Aktywne wspieranie Ochotniczych Straży Pożarnych: Wkład w bezpieczeństwo społeczności

portalcenter.cl

Wolontariat i wsparcie dla lokalnych jednostek Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) to znakomity sposób, aby zainwestować czas w społeczność i przekazać coś wartościowego innym. Praca strażaków-ochotników często bywa niedoceniana, ale to dzięki nim nasi bliscy mogą czuć się bezpiecznie. W obliczu dzisiejszych wyzwań, gdy wiele jednostek OSP cierpi z powodu braku wolontariuszy, każdy może odegrać kluczową rolę w niesieniu pomocy i poprawie bezpieczeństwa swojej społeczności.

Formy zaangażowania w OSP

Pomoc lokalnej jednostce OSP może przybrać wiele różnych form, a wolontariat nie zawsze musi wiązać się z narażaniem życia i zdrowia. Możemy wyróżnić kilka głównych ścieżek aktywnego wsparcia:

• Wolontariat operacyjny: Bezpośrednie służenie jako strażak, co może obejmować udział w działaniach ratowniczych. Bezpośredni udział w działaniach ratowniczych mogą brać członkowie OSP, którzy ukończyli 18 lat i nie przekroczyli 65. Wymaga to uczestnictwa w regularnych szkoleniach i warsztatach organizowanych przez straż pożarną, co pozwala zdobyć niezbędne umiejętności w zakresie przestrzegania procedur bezpieczeństwa, skutecznego używania sprzętu, pierwszej pomocy i edukacji w zakresie zapobiegania pożarom.
• Wolontariat logistyczny i administracyjny: Wsparcie zaplecza jednostki, obsługa administracyjna, remonty pojazdów czy obiektów straży pożarnej. Niektórzy wolontariusze wykorzystują swoje umiejętności handlowe lub techniczne, np. remontując pojazdy czy obiekty straży pożarnej.
• Wsparcie finansowe: Organizacje non-profit, takie jak OSP, są bardzo wdzięczne za każdą formę wsparcia pieniężnego, od regularnego opłacania składki członkowskiej, poprzez przekazanie 1% podatku, aż po darowizny na szczególne cele.

Rozwijanie umiejętności i budowanie społeczności

Zajmując się wolontariatem w lokalnej straży pożarnej, można zdobyć wiele cennych umiejętności. Spośród wielu form wsparcia, które możemy oferować strażakom, najważniejsze jest pokazanie im, że cenimy i doceniamy ich poświęcenie i ciężką pracę. Jesteśmy częścią społeczności, a każdy nasz wkład ma znaczenie. Niezależnie od tego, jakiej formy wsparcia szukamy dla lokalnej straży pożarnej, pamiętajmy: nasza pomoc daje realne korzyści!

Działania na rzecz widoczności i pozyskiwania członków

Aktywne działanie na rzecz OSP to także budowanie jej wizerunku, promowanie działalności oraz zachęcanie nowych osób do zaangażowania. Remizy OSP często są obiektami wielofunkcyjnymi, służącymi całej społeczności, będąc miejscem kultywowania tradycji narodowej, kultury i sztuki. To naturalne ośrodki integracji i edukacji.

