Pojazd Gazela to rosyjski samochód dostawczy, który od początku lat 90. zyskał szerokie zastosowanie, zwłaszcza w Polsce, gdzie stał się popularny w jednostkach Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP), małych firmach, a także jako terenowa karetka typu "R". Jego niewątpliwe walory, w tym napęd 4x4 i duża dzielność w terenie, sprawiły, że jest ceniony w trudnych warunkach.
Wprowadzenie do pojazdu Gazela w służbie OSP
W Polsce Gazela jest znana głównie z jednostek OSP oraz jako terenowa karetka "R", potrafiąca radzić sobie w naprawdę trudnym terenie.
Przykład OSP Wisłoczek: Zakup i Specyfika Użytkowania
Samochód dla jednostki OSP Wisłoczek został zakupiony przez Gminę Rymanów z OSP Cierpisz w powiecie łańcuckim. Pojazd, choć ma 17 lat (rocznik 2008), jest w bardzo dobrym stanie. Gazela zastąpiła 32-letniego Żuka. Na pojeździe znajduje się podstawowy sprzęt gaśniczy do prowadzenia podstawowych czynności podczas pożarów. Niebawem będzie jeszcze doposażona w kolejny niezbędny sprzęt, m.in. drabinę, rozdzielacz, kasetony wężowe, gaśnicę, latarki i sorbent.
Jednostka OSP Wisłoczek, założona w 1981 roku, w ciągu ostatnich dwóch lat interweniowała 5 razy. Mimo niewielkiej liczby interwencji, jednostka jest znacznie oddalona od najbliższych jednostek OSP w KSRG, a w zimie warunki atmosferyczne często sprawiają, że dojazd do miejscowości jest bardzo trudny. Dh Grzegorz Zawada, Prezes Zarządu Oddziału Gminnego ZOSP RP w Rymanowie, podkreśla: „Gazela to pojazd o niewątpliwych walorach, który dzięki napędowi 4x4 i dużej dzielności w terenie, znakomicie poradzi sobie np. w zimowych warunkach, które w tej części gminy Rymanów są bardziej wymagające. Strażacy z Wisłoczka lekkim samochodem gaśniczym z motopompą (GLM) będą mogli sprawnie dojechać blisko rzeki i zbudować punkt czerpania wody (PCW) na wypadek większego pożaru.” Istnieje możliwość, że jeszcze w tym roku nowy pojazd strażaków z Wisłoczka zaparkuje w nowym garażu, gdyż rozpoczęły się prace związane z budową garażu z płyt warstwowych, który ma być podobny do tego z niedalekich Puław.
Inne jednostki OSP z Gazelą
W piątek 9 grudnia 2022 r. w przetargu nieograniczonym, przeprowadzonym w Urzędzie Gminy Haczów, Gmina Rymanów zakupiła samochód strażacki marki GAZ model „Gazela” z napędem 4x4 z przeznaczeniem dla jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej w Bałuciance. Przekazanie samochodu, używanego dotychczas przez jednostkę OSP w Jabłonicy Polskiej (Gmina Haczów), nastąpiło w sobotę 10 grudnia 2022 r. Samochód ten jest wyposażony w zbiornik na wodę wraz z wężem do szybkiego natarcia oraz lebiodkę do wyciągania samochodów.
Na terenie Miasta i Gminy Sieniawa, w latach 2006-2018, wśród zakupionych samochodów bojowych, obok pojazdów takich jak Volvo, Steyr, Ford i Peugeot Boxer, znalazła się również Gazela.
Historia i rozwój marki Gazela
Historia Gazeli zaczyna się pod koniec lat 80., daleko od rodzimej fabryki w Niżnym Nowogrodzie. Pomysł na opracowanie nowego dostawczaka miała angielska firma Sherpa, znana później jako Ldv. Stylizację pojazdu zlecono firmie Bertone, a modele nazwano roboczo Fr201 i Fr202. Problemy, głównie ekonomiczne, zleceniodawcy doprowadziły do wycofania się z dalszych prac. To, co już zostało opracowane, przejął koncern Renault i rosyjski GAZ. Prawdopodobnie model Ldv202 stał się późniejszym Masterem ze stajni Renault, a Ldv201 protoplastą rosyjskiej Gazeli.
