Szczepienie na ospę jest jedynym bezpiecznym sposobem zapobiegania tej chorobie. Powikłania związane z ospą wietrzną u dzieci, choć rzadkie, mogą być bardzo poważne. Zatem, czy warto szczepić wszystkie dzieci przeciw ospie? Jakie ryzyko niesie ze sobą szczepienie na ospę? W każdym przypadku to lekarz podejmuje indywidualną decyzję o możliwości zaszczepienia na ospę, ale rodzice powinni mieć świadomość tego, jak przebiega ospa u dziecka, jakie powikłania może powodować i jakie jest ryzyko związane ze szczepieniem.
Ospa Wietrzna - Co Warto Wiedzieć?
Charakterystyka Wirusa i Zakaźność
Ospa wietrzna jest ostrą chorobą zakaźną wywołaną przez wirus ospy wietrznej i półpaśca z rodziny Herpesviridae. Jest to jedna z najbardziej zaraźliwych chorób zakaźnych. Najczęstszym źródłem zakażenia jest bezpośredni kontakt z chorym lub droga kropelkowa. Zakażenie szerzy się także przez kontakt z przedmiotami zanieczyszczonymi wydzielinami z dróg oddechowych chorej osoby.
Wirus ospy wietrznej rozprzestrzenia się już na 2 dni przed pojawieniem się wysypki, co sprawia, że wielu chorych może być nieświadomych roznoszenia choroby. Okres zakaźności trwa 1-2 dni przed i do 6 dni po pojawieniu się wysypki, praktycznie do przyschnięcia wszystkich pęcherzyków. Czas od chwili zakażenia do pojawienia się pierwszych symptomów choroby, czyli inkubacja, to najczęściej od 10 do 21 dni.
W przypadku kontaktu domowego z osobą chorą na ospę wietrzną zachoruje do 90% narażonych. Ryzyko zarażenia w środowisku domowym jest bardzo duże - sięga 80-90%. W Polsce rocznie rejestruje się około 150-220 tysięcy zachorowań, z czego większość dotyczy dzieci poniżej 10. roku życia.
Objawy i Przebieg Choroby
Pojawienie się charakterystycznej wysypki zwykle jest poprzedzone kilkudniowym okresem objawów zwiastunowych, takich jak: bóle głowy, gorączka/stan podgorączkowy, złe samopoczucie czy utrata apetytu. Charakterystycznym objawem ospy wietrznej jest swędząca wysypka grudkowo-pęcherzykowa, występująca na skórze całego ciała, również na owłosionej skórze głowy, tułowiu, twarzy, kończynach i błonach śluzowych.
U większości chorych ospa wietrzna ma łagodny przebieg, a wysypka ustępuje w ciągu 1-2 tygodni. Jednak należy pamiętać, że nawet jeśli nie dojdzie do zachorowania w dzieciństwie, choroba może rozwinąć się w późniejszym okresie życia, a wówczas jej przebieg zwykle jest poważniejszy. Ospa wietrzna ma cięższy przebieg u dorosłych powyżej 20 lat, gdzie ryzyko powikłań, a nawet zgonu, jest 10-20 razy większe niż u dzieci. Jest również bardzo groźna dla kobiet w ciąży, noworodków matek, które zachorowały na ospę w ciągu 5 dni przed porodem lub do 48 h po nim, oraz chorych z upośledzoną odpornością.
Potencjalne Powikłania Ospy Wietrznej
Mimo że komplikacje w przypadku zachorowania na ospę nie są częste, to mogą być trwałe i bardzo poważne. U 2-6% chorych mogą wystąpić groźne powikłania. Wśród najczęstszych z nich są bakteryjne zakażenia skóry, które mogą powodować powstanie szpecących blizn.
Jeszcze groźniejsze są powikłania neurologiczne - ospa wietrzna może być powikłana rozwojem zapalenia móżdżku, mózgu lub opon mózgowo-rdzeniowych i prowadzić do trwałych zaburzeń neurologicznych. Może wystąpić także ostra małopłytkowość. Ważne jest, że powikłania te obserwuje się również u dzieci uprzednio zdrowych, bez zaburzeń odporności.
Po przechorowaniu ospy wietrznej wirus pozostaje w organizmie w postaci utajonej do końca życia. W sprzyjających dla niego okolicznościach, np. w stanach zaburzonej odporności (np. zaostrzenia chorób przewlekłych), może rozwinąć się półpasiec. Szczepienie na ospę znacznie zmniejsza ryzyko półpaśca w porównaniu do osób, które nie były szczepione i przechorowały ospę.
Szczepienie Przeciwko Ospie Wietrznej: Kluczowe Informacje
Dlaczego Warto Szczepić Dzieci Przeciwko Ospie?