• Poznanie lokalnej jednostki: Pierwszym krokiem do zaangażowania powinno być poznanie swojej lokalnej jednostki. Organizowanie spotkań informacyjnych lub udział w dniu otwartym może zapewnić podstawowy ogląd funkcjonowania stacji oraz dostępne możliwości współpracy.
• Współpraca ze szkołami i młodzieżą: Organizowanie dla dzieciaków ze szkół podstawowych zwiedzania remizy, pokazów działania sprzętu. Można prowadzić lekcje dla uczniów w różnych szkołach, opowiadając i pokazując wiele rzeczy związanych z pracą strażaków i zasadami bezpieczeństwa. Zapewnieniem ciągłości szeregów OSP są młodzieżowe i harcerskie drużyny pożarnicze, w których młodzież poznaje tajniki strażackiej służby, zasady zapobiegania pożarom oraz zachowania w wypadku zagrożenia.
• Strona internetowa i media społecznościowe: Strona internetowa, która będzie „żyła”, pozwala informować ludzi o każdym wyjeździe, imprezach, uroczystościach. Do tego zdjęcia i filmiki mogą skutecznie pokazać działalność OSP.
• Ulotki i banery informacyjne: Zawieszenie na tablicach ogłoszeń ulotki zachęcającej do zostania strażakiem lub baneru z ciekawym hasłem. Ulotki wrzucane do skrzynek pocztowych, zawierające fajne zdjęcia, hasła (np. "Wstąp do OSP", "Masz problem - pomożemy!!", "Istniejemy dla naszego wspólnego dobra!"), a także informacje o możliwości przekazania 1% podatku oraz krótkie sprawozdanie z rocznej działalności i planów na przyszłość, mogą przynieść świetne efekty.
• Dni otwarte i festyny: Organizowanie dni otwartych strażnicy, pikników, festynów czy ognisk dla lokalnej społeczności, często we współpracy z innymi organizacjami, np. KGW. Podczas takich wydarzeń dzieci mogą posiedzieć w wozach, wszystkiego dotknąć, ubrać mundur i mieć radochę. Często strażacy są zapraszani na każdy festyn.
• Akcje społeczne: Organizowanie akcji krwiodawstwa (np. poprzez ściągnięcie autobusu do poboru krwi "na swój teren"), zimowych turniejów sportowych (np. w ping-ponga) z symbolicznego rozdania medalami.
• Ćwiczenia na obiektach: Organizowanie ćwiczeń na obiektach z własnej inicjatywy, co pozwala pokazać profesjonalizm i przygotowanie.
• Działania prewencyjne: Kontrola hydrantów (w uzgodnieniu z Gminą i wodociągami).
• Udział w uroczystościach: Aktywny udział w różnych uroczystościach kościelnych (np. budowanie ołtarzy na Boże Ciało) oraz patriotycznych (3 maja, 11 listopada) pokazuje zaangażowanie OSP w życie społeczności.
• Zadbany teren wokół strażnicy: Estetyka i porządek wokół remizy są bardzo istotne i od tego w wielu miejscach trzeba zacząć.
• Kalendarze OSP: Wydawanie własnych kalendarzy z lokalnymi zdjęciami, które mogą służyć jako dodatkowa możliwość pozyskania pieniędzy za reklamy, a także informować o 1% podatku i planach jednostki.

Wsparcie finansowe dla OSP: Jak pozyskać środki

Ochotnicze Straże Pożarne, jako stowarzyszenia, mogą finansować swoją działalność z wielu źródeł, identycznych jak każde inne stowarzyszenie. Ich działalność z zakresu ochrony przeciwpożarowej i ratownictwa musi być finansowana przede wszystkim ze środków samorządu gminnego oraz budżetu państwa. OSP odgrywają bezcenną rolę w zapewnianiu bezpieczeństwa, a modernizacja remizy, zakup nowej drabiny czy organizacja szkoleń dla strażaków wymagają znacznych nakładów finansowych, na które małe, wiejskie OSP często nie stać z własnej kieszeni. Na szczęście istnieje wiele źródeł finansowania, z których OSP mogą pozyskać dotacje i dofinansowania na swoją działalność.

1. Środki z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) oraz Państwowej Straży Pożarnej (PSP)

Państwo, poprzez MSWiA i Komendę Główną PSP, jest największym mecenasem jednostek OSP. Na podstawie ustawy o OSP z 2021 roku, jednostki mogą otrzymywać środki z budżetu państwa na realizację swoich zadań ratowniczych. Co roku Komenda Główna PSP (w uzgodnieniu z MSWiA) ogłasza tryb i zasady dofinansowania dla jednostek OSP.

