Dystynkcje i Odznaczenia w Ochotniczej Straży Pożarnej

Ochotnicza Straż Pożarna (OSP) wielu ludziom, szczególnie w lokalnych społecznościach, kojarzy się nie tylko z działalnością operacyjną, lecz również z działalnością kulturalną i społeczną. Jednostki OSP stanowią ważny element systemu ochrony przeciwpożarowej w Polsce, obok Państwowej Straży Pożarnej (PSP). Mimo wspólnej misji, jaką jest walka z pożarami i usuwanie skutków klęsk żywiołowych, OSP i PSP różnią się pod wieloma względami, w tym w kwestii hierarchii służbowej i przyznawania stopni. Ochotniczy ruch strażacki chlubnie zaznaczył swoje istnienie na kartach historii narodu i państwa polskiego, a przykłady poświęcenia w niesieniu ratunku i pomocy są udziałem licznej rzeszy strażaków ochotników, którzy swoją działalnością zyskują uznanie społeczne.

Walka z żywiołem ognia i siłami przyrody, ratowanie zdrowia, życia i mienia w obliczu wypadków, katastrof oraz zdarzeń losowych to tylko część działalności Ochotniczych Straży Pożarnych. Członkowie OSP ponadto uczestniczą w kultywowaniu rodzimych tradycji i dorobku kulturalnego. Swoją działalnością wychowawczą docierają do młodzieży, którą organizują we wspólnym działaniu dla dobra rodziny, środowiska i kraju.

Różnice między OSP a PSP w kontekście stopni i struktury

W Polsce funkcjonują dwa rodzaje straży pożarnej: Ochotnicza i Państwowa Straż Pożarna (w skrócie OSP i PSP). Mimo że straż pożarna jest wszystkim dobrze znana, to jedynie nieliczni są w stanie wyróżnić stopnie, hierarchię służbową czy choćby podstawowe różnice między tymi formacjami. Obie jednostki mają tę samą misję, jaką jest między innymi walka z pożarami czy usuwanie skutków klęsk żywiołowych, ale pod wieloma formalnymi względami bardzo się od siebie różnią. Stopnie służb mundurowych OSP nie są identyczne jak w PSP, ponieważ są to dwie różne formacje, podlegające innym statutom, a co za tym idzie, odmienne są także stopnie i sposób ich przyznawania.

Państwowa Straż Pożarna jest formacją zawodową, a jej struktura i system nadawania stopni są ściśle uregulowane prawnie Ustawą z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej. W PSP stopnie nadawane są z dniem mianowania na stanowisko, a ich nadania dokonują przełożeni uprawnieni do mianowania. Ceremonia nadania stopnia często odbywa się z okazji Dnia Strażaka.

W przeciwieństwie do PSP, Ochotnicza Straż Pożarna, będąc stowarzyszeniem, ma odmienną specyfikę. Choć jednostki OSP są członkami Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP (ZOSP RP), stanowią samodzielny podmiot prawny, odrębny od ZOSP RP. W konsekwencji regulacje wprowadzane przez ZOSP RP nie wpływają bezpośrednio na wewnętrzne sprawy poszczególnych jednostek OSP. Brak jest konkretnego prawa regulującego kwestie nadawania stopni w OSP, co oznacza, że wewnętrzne zasady ustalane są przez same jednostki. Jak informuje ZOSP RP, "Kwestia zasad nadawania dystynkcji dla członków OSP leży w gestii samej OSP".

Ochotnicza Straż Pożarna jest jednostką umundurowaną i wyposażoną w specjalistyczny sprzęt, przeznaczoną do walki z pożarami, klęskami żywiołowymi i innymi zagrożeniami. Przy OSP działają Jednostki Operacyjno-Techniczne, będące odpowiednikami jednostek ratowniczo-gaśniczych PSP. Warunkiem dopuszczenia do działania w jednostkach OSP jest ukończenie 18 lat i wiek nieprzekraczający 65 lat. Do głównych celów i zadań OSP należy przede wszystkim współdziałanie z Państwową Strażą Pożarną w działaniach prewencyjnych, a także czynny udział w akcjach ratowniczych podczas pożarów, zagrożeń ekologicznych czy klęsk żywiołowych. Istotną misją jest również informowanie i edukowanie ludności o istniejących zagrożeniach i sposobach ochrony przed nimi.

