W systemie bezpieczeństwa pożarowego w Polsce kluczową rolę odgrywają zarówno Państwowa Straż Pożarna (PSP), jak i Ochotnicza Straż Pożarna (OSP). Efektywne dysponowanie sił i środków do zdarzeń jest zadaniem Dyżurnego Stanowiska Kierowania Komendanta Powiatowego (Miejskiego) PSP, który opiera swoje decyzje na procedurach, ale również na ocenie sytuacji i dostępnych zasobach. Artykuł ten analizuje zasady alarmowania OSP, wyzwania związane z tym procesem oraz nowoczesne rozwiązania technologiczne wspierające komunikację.
Proceduralne Aspekty Dysponowania Siłami i Środkami
Dyżurny Stanowiska Kierowania Komendanta Powiatowego (Miejskiego) dysponuje Siłami i Środkami własnymi lub innymi w zależności od rodzaju zdarzenia i uzyskanych informacji przy zgłoszeniu. Procedury dysponowania są opracowane przez każdą Komendę dla własnego terenu działania i specyfikacji rejonu, w oparciu o wytyczne Komendy Głównej PSP. Procedury te muszą być zgodne z rozporządzeniem w sprawie organizacji Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG). Opracowane przez komendantów miejskich/powiatowych procedury dysponowania sił powinny uwzględniać dysponowanie jednostek OSP zlokalizowanych w miejscowości, w której zaistniało zdarzenie.
Wyzwania w Dysponowaniu Jednostkami OSP
Decyzje o dysponowaniu jednostkami OSP są złożone i zależą od wielu czynników. Jeden z nich to szybkość podjęcia działań przez jednostki, które są w stanie je podjąć. Jednak interpretacja frazy "w stanie podjąć działania" może być różna.
Różnice w Potencjale Jednostek OSP
Jednostka OSP jednostce OSP nie jest równa. Z doświadczenia wiadomo, że są różne jednostki: na jednych można się "skrzepić", jeśli mają kumanych ludzi, na innych wręcz wstyd wysyłać. Możliwości potencjału ratowniczego danej OSP, niezbędnego do likwidacji lub ograniczenia zagrożenia, są kluczowe. Jeśli jednostka OSP, choć blisko zdarzenia, nie dysponuje odpowiednim sprzętem (jak dobrze wyposażona apteczka, hydraulika, inny sprzęt zastępczy), może jedynie "zabezpieczać teren".
Pojawia się pytanie: czy jednostka OSP będąca najbliżej miejsca zdarzenia, nie powinna być bezwzględnie alarmowana do zdarzenia, w którym są osoby poszkodowane, równolegle z jednostkami PSP? Argumentem za jest fakt, że udrożnienie dróg oddechowych ratuje życie i nie potrzeba do tego hydrauliki czy innych "fajerwerków". Istnieje zasada dobrych dyspozytorów: "jak nie zadysponowałeś, to ty się tłumaczysz". Jeśli jednostka nie wyjechała lub nie dała rady, to tłumaczy się ktoś inny. Taka sytuacja może prowadzić do pomijania miejscowych jednostek spoza KSRG, nawet jeśli są najbliżej. Przyczyny takiego nieracjonalnego postępowania to często:
- Dosłowne przestrzeganie różnorakich procedur z KG oraz wytycznych.
- Brak doświadczenia w obsadzie stanowisk dyżurnych SK.
- Z góry założona definicja przez dyżurnego, że jednostka OSP nie wyjedzie do akcji, albo sobie nie poradzi.
Ryzyko Decyzji Dyżurnego
Samodzielne działanie jednostek spoza KSRG jest wolą i ryzykiem dyspozytora. Jeśli taka jednostka coś "odwali" przy zdarzeniu, np. źle zabezpieczy miejsce, dyspozytor ponosi odpowiedzialność za odstąpienie od zasad. Wysyłanie jednocześnie najbliższej OSP spoza systemu i dodatkowo KSRG do prostego zdarzenia (np. powalonego drzewa) generuje koszty. W przypadku większych zdarzeń istnieją jasno sprecyzowane procedury, według których dyżurny musi zadysponować odpowiednie SiS. Może zadysponować więcej, ale nie mniej. Określona jest liczba ludzi i pojazdów w zależności od typu zdarzenia i zgłoszenia. Coraz częściej dyspozytorzy otrzymują "formatki" z CPR, które w kilku słowach opisują zdarzenie, a na ich podstawie szybko podejmują decyzję o wysłaniu SiŚ pierwszego rzutu. Dyżurny może zadzwonić do osoby zgłaszającej i dopytać o szczegóły, ale SiŚ pierwszego rzutu musi już wysłać.