• Dotacje dla jednostek w KSRG: Są to środki na zapewnienie gotowości bojowej dla jednostek włączonych do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG).
• Dotacje dla pozostałych jednostek OSP: MSWiA wspiera również OSP nienależące do systemu KSRG, choć tu alokacje bywają mniejsze. Środki przeznaczone są na „przygotowanie jednostek OSP do działań ratowniczo-gaśniczych”.

W praktyce wygląda to tak, że każda OSP - zarówno w KSRG, jak i poza nim - na początku roku otrzymuje od właściwej Komendy Powiatowej PSP informacje o możliwości złożenia wniosku o dotację MSWiA. Wniosek zazwyczaj składa się poprzez komendanta gminnego OSP lub bezpośrednio do komendy powiatowej PSP, określając, co jednostka potrzebuje (wg katalogu kwalifikującego się sprzętu) i uzasadniając te potrzeby. Następnie Komenda Główna PSP dzieli środki według ustalonych kryteriów. Finansowany sprzęt może obejmować umundurowanie bojowe (hełmy, buty, ubrania specjalne), sprzęt łączności (radia, syreny), ratownictwa technicznego (np. zestawy hydrauliczne do wypadków) i medycznego (torby R1, defibrylatory), a także drobne wyposażenie typu węże, prądownice, pompy, drabiny itp. W 2024 roku na liście sprzętów dofinansowywanych znalazły się nawet elementy do zawodów sportowo-pożarniczych czy wyposażenie Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych, co pokazuje szeroki zakres wsparcia. W przypadku OSP KSRG dotacje mogą objąć także poważniejsze inwestycje. Zakup samochodów ratowniczo-gaśniczych jest finansowany ze specjalnie montowanych źródeł, w których udział bierze również MSWiA, środki z firm ubezpieczeniowych (fundusz prewencyjny) oraz często Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska (NFOŚiGW) i wkład samorządu.

Wymogi formalne: OSP musi mieć uregulowaną sytuację prawną (aktualny wpis w KRS, ważny statut), konto bankowe i rzetelnie rozliczać wcześniej otrzymane środki. Kluczową rolę w podziale dotacji na daną OSP będą mieli komendanci powiatowi PSP, choć ograniczeni np. wytycznymi Komendy Głównej PSP. Wpływy z instytucji ubezpieczeniowych to środki, o których mowa w art. 38 i art. 39 ustawy o ochronie przeciwpożarowej; połowa z nich trafia za pośrednictwem PSP do OSP.

2. Narodowy i Wojewódzkie Fundusze Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW / WFOŚiGW)

Działalność OSP ma bezpośredni związek z ochroną środowiska (gaszenie pożarów lasów, usuwanie skutków klęsk żywiołowych, likwidacja skażeń), dlatego fundusze środowiskowe są istotnym źródłem wsparcia. Finansowanie programu pochodzi zarówno z narodowego, jak i z poszczególnych wojewódzkich funduszy ochrony środowiska.

• Program „Mały Strażak”: To popularny program dofinansowania zakupu sprzętu i wyposażenia dla OSP. Realizują go wojewódzkie fundusze przy wsparciu NFOŚiGW. Dedykowany głównie mniejszym potrzebom - pozwala zakupić sprzęt ratowniczy, ubrania specjalne, wyposażenie osobiste strażaka, drobne narzędzia, a nawet sprzęt do ćwiczeń czy na zawody sportowo-pożarnicze. Program zwykle pokrywa do 50% kosztów kwalifikowanych (zależy od województwa), resztę kwoty musi zapewnić OSP lub gmina jako wkład własny.
• Zakup samochodów ratowniczo-gaśniczych: NFOŚiGW wraz z funduszami wojewódzkimi od lat uczestniczy w finansowaniu nowych wozów dla OSP, pokrywając część kosztów. Często warunkiem jest wycofanie starego, mocno wyeksploatowanego wozu.
• Inne projekty ze środków środowiskowych: Zdarzały się konkursy na doposażenie OSP w sprzęt przeciwpowodziowy (pompy szlamowe, worki przeciwpowodziowe) czy szkolenia z zakresu ekologicznych zagrożeń.