Szczepienie na ospę jest jedynym bezpiecznym sposobem zapobiegania tej chorobie. Duża zaraźliwość ospy sprawia, że niezwykle łatwo się ona rozprzestrzenia w środowisku dziecięcym. Mimo iż ospa wietrzna najczęściej występuje u dzieci, statystyki pokazują, że zachorowania w późniejszym wieku są również odnotowywane, a ich przebieg jest znacznie poważniejszy.
Uciążliwość choroby, objawiająca się złym samopoczuciem, gorączką i swędzącą wysypką trwającą kilka dni, jest kolejnym argumentem. Zaszczepienie dziecka, zwłaszcza przed pójściem do żłobka, przedszkola lub szkoły, znacząco chroni je przed tą chorobą i jej powikłaniami. Nawet jeśli mimo podania szczepionki rozwinie się ospa, ma ona najczęściej łagodny przebieg, z dużo mniejszym ryzykiem ciężkich powikłań. Ospa wietrzna jest chorobą nieprzewidywalną - nie jesteśmy w stanie przewidzieć, które dzieci przechorują ją łagodnie, a u których dojdzie do rozwoju ciężkich powikłań.
Schemat Szczepienia i Skuteczność
Szczepienie na ospę przeprowadza się w dwóch dawkach. Pierwsza z nich najlepiej aby była podana po 12. miesiącu życia, choć wkłucia mogą być wykonywane już od 9. miesiąca życia u zdrowych dzieci. Druga dawka podawana jest po upłynięciu przynajmniej 6 tygodni (optymalnie 6-8 tygodni) od pierwszej. Obie dawki są potrzebne, aby skuteczność szczepienia była jak największa.
Szczepionka przeciw ospie wietrznej jest podawana podskórnie, w inne miejsce niż pozostałe szczepionki. Skuteczność szczepionki wynosi ponad 95%. Jeżeli pod uwagę weźmiemy ochronę przed ciężkim przebiegiem zakażenia, to skuteczność podania 1 dawki lub 2 dawek jest porównywalna i wynosi ok. 98-99%. Ochrona przed rozwojem jakichkolwiek objawów ospy wietrznej jest wysoka i po podaniu 2 dawek wynosi 92% (po 1 dawce wynosi 77-86%). Szczepienie zabezpiecza przed objawami i powikłaniami ospy wietrznej na całe życie.
Szczepionka przeciw ospie wietrznej może zostać również podana jako szczepienie poekspozycyjne (po kontakcie z chorym) - optymalnie do 72 godzin od kontaktu, maksymalnie do 120 godzin. Szczepienie w ciągu 3 dni od takiego kontaktu znacznie zmniejsza ryzyko rozwinięcia się choroby i związanych z nią powikłań.
Why Do We Get Vaccines?
Dla Kogo Szczepionka Przeciwko Ospie Wietrznej?
W Polsce szczepienie na ospę jest w większości przypadków szczepieniem zalecanym, choć nie obowiązkowym. Zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych (PSO), szczepienie przeciwko ospie wietrznej należy do szczepień obowiązkowych wśród określonych grup ryzyka. Obowiązkowym szczepieniom przeciw ospie wietrznej podlegają dzieci i młodzież do ukończenia 19. roku życia, które nie chorowały na ospę wietrzną oraz dzieci przebywające lub zakwalifikowane do pobytu w różnych placówkach opieki zbiorowej, m.in. w rodzinnych domach dziecka, placówkach opiekuńczo-wychowawczych, zakładach pielęgnacyjno-opiekuńczych, domach dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży, interwencyjnych ośrodkach preadopcyjnych oraz w domach pomocy społecznej. Szczepienie jest również bezpłatne dla dzieci przebywających w tych placówkach.
Dla pozostałych osób szczepienie należy do szczepień zalecanych. Zaleca się je osobom szczególnie narażonym, m.in. dzieciom do 12. roku życia, dzieciom przebywającym w żłobkach lub w klubikach, kobietom planującym ciążę (z uniknięciem zajścia w ciążę w ciągu 1 miesiąca po szczepieniu), oraz cierpiącym z powodu takich chorób, jak ostra białaczka czy upośledzenie odporności. Zaleca się wykonanie szczepienia wszystkim dzieciom, z wyjątkiem tych, które cierpią na ciężkie zaburzenia odporności. Szczepienie można przeprowadzić nie tylko u maluchów, ale również u starszych dzieci i dorosłych. Im wcześniej jednak się je wykona, tym większa szansa na to, że nie dojdzie do rozwoju choroby po kontakcie z osobą chorą.
Bezpieczeństwo Szczepienia i Możliwe Działania Niepożądane
Szczepionki przeciw ospie wietrznej są bezpieczne i dobrze tolerowane. Szczepionka zawiera żywe wirusy, ale tak osłabione i zmodyfikowane, że nie wywołują u zdrowych osób choroby, a stymulują odporność. W składzie szczepionki jest osłabiony wirus, który nie przenosi się na osoby z bliskiego otoczenia. U zdrowych osób szczepionka rzadko wywołuje niepożądane odczyny poszczepienne (NOP).
