym, niezapowiedzianym inspekcjom gotowości operacyjnej, które mogą mieć miejsce o różnej porze. Celem inspekcji jest sprawdzenie rzeczywistej gotowości do podjęcia działań ratowniczo-gaśniczych. Najczęściej inspekcja zaczyna się od włączenia systemu alarmowego przez zespół inspekcyjny. Poniżej omówimy etapy inspekcji określone w ZARZĄDZENIU Nr 10 KOMENDANTA GŁÓWNEGO PAŃSTWOWEJ STRAŻY POŻARNEJ z dnia 28 grudnia 2017 r.

Etapy Inspekcji: Alarmowanie

Pierwszym etapem inspekcji jest alarmowanie. Po dotarciu zespołu inspekcyjnego do remizy uruchamiany jest system alarmowania strażaków. W momencie startu systemu rozpoczyna się pomiar czasu, który zostanie zatrzymany po wyjechaniu zastępu przed garaż. Według wytycznych, brak możliwości wyjazdu zastępu w czasie 15 minut skutkuje wystawieniem oceny niedostatecznej z całej inspekcji. Ocena tego etapu realizowana jest w oparciu o czas oraz o prawidłowość wykonania powyższych wymagań. W celu otrzymania punktów na tym etapie zastęp musi składać się z przynajmniej 4 strażaków, w tym kierowcy i dowódcy. Jeżeli na alarm przybędzie tylko kierowca, dowódca i jeden strażak, jednostka nie otrzyma żadnego punktu. Jeżeli jakiś pojazd lub sprzęt jest obecnie wycofany z podziału bojowego, zespół inspekcyjny ocenia wpływ tego wycofania na możliwość skutecznego podejmowania działań.

Sprawdzian Wiedzy Teoretycznej

Weryfikacja posiadanej wiedzy odbywa się na podstawie pisemnego sprawdzianu, który praktycznie jest testem wiedzy złożonym z 10 pytań zamkniętych z jedną prawidłową odpowiedzią. Test realizowany jest z podziałem na trzy grupy: dowódcy, kierowcy, ratownicy. Do sprawdzianu wiedzy teoretycznej wykorzystywane są pytania, których bazę udostępnia Komenda Główna Państwowej Straży Pożarnej. Baza pytań dostępna jest również w aplikacji Strażak.Online. Jest to etap, za który można uzyskać najwięcej punktów, bo aż 50.

Ocena Infrastruktury

Ten etap nie jest oceniany w skali punktowej. Zespół inspekcyjny sporządza opis, który uwzględnia, czy stan infrastruktury ma wpływ na obniżenie gotowości operacyjnej. Po zakończonej kontroli następuje przedstawienie końcowej oceny.

Wyzwania w Zapewnieniu Gotowości Bojowej

Pytanie, które należy sobie regularnie zadawać to: „Czy nasza jednostka ma problem z zapewnieniem gotowości bojowej?”. Na bazie wielu rozmów ze strażakami można stwierdzić, że największym wyzwaniem nie jest brak sprzętu czy awarie pojazdów, lecz problemy z obsadą. Dla strażaka nie ma nic gorszego od braku możliwości wyjechania do zdarzenia.

Problemy z Obsadą

Obecnie nie mamy rozwiązań prawnych pozwalających na finansowanie kursu prawa jazdy na kategorie przydatne do prowadzenia pojazdów pożarniczych. Kierowcami w OSP są zazwyczaj kierowcy zawodowi albo strażacy, którzy z własnej inicjatywy zdobyli odpowiednie uprawnienia. Dużo mówi się o tym w kontekście ustawy o OSP. Tymczasem warto spróbować wypracować porozumienie z urzędem gminy na dofinansowanie kursu prawa jazdy. Jeżeli w szeregach jednostki znajduje się strażak, który chciałby zrobić odpowiednie uprawnienia, bardzo ważne będzie wspieranie go przez doświadczonych kierowców. Warto również rozejrzeć się za nowymi strażakami, którzy mogliby wnieść kompetencje kierowcy do jednostki.

Dowódcy i Szkolenia

W przypadku dowódców sprawa jest nieco prostsza - wszystkie szkolenia niezbędne do bycia dowódcą realizowane są przez Państwową Straż Pożarną. Jednostki, które regularnie szkolą swoich strażaków, nie będą miały problemu z dobrymi dowódcami. Aby zostać dowódcą, należy ukończyć kurs kierujących działaniem ratowniczym.