Stopnie służbowe i funkcyjne w OSP

Nadawanie stopni w OSP nie jest ściśle uregulowane prawnie, natomiast wygląd dystynkcji jest już określony przepisami i jednolity dla wszystkich jednostek. W OSP wyróżnia się następujące stopnie:

• Stopień „Strażak” - otrzymuje osoba, która czynnie uczestniczy w życiu jednostki, przyczynia się do jej rozwoju i ukończyła 18 lat.
• Stopień „Starszy Strażak” - otrzymuje osoba, która czynnie uczestniczy w życiu jednostki, przyczynia się do jej rozwoju, ukończyła 18 lat, ukończyła kurs strażaków ratowników OSP (jednolity lub szeregowych + kurs ODO) oraz bierze udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych.
• Stopień „Dowódca roty” - otrzymuje osoba, która czynnie uczestniczy w życiu jednostki, przyczynia się do jej rozwoju, ukończyła 18 lat, ukończyła kurs strażaków ratowników OSP (jednolity lub szeregowych + kurs ODO), kurs ratownictwa technicznego oraz bierze udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych.
• Stopień „Pomocnik Dowódcy Sekcji” - otrzymuje osoba, która czynnie uczestniczy w życiu jednostki, przyczynia się do jej rozwoju, ukończyła 18 lat, ukończyła kurs strażaków ratowników OSP (jednolity lub szeregowych + kurs ODO), kurs ratownictwa technicznego, kurs KPP lub ukończyła Szkolenie podstawowe strażaka jednostki ochrony przeciwpożarowej oraz bierze udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych.
• Stopień „Dowódca Sekcji” - otrzymuje osoba, która czynnie uczestniczy w życiu jednostki, przyczynia się do jej rozwoju, ukończyła 18 lat, ukończyła kurs strażaków ratowników OSP (jednolity lub szeregowych + kurs ODO), kurs ratownictwa technicznego, kurs KPP, kurs dowódców OSP oraz bierze udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych.
• Stopień „Pomocnik Dowódcy Plutonu” - otrzymuje osoba, która czynnie uczestniczy w życiu jednostki, przyczynia się do jej rozwoju, ukończyła 18 lat, ukończyła kurs strażaków ratowników OSP (jednolity lub szeregowych + kurs ODO), kurs ratownictwa technicznego, kurs KPP, kurs dowódców OSP, kurs naczelników OSP oraz bierze udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych.
• Stopień „Dowódca Plutonu” - otrzymuje osoba, która czynnie uczestniczy w życiu jednostki, przyczynia się do jej rozwoju, ukończyła 18 lat, ukończyła kurs strażaków ratowników OSP (jednolity lub szeregowych + kurs ODO), kurs ratownictwa technicznego, kurs KPP, kurs dowódców, kurs naczelników, kurs Komendantów Gminnych, lub ukończyła Kurs uzupełniający dla Podoficerów Państwowej Straży Pożarnej oraz bierze udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych.
• Stopnie Członków Zarządu oraz Członków Komisji Rewizyjnej nadawane są według zajmowanej funkcji.

Dystynkcje OSP: Wygląd i zasady umieszczania

Dystynkcje w OSP mają formę naszywek, które umieszcza się na naramiennikach mundurów, czapkach, kurtkach, swetrach, a także na ubraniach specjalnych. Są one symbolem odwagi, poświęcenia i profesjonalizmu, a ich noszenie jest głęboko zakorzenione w tradycji strażackiej. Zasady ich umieszczania są znacznie bardziej klarowne niż mianowania na stopnie i są regulowane przez tę samą ustawę, co w przypadku Państwowej Straży Pożarnej, a dokładna instrukcja zapisana jest w Regulaminie umundurowania Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP.

