Zagadnienia związane z emeryturą funkcjonariuszy służb mundurowych, w tym strażaków Państwowej Straży Pożarnej (PSP), reguluje ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 288, ze zm.).
Zasady nabycia prawa do emerytury - funkcjonariusze przyjęci przed 1 stycznia 1999 r.
Zgodnie z art. 12 cytowanej ustawy, emerytura tzw. policyjna przysługuje funkcjonariuszowi zwolnionemu ze służby, który w dniu zwolnienia ma na koncie 15 lat służby w wymienionych wyżej formacjach. Wyjątek stanowią osoby, które mają ustalone prawo do emerytury określonej w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, obliczonej z uwzględnieniem okresów służby i okresów z nią równorzędnych.
Jako równorzędne ze służbą w Państwowej Straży Pożarnej traktuje się - w myśl art. 13 tej ustawy - okresy szczegółowo w nim wymienione.
Emeryturę podwyższa się m.in. o 2% podstawy wymiaru za każdy rok służby pełnionej bezpośrednio w charakterze nurka i płetwonurka oraz przy zwalczaniu fizycznym terroryzmu, a także o 0,5% podstawy za każdy rok służby pełnionej w warunkach szczególnie zagrażających życiu i zdrowiu. Z przedstawionych powyżej przepisów jednoznacznie wynika, że w przypadku funkcjonariusza PSP (a także innych służb wymienionych w ustawie), który uzyskał prawo do emerytury w myśl art. 15 ustawy, uwzględnia się okresy zarówno służby, jak i pracy cywilnej (składkowe) oraz okresy nieskładkowe.
Podstawę wymiaru emerytury stanowi natomiast uposażenie należne funkcjonariuszowi na ostatnio zajmowanym stanowisku (zgodnie z art. 15 ust. 7 ustawy).
Zasady emerytalne dla funkcjonariuszy przyjętych do służby po 1 stycznia 1999 r.
Inaczej przedstawia się sytuacja w przypadku funkcjonariusza, który został przyjęty do służby po raz pierwszy po 1 stycznia 1999 r. Wówczas, zgodnie z art. 15a ustawy, emerytura wynosi 40% podstawy jej wymiaru za 15 lat służby i wzrasta na zasadach określonych w art. 15 ust. 1 pkt 1 i ust. 2-5, tj. o 2,6% podstawy wymiaru - za każdy dalszy rok tej służby. W tym przypadku nie ma jednak możliwości uwzględnienia okresów składkowych i nieskładkowych.
Również w tej grupie emeryturę podwyższa się m.in. o 2% podstawy wymiaru za każdy rok służby pełnionej bezpośrednio w charakterze nurka i płetwonurka oraz przy zwalczaniu fizycznym terroryzmu, a także o 0,5% podstawy za każdy rok służby pełnionej w warunkach szczególnie zagrażających życiu i zdrowiu.
Dualny system świadczeń
Zapis art. 15a został dodany przez art. 7 pkt 9 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 166, poz. 1609) z dniem 1 października 2003 r. Nowy sposób obliczania emerytury dla osób, które po raz pierwszy wstąpiły do służby po 1 stycznia 1999 r., a jednocześnie legitymowały się okresami cywilnego zatrudnienia, miał im umożliwić uzyskanie świadczeń z dwóch różnych źródeł.
Emeryturę tzw. policyjną (wyłącznie za lata służby) osoby te miały otrzymywać z Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA, a emeryturę z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i członkostwa w otwartym funduszu emerytalnym (za lata „cywilnego” zatrudnienia) - z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Jeżeli funkcjonariusz PSP urodzony po 31 grudnia 1948 r. został przyjęty do służby po raz pierwszy po 1 stycznia 1999 r. i poza okresem w niej spędzonym może udokumentować okresy ubezpieczenia społecznego (np. z tytułu pozostawania w stosunku pracy), przysługuje mu prawo ubiegania się o emeryturę na zasadach określonych w art. 24 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 748 ze zm.).
Przyznanie funkcjonariuszowi emerytury na podstawie powołanego wyżej przepisu możliwe jest pod warunkiem osiągnięcia przez niego wieku emerytalnego, wynoszącego 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Dla ustalenia prawa do tego świadczenia nie jest istotna długość okresu ubezpieczenia społecznego (rok czy 20 lat) ani tytuł ubezpieczenia (zatrudnienie bądź prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej).