Przerwany uroczysty Apel OSP Szamotuły
Kwestia Zaufania i Mobilności
Jednym z najważniejszych aspektów jest zaufanie dyżurnego do danej OSP. Dyżurny, który dłuższy czas pracuje w SKKP, doskonale wie, jaka jest mobilność danej jednostki, jaki ma sprzęt i wyszkolenie. Zna też jednostki w najbliższej okolicy, co pozwala na odpowiednie dysponowanie. Jeśli jednostka jest mobilna, ma sprzęt i wyszkolonych ludzi, zazwyczaj nie ma problemu z jej dysponowaniem. Natomiast, jeśli jednostka kilkukrotnie odmawiała wyjazdu z powodu braku obsady lub "odwaliła" coś przy zdarzeniu, dyżurni tracą do niej zaufanie i wolą zadysponować KSRG, nawet jeśli jest 10 km dalej, aby uniknąć problemów i tłumaczeń.
Kolejną kwestią jest mobilność. Jednostki KSRG w dużych miejscowościach mają czasem problem z wyjazdem do godziny 15:00, a co dopiero OSP z małej wioski. Oczywiście nie można wszystkich mierzyć jedną miarą, bo są jednostki spoza systemu, które o każdej porze wyjadą do zdarzenia, ale często zdarzają się problemy, np. wyjazd po 15 minutach z powodu braku kierowcy z odpowiednimi uprawnieniami.
Problemy z Komunikacją
Jeśli jednostka nie posiada selektywnego wywołania, proces alarmowania jest dłuższy i bardziej skomplikowany. Załączenie selektywnego trwa kilka sekund, natomiast dzwonienie do prezesa czy naczelnika danej jednostki zajmuje czas. Trzeba odszukać numer, zadzwonić z informacją. Często okazuje się, że dana osoba jest poza miejscowością i trzeba dzwonić do kolejnej. W tym czasie inne jednostki zgłaszają się przez radio, tworzy się zamieszanie, a dzwonienie do kolejnej osoby nadal trwa. Zdarza się też, że starsi druhowie podani do kontaktu odmawiają wyjazdu z powodu braku ludzi lub swojej niedyspozycji.
W przypadku kilku interwencji jednocześnie (sezon traw, nawałnica), dyżurny jest tak zawalony robotą, że woli załączyć selektywne alarmowanie, aby zrobić to szybciej i wygodniej, zamiast dzwonić po prezesach.
Nowoczesne Systemy Alarmowania OSP
Współczesne technologie znacząco ułatwiają proces alarmowania i zbierania informacji o gotowości jednostek OSP. Alarmowanie równoległe za pomocą różnych kanałów komunikacji ułatwia Dyżurnym ze Stanowiska Kierowania PSP określenie, czy uda się zebrać wystarczającą liczbę osób na wyjazd, czy pojawi się kierowca, dowódca, czy będzie osoba z przeszkoleniem do sprzętu ratownictwa technicznego.
Systemy takie jak e-Remiza oferują kompleksowe rozwiązania:
- Internet mobilny + aplikacja na smartfony i tablety: Aplikacja mobilna zawiera informacje o rodzaju zdarzenia, lokalizacji, opisie. Umożliwia potwierdzenie lub odrzucenie udziału oraz wyświetla mapę z lokalizacją.
- Połączenie telefoniczne: Automatyczne wykonywanie równoległych połączeń telefonicznych na telefony tradycyjne strażaków-ochotników. Odebranie połączenia to potwierdzenie udziału.
- Wiadomości SMS: Tekstowa informacja na telefon komórkowy, zawierająca rodzaj zdarzenia, lokalizację i opis. Funkcja dostępna na wszystkie typy telefonów, także klasyczne. Treść SMS zawiera te same dane co komunikat w aplikacji mobilnej.
Komendy Powiatowe i Miejskie posiadające SWD-ST z funkcjonalnością modułu SWD-ST-SMS mogą uruchamiać alarmowanie OSP również za pomocą systemu e-Remiza. Po zadysponowaniu jednostki OSP, wiadomość SMS jest wysyłana na numer GSM bramki SMS, co powoduje utworzenie alarmu w systemie e-Remiza i przesłanie go na aplikacje mobilne, wykonanie połączenia oraz przesłanie SMS do strażaków ochotników. System e-Remiza umożliwia przekazywanie alarmów do wszystkich użytkowników bez względu na typ, model i klasę telefonu.