W Rosji pojazd ten miał zastąpić zdecydowanie przestarzałą faf Łotwiję. Istnieje również wątek historii związany z łotewską fabryką, gdzie na jednej z prezentacji można było zobaczyć auto pod oznaczeniami Raf-Iveco, historycznie powiązane z firmą Gaz. Stąd pomysł na produkcję Gazeli pod swoją marką i z włoskimi silnikami. Powstały 2 lub 3 egzemplarze Raf Gazelle z podwójną kabiną, ale w związku z upadkiem fabryki w 1997 roku na tym poprzestano. Podobna sytuacja miała miejsce z projektem czeskiej Tatry, gdzie Gazela nie wyszła poza stadium rysunku. Pojazd był ostatecznie produkowany przez GAZ w latach 1994-2010, w różnych wersjach nadwoziowych i zabudowach specjalnych.
Gazela w Polsce: Od Andorii do Specjalistycznych Zabudów
W Polsce Gazele pojawiły się za sprawą andrychowskiej Andorii, która zajęła się ich sprzedażą w kraju na początku lat 2000. Oferowała głównie same kabiny z podwoziem do różnorakiej zabudowy, wyposażając je w silniki wysokoprężne własnej produkcji, ale też austriackiego Steyra. Był to wówczas swoisty fenomen, szczególnym zainteresowaniem cieszyła się odmiana 4x4. Gazela kosztowała niewiele więcej od dostawczego Poloneza Trucka, oferując przy tym dużo wyższe możliwości, szczególnie w terenie. Te ostatnie docenili również strażacy z jednostek OSP. Pojazdy w wersji furgon zabudowywała firma Moto-Truck, dostosowując je do potrzeb pożarnictwa.
Gazela jako Karetka Terenowa: Przykład z Limanowej
Gazele zastąpiły w wielu jednostkach wysłużone Żuki, dając lepsze możliwości transportu ludzi i sprzętu do akcji ratowniczych. Prawdziwym wyzwaniem było jednak dostosowanie tego nietypowego pojazdu do roli terenowej karetki. Pomysł pojawił się około 2002 roku w Limanowej, w dziale transportu sanitarnego tamtejszego szpitala. Był to teren wyjątkowo trudny, szczególnie zimą, co utrudniało niesienie skutecznej pomocy. Zbigniew Jeż, kierownik działu transportu limanowskiego szpitala, wspomina, że auto to było rewelacyjne.
Przed 2002 rokiem w większości dysponowano Fiatami 125p kombi i Polonezami. Górzysty teren utrudniał dotarcie do wzywających pomocy, a zimą było to wręcz niemożliwe w wielu przypadkach. Korzystano wówczas z pomocy ciągników lub pojazdów zaprzęgowych, co bardzo wydłużało dotarcie do poszkodowanych. W tym czasie w ofercie handlowej zakładów w Andrychowie pojawił się pojazd terenowy Gazelle z napędem na cztery koła. Postanowiono wówczas zakupić taki pojazd i dostosować go do potrzeb szpitala. Ze względu na brak środków własnych, kontynuowano akcję zbiórek pieniędzy, głównie pod kościołami, na kolejną już dwunastą karetkę. W pierwszej fazie zadania z uzbieranych środków zakupiono podwozie z kabiną pojazdu terenowego Gazelle, a w drugiej dobudowano kontener i zaadaptowano go według koncepcji szpitala jako przedział medyczny. Ponadto zakupiono nosze główne Ferno, ssak, nosze podbierakowe, krzesełko kardiologiczne, fotel kardiologiczny i deskę ortopedyczną. Pozostałe prace, takie jak sygnalizacja ostrzegawcza, montaż noszy, siedzeń, ogrzewania (Debasto), łączność radiowa, ogrzewanie postojowe (Defa) i instalacja tlenowa, wykonała załoga Działu Transportu Sanitarnego Szpitala. Był to efekt pracy zarówno personelu, jak i społeczności powiatu limanowskiego oraz sponsorów.