Sposób obliczania wysokości tej emerytury określa art. 26 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zgodnie z tym przepisem, podstawę obliczenia świadczenia stanowi suma składek zewidencjonowanych na indywidualnym koncie ubezpieczonego w ZUS, z uwzględnieniem ich waloryzacji oraz zwaloryzowanego kapitału początkowego. Jeżeli funkcjonariusz przed przyjęciem do służby przebył przed 1 stycznia 1999 r. cały swój staż ubezpieczeniowy, a po zwolnieniu ze służby nie będzie podlegał ubezpieczeniu emerytalnemu, np. z tytułu pozostawania w stosunku pracy, podstawę obliczenia jego emerytury z FUS stanowił będzie wyłącznie odpowiednio zwaloryzowany kapitał początkowy.
Jeżeli suma świadczenia obliczonego na podstawie art. 15a przysługującego łącznie ze świadczeniem z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych będzie niższa od kwoty najniższej emerytury, emerytura „policyjna” zostanie podwyższona w taki sposób, aby suma świadczeń nie była niższa od kwoty najniższej emerytury (art. 18 ust. 3 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r.).
Zasady emerytalne dla funkcjonariuszy przyjętych do służby po 31 grudnia 2012 r.
Funkcjonariusze przyjęci po raz pierwszy do służby po 31 grudnia 2012 r. podlegają odmiennym zasadom emerytalnym. Zgodnie z art. 18b ustawy, świadczenie emerytalne otrzymuje funkcjonariusz zwolniony ze służby, który w dniu zwolnienia ma ukończone 55 lat życia i co najmniej 25 lat służby we wspomnianych formacjach.
Jako równorzędny ze służbą traktuje się okres służby wojskowej uwzględniany przy ustalaniu prawa do emerytury wojskowej. Do wysługi emerytalnej zalicza się również okresy, o których mowa w art. 16 ust. 2 ustawy.
Emerytura dla funkcjonariusza przyjętego po raz pierwszy do służby po 31 grudnia 2012 r. wynosi 60% podstawy jej wymiaru za 25 lat służby i wzrasta o 3% za każdy dalszy rok tej służby (art. 18e ust. 1 cytowanej ustawy).
W myśl art. 18f tejże ustawy, podstawę wymiaru świadczenia stanowi średnie uposażenie funkcjonariusza należne przez 10 kolejnych wybranych przez niego lat kalendarzowych. W przypadku funkcjonariuszy przyjętych po raz pierwszy do służby po 31 grudnia 2012 r. w sposób odmienny od dotychczasowego ustala się podstawę wymiaru emerytury, co szczegółowo określa art. 18f ust. 1-3.
Gdzie jest podpis premiera? Dziwne wyjaśnienia Kosiniaka-Kamysza!
Policyjne zaopatrzenie emerytalne dla byłych funkcjonariuszy pożarnictwa
Oddzielną grupę osób uprawnionych do tzw. policyjnego zaopatrzenia emerytalnego stanowią byli funkcjonariusze pożarnictwa, którzy w styczniu 1992 r. złożyli pisemną zgodę na podjęcie służby w PSP. Ich uprawnienia emerytalne określa art. 129 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1313 ze zm.) oraz zapisy rozporządzenia ministra spraw wewnętrznych i administracji z dnia 23 grudnia 1999 r. w sprawie szczegółowych warunków ustalania uposażenia przyjmowanego za podstawę wymiaru świadczeń emerytalnych strażaków, którzy nie zostali powołani lub mianowani na stanowiska służbowe w Państwowej Straży Pożarnej (Dz.U. nr 109, poz. 1289).
Zgodnie z powyższymi przepisami, osobom tym okres zatrudnienia w jednostkach ochrony przeciwpożarowej lub na stanowiskach, na których wykonywali czynności z zakresu ochrony przeciwpożarowej - od 1 lutego 1992 r. nie dłużej niż do 30 czerwca 1999 r. - jest zaliczany do wysługi emerytalnej.
Stosownie do art. 129 ust. 8-10 ustawy o PSP, Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej stwierdza zakończenie okresu zatrudnienia tych strażaków, przy czym decyzję w tej sprawie traktuje się do celów emerytalnych jak decyzję o zwolnieniu ze służby w Państwowej Straży Pożarnej.