Aby skorzystać z funduszy ochrony środowiska, należy śledzić komunikaty właściwego WFOŚiGW. Nabory mają krótki czas trwania, a wnioski często składa się elektronicznie. Warto mieć przygotowany wkład własny, w czym dużą rolę odgrywa gmina. Zakupy inwestycyjne (przede wszystkim samochody) są uzgadniane wspólnie z właściwym terytorialnie komendantem wojewódzkim PSP oraz samorządem gminnym.

3. Fundusz Sprawiedliwości

Fundusz ten, będący w dyspozycji Ministerstwa Sprawiedliwości, to kolejne nietypowe źródło wsparcia dla OSP. Służy on pomocy ofiarom przestępstw, ale w ramach tej pomocy uznano, że dobrze wyposażone służby ratownicze również przyczyniają się do ratowania życia i zdrowia. Ministerstwo Sprawiedliwości podpisywało umowy z wybranymi gminami i przekazywało środki na zakup wyposażenia dla OSP z tych terenów. Druhowie odbierali np. nowe zestawy ratownictwa medycznego, defibrylatory AED, pilarki, rozpieracze hydrauliczne, zestawy do oznakowania miejsca wypadku. Wkład własny gmin bywał symboliczny (np. 1%). Program ma charakter uznaniowy.

Jak skorzystać: Warto śledzić komunikaty władz wojewódzkich i strony Ministerstwa Sprawiedliwości, a przede wszystkim utrzymywać kontakt z wójtem/burmistrzem i powiatem. Dobrze jest mieć przygotowaną listę brakującego wyposażenia, które przydałoby się jednostce w kontekście działań ratowniczych (zwłaszcza pomocy poszkodowanym), gdyż priorytetem Funduszu są rzeczy bezpośrednio związane z ratowaniem życia.

4. Samorząd Terytorialny

Samorząd terytorialny jest naturalnym sprzymierzeńcem OSP, wszak ustawa o samorządzie gminnym nakłada na gminy obowiązek ochrony przeciwpożarowej i porządku publicznego na swoim terenie. Samorząd gminny jest najważniejszym źródłem finansowania działalności OSP. W praktyce każda gmina finansuje bieżące funkcjonowanie swoich OSP - zapewnia środki na paliwo, ubezpieczenia, drobne remonty remizy czy badania lekarskie druhów. Często stosuje się specjalne uchwały określające warunki i tryb finansowania zadania własnego w zakresie ochrony przeciwpożarowej. OSP jako stowarzyszenia mogą występować np. raz w roku z wnioskiem o dotację na określone zadanie (np. zakup kamery termowizyjnej). Gmina nie jest zobligowana do organizacji jakiegokolwiek konkursu ofert, aby przekazać dotację. Gmina zobligowana jest również do finansowania bezpośrednio ze swojego budżetu tzw. „funkcjonowania” OSP.

Współpraca z samorządem: Kluczowa jest dobra komunikacja z wójtem/burmistrzem. Wójt lub burmistrz powinien znać potrzeby strażaków. Warto sporządzić listę priorytetów na dany rok i przedstawić ją na spotkaniu z władzami, uzasadniając plan. Powiaty także potrafią wspierać OSP (np. poprzez konkursy ofert dla stowarzyszeń na zadania z zakresu bezpieczeństwa). Nie można też zapominać o funduszu sołeckim - jeśli dana wieś ma fundusz sołecki, społeczność może zdecydować o przeznaczeniu części kwoty na doposażenie lokalnej OSP (np. zakup mundurów galowych czy odnowienie świetlicy w remizie).