Pojazd poddano wielu ekstremalnym próbom w górzystym terenie, pokonywał koryta rzeczne, potoki górskie, zimą nieodśnieżone drogi i pola, przez co okazał się nieoceniony w ekstremalnych warunkach. W roku 2004, po zakończeniu wszystkich testów, został dopuszczony do eksploatacji jako Pojazd terenowy 4x4 Sanitarny typu "R". Przy okazji dokonano pewnych zmian, z których skorzystał również producent, np. przeniesiono pierwotnie zbyt nisko zamontowane pod zderzakiem przewody zasysające filtra powietrza, co podczas prób spowodowało wyłączenie silnika i utknięcie karetki w rzece (woda została zassana do filtra powietrza i do głowicy).
Problemem znanym z tych pojazdów było słabe zabezpieczenie antykorozyjne, ale zalet można było znaleźć wiele. W przypadku tej konkretnej karetki była to prostota obsługi i duża przestrzeń w przedziale medycznym, która pozwalała np. na skuteczną reanimację pacjenta. Był to także jedyny w Polsce terenowy ambulans "R" 4x4, służący w pogotowiu ratunkowym, z reduktorami i z dużym prześwitem podwozia, dzięki czemu mógł pokonywać kamieniste polne drogi, wąwozy, rzeki czy górskie potoki.
Gazela w Muzeum Ratownictwa w Krakowie
Ambulans Gaz Gazela został przekazany w 2019 roku do Muzeum Ratownictwa w Krakowie przez Szpital Powiatowy w Limanowej, województwo małopolskie, gdzie służył w latach 2004-2019. Co ważne, zakupiono go wówczas w ramach akcji „Zbiórka na Karetki” na terenie powiatu limanowskiego, która była ewenementem w skali kraju. Akcja, zakończona w 2005 roku, zebrała środki wykorzystane na zakup aż 12 karetek! Gazela, choć nigdy nie weszła do seryjnej produkcji ani też masowej eksploatacji w pogotowiu ratunkowym, była sensacją zarówno, gdy rozpoczynała swoją służbę, jak i teraz, po jej zakończeniu, stając się jednym z cenniejszych eksponatów w zbiorach Muzeum.
Nowoczesne Wersje Gazeli (Rodzina NEXT) na Rynku Polskim
Współczesne pojazdy Gazela, należące do rodziny NEXT, są dostępne w ofercie Kamaz Polska od kilku lat. Jak podkreśla Wojciech Traczuk - dyrektor handlowy Kamaz Polska - w zamyśle importera na rodzimym rynku mają one zająć pozycję po polskich Lublinach. Kwestia dotyczy bowiem aut lekkich, kategorii tonażowej do 3500 kg, relatywnie nowoczesnych oraz dostępnych w wielu wersjach docelowych. Jednocześnie są one atrakcyjne cenowo oraz kosztowo, wyróżniając się nie tylko konkurencyjną ceną samego nabycia, ale i długim okresem bezproblemowej eksploatacji, co poświadcza m.in. wydłużona gwarancja. Ich atrakcyjność podnosi też fakt, że wiele pozycji wyposażenia, u znanych zachodnich rywali dostępnych w opcji, tutaj występuje w standardzie i jest wliczonych w cenę podstawową.