Do najczęstszych działań niepożądanych po zastosowaniu szczepionki zapobiegającej ospie u dzieci należą:
- Łagodne odczyny w miejscu wstrzyknięcia: zaczerwienienie, obrzęk i/lub ból, które występują zwykle w pierwszej dobie po szczepieniu (ok. 20%).
- Przemijająca gorączka: pojawia się zwykle 7-21 dni po szczepieniu i dotyczy ok. 10% szczepionych.
- Wysypka: kilka zmian na skórze (czerwonawych grudek, rzadziej typowych pęcherzyków), które pojawiają się w ciągu 5-26 dni po szczepieniu u 3-5% szczepionych i znikają samoistnie bez śladu. Po szczepieniu rzadko występuje poronna postać ospy wietrznej.
Przeciwwskazania do Szczepienia
Nie dla wszystkich szczepienie jest bezpieczne. Jednym z głównych przeciwwskazań do jego zastosowania są ciężkie zaburzenia odporności, chłoniaki oraz inne choroby nowotworowe z zajęciem układu chłonnego lub szpiku. Inne przeciwwskazania to:
- gorączka,
- ciężkie reakcje alergiczne na składniki uprzednio podanych szczepionek,
- przyjmowanie radioterapii w odstępie krótszym niż pół roku,
- niska odporność humoralna,
- przyjmowanie salicylanów,
- ciąża.
Przed szczepieniem należy skontaktować się z lekarzem, który przeprowadzi kwalifikację.
Ważne Informacje Przed i Po Szczepieniu
Szczepienie przeciwko ospie wietrznej nie wymaga specjalnego przygotowania. Przed podaniem szczepionki lekarz przeprowadza rozmowę i badanie, na podstawie których dokonuje kwalifikacji. Koszt szczepionki nie obejmuje kwalifikacji do szczepienia, a jej wykupienie w aptece jest po stronie pacjenta lub jego rodziców/opiekunów prawnych na podstawie recepty.
Jeżeli z powodu choroby przewlekłej lekarz przepisał dziecku preparat kwasu acetylosalicylowego (np. aspirynę), nie wolno go podawać w ciągu 6 tygodni po szczepieniu przeciwko ospie. Dziecka nie należy szczepić przez 3-11 miesięcy po leczeniu krwią, osoczem, immunoglobulinami lub innymi preparatami krwi. Jeżeli Twoje dziecko otrzymało preparaty krwi, poinformuj o tym lekarza - w takim przypadku, aby szczepienie było w pełni skuteczne, trzeba je opóźnić. Preparatów krwi nie należy także podawać w ciągu 2 tygodni po szczepieniu przeciwko ospie wietrznej; jeżeli jednak takie leczenie jest konieczne, szczepienie trzeba powtórzyć po odpowiednio długiej przerwie. Po szczepieniu przeciwko ospie wietrznej co najmniej przez 2 tygodnie nie należy podawać preparatów immunoglobulin i preparatów krwi zawierających immunoglobuliny.
Po szczepieniu nie trzeba powstrzymywać się od codziennych aktywności (np. kąpieli itp.). Szczepionka zawiera niewielką ilość antybiotyku - neomycyny, jednak uczulenie miejscowe na neomycynę w preparatach stosowanych na skórę (tzw. wyprysk kontaktowy) nie stanowi przeciwwskazania do szczepienia.
Dla osób, które z różnych przyczyn nie mogą być szczepione, najlepszą ochroną jest zaszczepienie jak największej ilości zdrowych osób z ich otoczenia. Jeśli Twoje dziecko po szczepieniu będzie miało kontakt z pacjentem z wymienionych powyżej grup ryzyka (np. z niedoborem odporności) lub z kobietą w ciąży, należy zgłosić to lekarzowi.
"Ospa Party" - Niebezpieczna Moda
"Ospa party" to spotkanie organizowane przez rodziców/opiekunów, podczas którego zdrowe dzieci, które nie przechodziły jeszcze ospy wietrznej, mają kontakt z dzieckiem aktualnie zarażonym tym wirusem. W zamyśle celem takiego spotkania jest zarażenie zdrowych dzieci, aby po przejściu choroby ich układ odpornościowy wytworzył trwałą odporność. Jednak ospa wietrzna jest chorobą nieprzewidywalną, a u niektórych dzieci mogą wystąpić groźne powikłania, których nie jesteśmy w stanie przewidzieć. Dlatego takie praktyki są niezalecane i niosą ze sobą ryzyko dla zdrowia dzieci, a także dorosłych.