Tragedia z 11 września 2001 roku radykalnie zmieniła pogląd na ochronę przeciwpożarową wieżowców oraz kwestię ewakuacji ludzi z budynków wysokościowych. W przypadku WTC potwierdziła się stara prawda, iż nie ma wieżowców w pełni odpornych na ogień. Prawdziwym zagrożeniem okazało się zapadanie konstrukcji, podczas gdy w przypadku innych pożarów budynków wysokich najwięcej ofiar powodował toksyczny gaz.
Wyzwania ewakuacji w budynkach wysokich
Kluczowym problemem pozostaje czynnik ludzki. Użytkownicy budynków wysokościowych często nie wiedzą, jak przetrwać pożar i nie są w stanie opuścić obiektu w bezpiecznym czasie. Tradycyjne drogi ewakuacyjne, takie jak schody, nie umożliwiają sprawnej ewakuacji wszystkich osób, co dla części użytkowników może brzmieć jak wyrok śmierci.
Szczególną grupą narażoną na niebezpieczeństwo są osoby niepełnosprawne, poruszające się na wózkach elektrycznych, kobiety w ciąży, osoby ranne oraz wszyscy z ograniczeniami ruchowymi. Trudno wyobrazić sobie ewakuację po schodach osoby ważącej 100 kg wraz z elektrycznym wózkiem o podobnej masie. Szacuje się, że osoby o ograniczonej mobilności mogą stanowić nawet do pięciu procent populacji użytkowników dużych budynków.
Europejskie podejście do dźwigów w czasie pożaru
Europejskie przepisy, co do zasady, nie dopuszczają wykorzystywania dźwigów do ewakuacji osób w czasie pożaru. Aktualne normy stanowią, że w przypadku zagrożenia kabina dźwigu powinna zjechać na poziom ewakuacyjny, otworzyć drzwi i pozostać zablokowana do zakończenia akcji ratunkowej.
- PN-EN 81-72:2005 - Przepisy bezpieczeństwa dotyczące budowy i instalowania dźwigów dla straży pożarnej.
- PN-EN 81-73:2006 - Funkcjonowanie dźwigów w przypadku pożarów (automatyczne wyłączanie z użycia).
Z wyjątkiem specyficznych przypadków, definiowanych przez lokalne normy (np. BS 5588 w Wielkiej Brytanii czy AS4 we Francji), dźwigi są wyłączane z użytku w momencie wykrycia zagrożenia.
Nowoczesne standardy bezpieczeństwa i ochrona szybów
Największym zagrożeniem dla życia w czasie pożaru jest toksyczny gaz. Dlatego kluczowe jest zapewnienie nadciśnienia w szybach dźwigowych (rzędu 50 Pa), co skutecznie zabezpiecza szyb przed zadymieniem. System ochrony szybu opiera się na:
- Wykryciu dymu przez czujki systemu sygnalizacji pożarowej.
- Aktywacji wentylatorów nadciśnieniowych w szybie i przedsionku dźwigu.
- Odpowiednim zaprogramowaniu sterowania, uniemożliwiającym zatrzymanie się dźwigu na piętrze objętym pożarem.
W celu zapobiegania rozprzestrzenianiu się ognia, norma PN-EN 81-58:2005 określa wymogi odporności ogniowej drzwi przystankowych. Drzwi te muszą uniemożliwiać przenikanie ognia do szybu i przemieszczanie się go na wyższe kondygnacje.
Podejście amerykańskie i światowe trendy
Narodowy Instytut Standardów i Technologii (NIST) w swoich pracach studialnych dopuszcza w określonych warunkach korzystanie z dźwigów do ewakuacji. Nowe podejście zakłada instalację wzmocnionych konstrukcyjnie dźwigów oraz wyznaczanie na każdym piętrze tzw. opiekunów pożarowych, którzy pomagają niepełnosprawnym w procesie ewakuacji.
W lipcu 2014 r. NIST opublikował notę techniczną nr 1825, która analizowała wykorzystanie dźwigów w budynkach międzynarodowych. Wskazano w niej, że choć wiele budynków na świecie już wdrożyło takie procedury, nadal istnieją wyzwania organizacyjne oraz potrzeba dalszych badań nad behawioralną reakcją ludzi na bodźce w sytuacji zagrożenia.
Ewakuacja i zwalczanie pożarów - Szkolenie BHP - www.asekor.pl
Oznakowanie wind strażackich
Zgodnie z przepisami, w obiektach takich jak szpitale, budynki wysokościowe czy obiekty użyteczności publicznej (powyżej 50 osób), musi znajdować się co najmniej jeden dźwig przystosowany dla ekip ratowniczych. Takie windy powinny być wyraźnie oznakowane zgodnie z normą ISO 7010. Znak „winda strażacka” zawiera piktogram windy oraz głowę strażaka w hełmie, co umożliwia szybką lokalizację dźwigu przez służby ratunkowe w warunkach stresu i ograniczonej widoczności.