Artykuł analizuje, w jaki sposób tradycyjne filozoficzne podejścia do zjawisk takich jak grawitacja i zło, przedstawione w książce profesora Piotra Moskala „Metafizyka dla studentów teologii”, rozmijają się ze współczesną wiedzą naukową, zwłaszcza w dziedzinie fizyki i biologii.
Grawitacja: Od pożądania do zakrzywienia czasoprzestrzeni
W kontekście opisu grawitacji, autor zwraca uwagę na fundamentalne różnice między starożytnymi i współczesnymi interpretacjami. Filozofowie, w tym Arystoteles, często przypisywali ciałom „naturę spadania”, co w metafizyce Moskala jest tłumaczone jako „pożądanie naturalne”.
Koncepcja "pożądania naturalnego"
Na stronie 27 książki „Metafizyka dla studentów teologii” Moskal pisze: „Pożądanie zaś może być naturalne, zmysłowe i intelektualne. Pożądanie naturalne to konieczna inklinacja bytu (jego formy, jego natury) do współmiernego dobra. A więc kamień spada na Ziemię, bo taką ma inklinację, bo Ziemi naturalnie pożąda”. Autor artykułu ironicznie zauważa, że według tej logiki, jeśli człowiek upadnie i uderzy głową w bruk, to „winna jest wasza inklinacja do uderzenia o ziemię jako współmiernego dobra”.
Newtonowskie prawo powszechnego ciążenia
W przeciwieństwie do starożytnych poglądów, Izaak Newton postulował, że spadanie nie jest cechą tylko kamienia czy jabłka, ale każdej rzeczy. Wszystkie ciała, ziemskie i pozaziemskie, przyciągają się tą samą siłą wprost proporcjonalną do ich mas i odwrotnie proporcjonalną do kwadratu odległości między nimi. Księżyc dlatego krąży wokół Ziemi, że bezustannie na nią spada, co w połączeniu ze znaczną jego prędkością i kulistością Ziemi daje ruch okrężny.
Einsteinowska teoria względności
Albert Einstein poszedł jeszcze dalej, wyjaśniając siłę grawitacji jako wynik zakrzywiania przestrzeni przez masę. Każda masa zakrzywia przestrzeń, podobnie jak masa położona na materiale powoduje jego zagłębianie się i przez to zmienia ruch innych mas, które na tym samym materiale umieścimy. Jest to pewne ogólne prawo, ogólna własność każdego materialnego bytu.
Grawitacja: Zakrzywienie Czasoprzestrzeni, a Nie Tajemnicza Siła Przyciągania
Koncepcja zła: Konflikt z biologią ewolucyjną
Autor artykułu zwraca uwagę na kolejny problematyczny punkt w książce Moskala, dotyczący definicji zła. Moskal pisze: „Złem fizycznym jest na przykład brak kończyny lub wzroku u człowieka albo psa. Złem nie jest zaś to, że człowiek lub pies nie posiadają skrzeli”. Problemem tej koncepcji jest naturalna celowość, czyli myślenie teleologiczne.
Teleologia a współczesna biologia
O ile starożytni widzieli wśród czterech przyczyn (formalnej, materialnej i sprawczej) także przyczynę celową, o tyle współczesna biologia mówi zupełnie coś innego. Myślenie celowościowe (z greki teleos - cel) jest z podstawami obecnej biologii fundamentalnie sprzeczne. Dzisiejsza biologia opiera się na teorii ewolucji, która jest spójnym zbiorem falsyfikowalnych zdań, potwierdzonych empirycznie i uznanych w środowisku badaczy.
Przykład żyrafy i lamarkizm
Współczesna teoria ewolucji, opierająca się m.in. na zasadzie doboru naturalnego, odrzuca pogląd, że żyrafa wyciąga szyję (lamarkizm). Żyrafa nie ma długiej szyi, „żeby mogła dosięgnąć niedostępnych dla innych zwierząt liści drzew”. Taka wypowiedź, podszyta teleologią, dowodzi niezrozumienia biologii. Żyrafa ma długą szyję, ponieważ długa szyja umożliwia dosięgnięcie niedostępnych dla innych zwierząt liści drzew. Przodkowie żyrafy o dłuższych szyjach dosięgali lepiej, mieli większą szansę przeżycia, statystycznie dochowywali się też większej liczby potomstwa, któremu przekazywali geny związane z dłuższą szyją.
Konsekwencje dla edukacji naukowej
Autor podkreśla, że student biologii, który będzie mówił lub pisał o celowości, obleje egzamin. Podobnie jak student fizyki, który zamiast prawa Newtona czy czterowektorów Einsteina spróbuje przedstawić egzaminatorowi inklinację do spadania. Student medycyny twierdzący, że antybiotyki wywołują mutacje bakterii starających się zdobyć oporność, również może szykować się na kolejny termin. Podsumowując, autor stwierdza, że książka profesora Moskala jest „dla studentów teologii - wyłącznie”, sugerując jej nieadekwatność w kontekście edukacji naukowej.