Umieszczanie dystynkcji na mundurach

• Dystynkcje dla członków Zarządu OSP i Komisji Rewizyjnej są zazwyczaj srebrne i umieszczane na ciemnogranatowym tle. Noszone są na kołnierzach mundurów galowych lub na lewej kieszeni koszuli letniej. Przy koszulach letnich jedną dystynkcję dopina się do lewej kieszeni koszuli.
• Naszywki - oznaki specjalności, haftowane srebrną nitką na ciemnogranatowym tle, są przeznaczone dla członków OSP i zarządów ZOSP RP pełniących specyficzne funkcje, takie jak kierowcy, mechanicy motopomp, łącznościowcy, a także dla członków orkiestr i drużyn sanitarnych. Umieszcza się je na lewym rękawie mundurów wyjściowych i galowych.

Przyszywanie naszywek na mundury OSP wymaga precyzji i zgodności z wytycznymi zawartymi w regulaminie umundurowania ZOSP RP. Zasady te określają dokładne miejsca umieszczenia naszywek, aby zachować estetykę i porządek. Często spotykanym błędem strażaków jest niewłaściwe umieszczenie odznaczeń i dystynkcji na swoim umundurowaniu galowym. Prawidłowe rozmieszczenie różnego rodzaju odznaczeń i emblematów jest ściśle określone.

Odznaczenia w OSP: Rodzaje i zasady noszenia

Te wysoce pozytywne przykłady postaw strażaków znajdują między innymi uhonorowanie w przyznawanych im przez władze państwowe i związkowe odznaczeniach. Najczęściej spotykane odznaczenia wśród strażaków ochotników to: „Strażak wzorowy”, „Za zasługi dla pożarnictwa”, „Za wysługę lat”.

Rodzaje odznaczeń i wyróżnień

• Medal Honorowy - stanowi formę wyróżnienia osób i organizacji szczególnie zasłużonych dla rozwoju i umacniania Związku OSP RP. Nadawany jest za wyróżniającą się działalność na rzecz ochrony przeciwpożarowej. Medal dzieli się na trzy stopnie: brązowy, srebrny i złoty.
• Medal „Za zasługi dla pożarnictwa” - OSP wyróżniające się aktywną działalnością mogą być uhonorowane tym medalem. Medale te należy umieszczać na takiej wysokości, by ich dolna część nie była niżej niż dół klapy lewej kieszeni piersiowej.
• Odznaka „Za wysługę lat” - przewidziana jest dla członków ochotniczych straży pożarnych. Prawo do odznaki można uzyskać po 10 latach działalności, następną po 20 latach, a kolejne uzupełniane są w cyklu pięcioletnim oznaczeniem liczby lat w OSP (X, XXV, XXX, XXXV, 40, 45, 50, 55, 60, 65, 70, 75).
• Odznaka „Wzorowy Strażak” - może być nadawana tylko członkom OSP biorącym bezpośredni udział w działaniach ratowniczych.
• Odznaka Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych - jest wyróżnieniem nadawanym członkom młodzieżowych drużyn pożarniczych za wzorową i aktywną działalność w drużynie przy ochotniczej straży pożarnej. Przy Ochotniczych Strażach Pożarnych często powoływane są Młodzieżowe Drużyny Pożarnicze (MDP). MDP stanowią integralną część jednostki OSP, a młodzież w nich działająca poznaje zasady ochrony przeciwpożarowej, zapoznaje się z profesjonalnym sprzętem ratowniczym, uczy się zachowania w trudnych sytuacjach i wyrabia w sobie pozytywne cechy.