5. Fundusze Unii Europejskiej

OSP mogą także skorzystać - choć raczej pośrednio - z funduszy Unii Europejskiej dostępnych w programach regionalnych i krajowych. W perspektywie 2021-2027 wiele województw przewidziało w swoich programach (np. „Fundusze Europejskie dla regionu”) działania związane ze wzmocnieniem systemu ratownictwa. Przykładem może być dofinansowanie zakupu samochodów ratowniczo-gaśniczych i sprzętu dla OSP ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. Inna ścieżka to programy transgraniczne (Interreg), gdzie przygraniczne OSP uczestniczą w projektach wspólnie ze strażakami z krajów ościennych, zdobywając środki na wspólne ćwiczenia, szkolenia, a nawet sprzęt.

Współpraca z gminą: Podobnie jak w przypadku funduszy krajowych, tak i przy europejskich rola OSP to często partnerstwo i sygnalizowanie potrzeb. Dobre relacje z gminą zaprocentują tym, że wójt uwzględni remizę OSP w planach dofinansowania.

6. Sektor Prywatny i Fundacje

Społeczna rola strażaków OSP jest powszechnie doceniana, dlatego również sektor prywatny chętnie ich wspiera:

• „ORLEN dla Strażaków”: Coroczny program Fundacji ORLEN, w którym OSP z całego kraju mogą składać wnioski o dofinansowanie zakupu sprzętu czy umundurowania.
• Fundacja PGNiG czy Fundacja PZU: Te duże firmy ubezpieczeniowe i energetyczne także mają programy wsparcia dla służb ratowniczych (np. akcja „Pomoc To Moc” PZU).
• Lokalne firmy i fundusze: Warto sprawdzić, jakie większe przedsiębiorstwa działają w okolicy (np. Fundacja KGHM „Polska Miedź”, Fundacja LOTOS, Fundacja Grupy Azoty) i czy nie prowadzą programów grantowych lub konkursów dla społeczności lokalnych. Oprócz programów grantowych, wiele OSP korzysta z bezpośredniego sponsoringu lub darowizn lokalnych biznesów.
• Fundusz Składkowy Ubezpieczenia Społecznego Rolników: Rokrocznie ogłasza konkursy dofinansowujące w formie dotacji różne zakupy lokalnych OSP. Wkład własny ustalany jest na poziomie rzędu 1% kosztów kwalifikowanych.
• Nieodpłatne przekazanie mienia: OSP mogą starać się o nieodpłatne przekazanie pojazdu i sprzętu nie tylko z Państwowej Straży Pożarnej i innych służb podległych ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych, ale również np. mienia będącego w dyspozycji Ministra Obrony Narodowej.

Crowdfunding - Społeczne finansowanie dla OSP

Wyzwania finansowe, z którymi mierzą się jednostki OSP, można skutecznie rozwiązać poprzez finansowanie społeczne, czyli crowdfunding. Dzień Strażaka to dobra okazja, by podpowiedzieć, jak OSP mogą pomóc sobie i mieszkańcom dzięki zbiórkom charytatywnym w serwisie crowdfundingowym.

Pomysły na zbiórki crowdfundingowe:

1. Pomoc poszkodowanym w pożarze/powodzi: Gdy spłonął komuś dobytek życia, OSP może założyć zbiórkę internetową, do której każdy będzie mógł się dorzucić, by pomóc w odbudowie domu czy zakupie najpotrzebniejszych przedmiotów.
2. Wsparcie dla strażaka w potrzebie: Jeśli druh ucierpiał podczas akcji i wymaga kosztownego leczenia lub rehabilitacji, zbiórka może pomóc zebrać środki na jego powrót do zdrowia.
3. Wsparcie dla rodzin poległych strażaków: Utrata najbliższej osoby to trudny moment. Oprócz wsparcia duchowego, zbiórka finansowa może pomóc rodzinie pokryć koszty pogrzebu czy odnaleźć się w nowej rzeczywistości, zwłaszcza gdy zmarły był głównym żywicielem.
4. Zakup potrzebnego sprzętu dla jednostki OSP: Kaski, stroje koszarowe, motopompa? A może Wasz sztandar strażacki wymaga renowacji? Lista zapotrzebowania jednostki OSP jest długa i kosztowna. Zbiórka społeczna może uzupełnić braki w budżecie.
5. Remont remizy: Remizy były i są miejscem kultywowania tradycji narodowej, kultury i sztuki, służąc całej społeczności. Gdy brakuje funduszy na odświeżenie remizy, zbiórka charytatywna może zaangażować mieszkańców do wspólnej „cegiełki”, nawiązując do tradycji budowania remiz wspólnymi siłami.
6. Wóz strażacki potrzebny od zaraz: Na renowację całego wozu, zakup konkretnej części do wymiany (np. nowej belki sygnalizacyjnej) lub zebranie wkładu własnego, by spełnić marzenia o własnym samochodzie strażackim.
7. Orkiestra dęta OSP: Na utrzymanie orkiestry, renowację starych i zakup nowych instrumentów. Można również zebrać fundusze na założenie nowej orkiestry dętej.
8. Kursy pierwszej pomocy: Fundusze na zaproszenie ratownika medycznego, zakup apteczek, fantomów, defibrylatorów, czy sprzętu do prowadzenia szkoleń dla innych, np. w okolicznych szkołach lub przy okazji lokalnych festynów.
9. Wyposażenie dla kobiet w OSP: W momencie zaangażowania kobiet, będą potrzebne dla nich nowe mundury wyjściowe i stroje koszarowe. Na ten cel również można założyć zbiórkę.
10. Wsparcie dla Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej (MDP): Fundusze na stroje (mundury koszarowe lub dresy), sprzęt do ćwiczeń (tor przeszkód), kaski, czy organizację obozów szkoleniowych i wspólnych wyjazdów dla młodych ludzi, którzy coraz częściej przystępują do MDP.
11. Finansowanie wyjazdów na zawody strażackie: Gdy drużyna OSP wygrała zawody powiatowe i ma nominację na wojewódzkie, zbiórka może pokryć koszty transportu, np. na paliwo, a nawet na autokar dla kibiców.
12. Organizacja festynów dla mieszkańców: Na zapewnienie darmowych atrakcji dla dzieci (zjeżdżalnie, trampoliny, animatorzy) lub zorganizowanie potańcówki pod gołym niebem z muzyką na żywo.
13. Akcje charytatywne dla potrzebujących w okolicy: Na wzór #GaszynChallenge, OSP może zorganizować zbiórkę dla chorego dziecka, osoby zmagającej się z nowotworem, czy też dla lokalnego domu dziecka, domu samotnej matki, domu opieki społecznej lub schroniska dla zwierząt (np. na pieluchy, zabawki, ubrania, karmę).

To tylko niektóre z pomysłów, na jakie można założyć zbiórkę online. Na serwisach crowdfundingowych można znaleźć wiele inspiracji, na co zbierają inni strażacy. Regularne informowanie mieszkańców o tym, na co zbierane są fundusze i jak zostały wykorzystane, buduje zaufanie i zachęca do dalszego wsparcia.

Podstawa prawna funkcjonowania OSP

Ochotnicze Straże Pożarne oraz Związek Ochotniczych Straży Pożarnych RP funkcjonują jako stowarzyszenia na podstawie ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach oraz ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej, a także w oparciu o przepisy ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Stowarzyszenie to dobrowolne, samorządne, trwałe zrzeszenie o celach niezarobkowych, które uzyskuje osobowość prawną z chwilą wpisania do Krajowego Rejestru Sądowego (KRS). Posiadanie aktualnego wpisu w KRS i ważnego statutu jest wymogiem formalnym do ubiegania się o wiele form wsparcia finansowego. Ochotnicze straże pożarne są nieco silniej umocowane w prawodawstwie niż przeciętne stowarzyszenie.

tags: #dzialac #aktywnie #na #rzecz #osp