W systemie e-Remiza poszczególne OSP otrzymują indywidualne numery alarmujące członków do akcji. Numer ten najlepiej zapisać pod przyjazną nazwą oraz dedykowanym dzwonkiem, aby móc rozpoznać, że jest to alarm dla OSP. Dodatkowo istnieje zapasowy operator alarmujący członków OSP do akcji. Aby załączanie alarmowania wraz ze zdalnym załączeniem syreny przez PSP było skuteczne, numer telefonu karty SIM włożonej do terminala (T1, DTG, Robotec, dialery itp.) musi być wprowadzony w odpowiedniej sekcji panelu www.
System oferuje również funkcje takie jak:
- Osobiste alarmowanie dla osób oddzwaniających na numer alarmujący (potwierdzenie udziału).
- Możliwość rezygnacji z udziału w akcji lub zgłoszenia braku gotowości bojowej.
- Alarmowanie członków Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych (MDP) na zbiórkę do remizy.
- Zdalne załączanie przekaźnika w urządzeniu SYRENA_GSM (np. do ładowania akumulatorów) oraz testowanie syreny.
Panel sterowania w systemie umożliwia Dyżurnemu alarmowanie wielu OSP jednocześnie lub pojedynczych jednostek. W czasie rzeczywistym wyświetlane są informacje o postępie alarmowania, w tym liczba osób, które zgłosiły gotowość bojową oraz zadeklarowany czas przybycia do remizy. To pozwala na szybką ocenę dostępnych zasobów.
Komunikacja Radiowa w Straży Pożarnej
W straży pożarnej najczęstszym sposobem kontaktowania się jest korespondencja radiowa, która zapewnia ciągły kontakt ratowników z dowódcą akcji, a dowódcy ze stanowiskiem kierowania. Sieć radiowa to zespół trzech lub więcej stacji radiowych (radiotelefonów) pracujących według wspólnych danych radiowych. Każda komenda PSP ma swój wyznaczony kanał radiowy, na którym pracują wszystkie zastępy prowadzące działania na terenie miasta i podległego powiatu. Swoje wewnętrzne kanały mają także poszczególne Jednostki Ratowniczo-Gaśnicze.
- SIMPLEX: Sposób pracy radiowej, przy której nadawanie i odbiór są umożliwione naprzemiennie w obu kierunkach łącza telekomunikacyjnego przy wykorzystaniu jednej częstotliwości.
- DUPLEX: Nadawanie i odbiór są możliwe jednocześnie w obu kierunkach łącza telekomunikacyjnego przy wykorzystaniu dwóch częstotliwości.
Kryptonim to umowny znak rozpoznawczy maskujący przynależność służbową korespondenta, czyli tzw. adres radiotelefoniczny. Państwowa Straż Pożarna do łączności radiowej UKF wykorzystuje częstotliwości z pasma pierwszego zakresu 160MHz. Wraz z rozwojem techniki pożarniczej, na szczeblu dowodzenia i kierowania działaniami ratowniczo-gaśniczymi pojawiły się problemy w szybkiej i sprawnej identyfikacji jednostek, pojazdów czy sprzętu. W związku z tym wprowadzono odpowiednie oznakowanie pojazdów pożarniczych, które informuje o przynależności, rodzaju i kryptonimie radiowym. Numer operacyjny jest umieszczany na pojazdach samochodowych straży pożarnych wyposażonych i oznakowanych jako pojazdy uprzywilejowane w ruchu drogowym.
Podsumowanie
Decyzje dyżurnego SKKP dotyczące dysponowania jednostek OSP są złożone. Kluczowe jest zaufanie, często budowane latami, odpowiedni sprzęt i wyszkoleni ludzie w OSP. Posiadanie selektywnego alarmowania skraca czas alarmowania i zwiększa wygodę dla dyżurnych. W przypadku większych zdarzeń, jeśli jednostka OSP została pominięta w pierwszym rzucie, druhowie mogą zebrać się i zgłosić na stacji chęć wyjazdu i gotowość bojową. Takie postępowanie nie tylko podnosi morale, ale także przypomina dyżurnemu o istnieniu i gotowości jednostki, budując zaufanie.