Specyfikacje Techniczne i Zalety Eksploatacyjne
Silnik i układ napędowy
Źródło napędu stanowi sprawdzony, niezawodny i wydajny silnik Cummins ISF2.8s5129P o pojemności 2,8 litra. W zależności od potrzeb można go zamówić w wykonaniu 120- lub 150-konnym. Za przeniesienie napędu odpowiadają: jednotarczowe, suche sprzęgło z hydraulicznym sterowaniem oraz mechaniczna, 5-biegowa skrzynia przekładniowa. Układ napędowy dopełnia tylny most hipoidalny. Nawet odmiana 4×2 ma tylny napęd, a nie przedni, co znacznie zwiększa mobilność samochodu z ładunkiem na śliskiej lub grząskiej nawierzchni. Za opłatą da się dokupić blokadę tylnego mostu, która powoduje znaczne polepszenie jazdy w terenie lub na śliskiej drodze. Ponadto można zamówić wariant z napędem na obie osie - 4×4, ze stałym lub rozłączanym napędem na oś przednią. Gazela dostaje również koła bliźniacze z tyłu, co jeszcze zwiększa mobilność w trudnym terenie oraz podnosi ładowność. Konkurencja często nie proponuje nawet takiej opcji.
Zawieszenie i ładowność
Kolejna kluczowa użytkowa zaleta polega na tym, że w standardzie zastosowano mocne zawieszenie, składające się z trzech piór, w porównaniu z układami jedno- lub dwupiórowym, do tego za dopłatą, u najważniejszych rywali. W efekcie samochód staje się bardziej stabilny przy pełnym obciążeniu i spokojnie można go przeładować nawet o 1000 kg. Poza tym istnieje opcja montażu czwartego pióra, wzmacniającego zawieszenie i podnoszącego ładowność o kolejne 500 kg. Opcja ta kosztuje 1000 EUR, niemniej pozwala na sumaryczny wzrost rzeczywistej ładowności aż o 1500 kg (1000+500 kg). Tym samym Gazela z wariantu 3,5-tonowego realnie staje się wariantem 5-tonowym - o dopuszczalnej technicznie masie całkowitej równej 5000 kg, oznaczającej ładowność równą aż 3000 kg! I to pomimo, iż jest rejestrowana jako 3,5-tonowa. W związku z tym, od strony konstrukcyjnej wprowadzono konieczne wzmocnienia. Nawet długotrwałe przeładowywanie czy przewóz źle rozmieszczonych ładunków nie powinny negatywnie odbić się na stanie auta, wydatnie skracając czas jego bezawaryjnej eksploatacji.
Stabilność i wyposażenie wnętrza
Inna kluczowa użytkowa zaleta stanowi pochodną zastosowania w standardzie zarówno przedniego, jak i tylnego drążka stabilizatora, stabilizującego przechyły boczne pojazdu na zakrętach lub przy dużym wietrze. U konkurencji też on się pojawia, lecz zazwyczaj za dopłatą. Analogicznie konkurencyjnie prezentuje się wyposażenie wnętrza. W standardzie są tu dostępne radio z anteną, tempomat oraz zestaw dla palących, u rywali przeważnie znajdując się na liście opcji.
Koszty eksploatacji i gwarancja
Na koszty eksploatacji i posiadania nie wpływają wyłącznie same wydatki na bieżące użytkowanie. Istotne pozostają także oszczędności, jakie uzyskuje się z tytułu oferowania przez producenta wydłużonej gwarancji na wiele elementów. W tym obszarze Gazela również wypada niezwykle atrakcyjnie na tle najbliższych odpowiedników. Standardowa gwarancja na przedstawicieli rodziny NEXT wynosi 3 lata z limitem 150000 km, gdy u konkurencji standard stanowią 2 lata i przeciętnie 80000-100000 km. W przypadku jakichkolwiek problemów można skorzystać z pomocy ze strony autoryzowanej sieci obsługowo-naprawczej. Aktualna strategia sprzedażowa Kamaz Polska odnośnie lekkich aut dostawczych zakłada nie jedynie oferowanie nabywcom samych podwozi, lecz od razu wykonań kompletnych, z zabudową.