Szczegółowe zasady noszenia orderów, odznaczeń i medali

Członkowie OSP i funkcyjni oddziałów ZOSP RP noszą ordery, odznaczenia, medale według następujących zasad:

1. Ordery i odznaczenia nosi się na wstążkach na lewej stronie piersi z prawa na lewo, w kolejności wynikającej z ich znaczenia i godności, a mianowicie:
   1. ordery,
   2. odznaczenia,
   3. medale.
2. Złoty Znak Związku OSP RP nosi się na wstędze, którą zakłada się pod kołnierz koszuli tak, aby znak zawieszony był poniżej węzła krawata.
3. Ordery, odznaczenia i medale zawiesza się na wstążkach długości 6-6,5 cm każda, przy czym wstążki zakłada się na sznurkach koloru ubioru lub przyszywa bezpośrednio do kurtki mundurowej. Górna krawędź wstążek wszystkich orderów i odznaczeń powinna tworzyć równą linię poziomą.
4. Ordery i odznaczenia nosi się na kurtkach munduru rozmieszczone symetrycznie na wysokości 5,5 cm powyżej klapy górnej kieszeni w następujący sposób:
   • jeden order, odznaczenie lub medal - nad środkiem kieszeni;
   • 2-4 orderów, odznaczeń, medali w jednym rzędzie bez przerw między wstążkami z tym, że przy ilości trzech i więcej wstążek - wstążkę pierwszego orderu, odznaczenia, medalu, podkłada się na wstążkę następnego odznaczenia, do odpowiedniej szerokości niezbędnej do zachowania symetrii względem klapy kurtki;
   • 5-8 orderów, odznaczeń, medali - w jednym rzędzie tak, aby zajęły szerokość czterech wstążek umieszczonych obok siebie, przy czym wstążkę drugiego i kolejnych orderów, odznaczeń, medali podkłada się częściowo pod wstążkę poprzedniego orderu, odznaczenia, medalu;
   • większą ilość orderów, odznaczeń, medali - w dwóch lub więcej rzędach tak, aby w pierwszym rzędzie nie było mniej niż pięć i więcej niż osiem, a w ostatnim rzędzie nie mniej niż cztery ordery, odznaczenia, medale rozmieszczone na szerokości czterech wstążek;
   • rzędy orderów, odznaczeń, medali umieszcza się w ten sposób, aby górny rząd krył wstążki dolnego rzędu w całości, a odznaczenia, medale dolnego rzędu do połowy;
   • w razie nadania tego samego orderu, odznaczenia lub medalu po raz kolejny, nosi się najwyższą jego klasę. W przypadku posiadania więcej niż jednego rodzaju medali, nosi się najwyższy z każdego rodzaju.

Baretki: Alternatywa dla medali

W przypadkach, gdy nie ma obowiązku noszenia orderów, odznaczeń, medali, nosi się ich baretki. Baretki wykonane są ze wstążki barwy przewidzianej dla danego orderu lub odznaczenia. Szerokość baretki równa się szerokości wstążki stosowanej w najniższej klasie danego orderu lub odznaczenia. Wysokość baretki równa się 8 mm. Baretki nakłada się na podkładkę sukienną koloru czarnego. Podkładka powinna być o 2 mm szersza i wyższa od baretki. Dopuszcza się również baretki o jednolitej szerokości 35 mm. Niedozwolone jest noszenie baretek sporządzonych z innych materiałów niż wstążki orderów i odznaczeń.

Baretki nosi się na lewej stronie piersi z prawa na lewo w kolejności przewidzianej dla orderów, odznaczeń, medali, przy czym:

• wyższe klasy orderów oznacza się na baretce przez nałożenie pośrodku niej rozetki w kolorach wstążki orderowej. Średnica rozetki wynosi 6-8 mm;
• wyższe stopnie odznaczeń oznacza się przez nałożenie pośrodku baretki, pionowo, wąskiego galonika złotego lub srebrnego, zależnie od stopnia odznaczenia. Szerokość galonika wynosi 5 mm;
• w razie nadania tych samych orderów i odznaczeń po raz kolejny - nosi się odpowiednią ilość baretek tych orderów i odznaczeń.