Monitorowanie Gotowości i Wsparcie

Powinniśmy stale troszczyć się o pozyskiwanie nowych strażaków oraz motywować obecnych. Pomysłów na zwiększenie zaangażowania strażaków jest wiele. Podstawą jest dobrze funkcjonujący zarząd. Jeżeli mamy wystarczającą liczbę strażaków, a zdarzają się problemy z zapewnieniem gotowości, warto wdrożyć monitorowanie gotowości bojowej. Monitorowanie bieżącej gotowości często odbywa się bez udziału żadnych systemów, niejako oddolnie - po prostu dogadujemy się między sobą, czy jesteśmy na miejscu. W odpowiedzi na potrzebę przygotowania narzędzia pomagającego monitorować dostępność strażaków, niektóre aplikacje oferują dostęp do tablicy gotowości bojowej, gdzie strażacy mogą określić swój stan gotowości. Zapewnienie gotowości operacyjnej to najważniejsze zadanie każdej jednostki OSP. Na realizację tego zadania składa się wiele czynników, ale najważniejszym z nich jest gotowość ratowników i o to powinniśmy zatroszczyć się w pierwszej kolejności.

Przykładowe Druki Operacyjne dla OSP i PSP

Poniżej przedstawiono listę wybranych druków wykorzystywanych w codziennej służbie strażaków PSP i OSP, które są kluczowe dla prawidłowego dokumentowania działań ratowniczych i administracji jednostek.

• PSP01 - Karta udzielonej kwalifikowanej pierwszej pomocy (A4/150k-3skł)
• PSP02 - Potwierdzenie przekazania terenu, obiektu lub mienia objęt. dział. ratown.
• PSP02A - Potwierdzenie przekazania terenu, obiek. lub mienia objęt. dział. ratown.
• PSP10 - Protokół ustaleń z czynn. kontr.-rozp. w zakr. ochrony przeciwpoż.
• PSP16 - Informacja o działan. ratown. przepr. przez oddział/pododdział cz.
• PSP17 - Informacja o działaniach grupy poszukiwawczo-ratown. cz.
• PSP18 - Informacja o działaniach grupy ratown. wysokościowego cz.
• PSP19 - Informacja o działaniach grupy ratown. wodno-nurkowego cz.
• PSP20 - Informacja o działan. grupy ratown. chemiczno-ekologiczn. cz.
• PSP22 - Karta zdarzenia (A4/100k-2 str. pap.
• PSP23 - Informacja ze zdarzenia (A4/100k-2 str. pap.
• PSP24 - Meldunek o wypadku /kolizji/ pojazdu (A4/100k-2 str. pap.
• PSP25 - Meldunek o wypadku lekkim ratownika (A4/100k pap.
• PSP26 - Meldunek o wypadkach śmiert., ciężkich i zbior. ratowników (A4/100k pap.
• PSP27 - Zestawienie dobowe zdarzeń na dzień (A4/100k pap.
• PSP28 - Okresowa karta pracy pojazdu (A4/100k-2str. pap.
• PSP29 - Wkładka uzupełniająca do karty pracy pojazdu (A4/100k-2str. pap.
• PSP30 - Rozliczenie przebiegu i czasu pracy oraz zużycia paliwa (A4/100k pap.
• PSP30A - Miesięczna karta drogowa pożarniczego pojazdu samochod. (A4/100k-2str. pap.
• PSP31 - Okresowa karta pracy sprzętu silnikowego (A4/100k pap.
• PSP32 - Roczna karta eksploatacji pojazdu i sprzętu (A5/100k pap.
• PSP33D - Książka podziału bojowego - (A4/100k opr.twarda)
• PSP33AD - Książka podziału bojowego - (A4/200k opr.twarda)
• PSP50 - Książka ewidencji napełn. butli powietrz.
• PSP60 - Akta osobowe PSP - 3 częściowe
• PSP61 - Akta osobowe PSP - 5 częściowe
• PSP62 - Książka zdrowia PSP - (15x11cm/66k, opr.
• OSP01 - Książka skarbnika - (A4/50k opr.
• OSP02 - Książka inwentarzowa (gospodarza) OSP - (A4/50k opr.
• OSP03 - Książka Naczelnika OSP (A4/50k opr.
• OSP04 - Książka pracy OSP (A4/50k opr.
• OSP05 - Książka protokołów OSP (A4/100k opr.
• OSP06 - Książka działań ratowniczo-gaśniczych OSP (A4/50k opr.
• OSP06A - Książka działań ratowniczo-gaśniczych OSP (A5/50k opr.
• OSP07 - Rejestr odznaczeń OSP (A4/100k opr.
• DI01 - Potwierdzenie odbioru z taśmą samoprzylepną - 100szt.
• U41 - Zezwol. na kierow. pojazdem uprzyw. lub poj. przewoż. wart. pienięż.
• U43 - Książka paliw (A4/100k opr.

tags: #druki #operacyjne #osp