Baretki nosi się na kurtkach ubioru wyjściowego (ze sznurem galowym i bez sznura galowego) na lewej stronie piersi z prawa na lewo, w linii poziomej. W jednym rzędzie nosi się nie więcej niż trzy baretki umieszczone obok siebie bez przerw między nimi. Dolny rząd baretek powinien być umieszczony bezpośrednio nad klapą górnej kieszeni kurtki, przy czym:

• pojedynczą baretkę umieszcza się symetrycznie nad środkiem kieszeni;
• powyżej trzech baretek - w dwóch lub więcej rzędach bezpośrednio jeden pod drugim, w każdym rzędzie po trzy baretki;
• w rzędzie dolnym mniej niż trzy baretki nosi się w ten sposób, aby znajdowały się one pod środkiem bezpośredniego rzędu górnego. Gdy klapa kurtki zakrywa całkowicie pierwszą baretkę najwyższego orderu lub odznaczenia górnego rzędu, wówczas nosi się w tym rzędzie tylko dwie baretki umieszczone w taki sposób, aby były one widoczne.

Odznaki organizacyjne i inne

Członkowie OSP i zarządów ZOSP RP mogą nosić przy ubiorach wyjściowych odznaki pożarnicze, policyjne, wojskowe i cywilne. Przypina się je bezpośrednio do kurtki munduru bez podkładek. Nie nosi się odznak przy koszulach letnich, bluzach itp. Odznaki państw obcych nosi się w sposób ustalony dla odznak polskich.

Niżej wymienione odznaki nosi się na kurtkach mundurowych w następujący sposób:

• odznakę „Wzorowy Strażak” - na środku między guzikiem klapy, a dolną krawędzią prawej, górnej kieszeni kurtki;
• odznakę „Za wysługę lat” - na klapie prawej, górnej kieszeni kurtki na wysokości guzika, na środku lewej połowy klapy;
• na kieszeniach kurtek mundurowych można nosić najwyżej dwie odznaki na prawej stronie kurtki i jedną odznakę na lewej stronie. Oprócz odznak „Za wysługę lat” przykładowo można nosić: odznakę Honorowego Dawcy Krwi, Krzyż Harcerski, Odznakę PCK i inne.

Ogólne zasady umundurowania i estetyki

Poszanowanie munduru i dbałość o jego estetykę oraz wygląd stanowią jeden z podstawowych obowiązków członków OSP i funkcyjnych oddziałów ZOSP RP. Użytkując umundurowanie, należy przestrzegać następujących zasad:

• do ubioru wyjściowego, galowego, paradnego zakłada się koszulę białą (o gładkiej fakturze tkaniny);
• krawat powinien mieć jednolity czarny kolor (o gładkiej fakturze tkaniny);
• skarpetki i obuwie powinny być w jednolitym czarnym kolorze (bez wzorków i ozdób);
• sznur galowy zawiesza się na prawym ramieniu, przypinając go do guzika przyszytego w tym celu pod pagonem przy wszyciu pagonu w rękaw, natomiast warkocz sznura przypina się do pierwszego górnego guzika kurtki mundurowej;
• sznur galowy do koszuli letniej przypina się do guzika przyszytego pod jej prawym pagonem, a warkocz z pomponem przypina się do guzika prawej kieszeni.

Członkowie OSP i funkcyjni oddziałów ZOSP RP mogą nosić przy umundurowaniu:

• symbole żałoby według zasad powszechnie przyjętych w praktykowanym przez nich obrządku religijnym;
• elementy strojów regionalnych z zachowaniem postanowień § 3 z rozdz. 4 (źródło: na podstawie regulaminu umundurowania ZOSP RP);
• okulary przeciwsłoneczne.

Podsumowując, OSP i PSP znacząco się różnią pod kątem statusu prawnego, struktury organizacyjnej, a także wyglądu i sposobu przyznawania stopni służbowych. Istotne jest jednak to, że łączy ich wspólna misja, jaką jest działanie ramię w ramię w kryzysowych sytuacjach oraz stanie na straży bezpieczeństwa obywateli. Praca w Ochotniczej Straży Pożarnej wymaga ogromnego poświęcenia i gotowości do niesienia pomocy. Członkowie OSP często noszą dystynkcje z dumą, a każdy awans jest powodem do radości.

tags: #dystynkcje #i #odznaczenia #w #osp