Sytuacja, w której gmina postawiła hydrant na prywatnej posesji sąsiada, a to uniemożliwia przyłączenie się do sieci wodociągowej innym mieszkańcom, rodzi wiele pytań prawnych i praktycznych. Szczególnie istotne stają się kwestie związane z bezpieczeństwem przeciwpożarowym oraz dostępem do podstawowych usług komunalnych. Poniżej przedstawiamy analizę tej problematyki, opierając się na obowiązujących przepisach prawa i doświadczeniach.
Obowiązki Gminy w Zakresie Zaopatrzenia w Wodę i Ochrony Przeciwpożarowej
Prawodawca umieścił zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków oraz sprawy ochrony przeciwpożarowej w katalogu obligatoryjnych zadań własnych gminy. Oznacza to, że gmina jest zobowiązana do zapewnienia właściwej ochrony przeciwpożarowej, w tym poprzez utrzymywanie w gotowości hydrantów przeciwpożarowych.
Podstawy Prawne Obowiązków Gminy
Jako podstawę prawną obowiązku utrzymywania przez gminę w gotowości hydrantów należy wskazać przepisy rozporządzenia w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę, w szczególności Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 r. w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych (Dz.U.2009.124.1030). Zgodnie z §24 ust. 1 tego rozporządzenia, instalacja wodociągowa przeciwpożarowa, a więc także hydranty, musi być zasilana z zewnętrznej sieci wodociągowej przeciwpożarowej lub ze zbiorników o odpowiednim zapasie wody do celów przeciwpożarowych, bezpośrednio albo za pomocą pompowni przeciwpożarowej, w sposób zapewniający spełnienie określonych wymagań. Woda do celów przeciwpożarowych do zewnętrznego gaszenia pożaru jest zapewniana w ramach ilości wody przewidywanych dla jednostek osadniczych, nie mniejszej jednak niż 10 dm³/s.
Hydranty zewnętrzne zainstalowane na sieci wodociągowej przeciwpożarowej powinny być wyposażone w odcięcia umożliwiające ich odłączanie od sieci.
Lokalizacja Hydrantów na Posesjach Prywatnych - Aspekty Prawne
Hydrant na Granicy Działki czy na Prywatnej Posesji?
Często pojawia się pytanie, czy gmina miała prawo postawić hydrant na prywatnej posesji, czy też powinien on stać na granicy działki. W przedstawionym stanie faktycznym, gdzie hydrant znajduje się na posesji sąsiada, a w sąsiedztwie stoją dwa inne budynki, w tym jeden należący do pytającego, powstają istotne kwestie prawne.
Urządzenia takie jak ogrodzenia można budować na granicy nieruchomości. Zgodnie z art. 154 § 1 Kodeksu cywilnego (KC), domniemywa się, że mury, płoty, miedze, rowy i inne urządzenia podobne, znajdujące się na granicy gruntów sąsiadujących, służą do wspólnego użytku sąsiadów. To domniemanie prawne wynika z zasad prawa sąsiedzkiego i ma na celu niedopuszczenie do konfliktów. W przypadku, gdy obiekt przestaje znajdować się „na granicy” i wchodzi w skład którejś sąsiadującej działki, domniemanie z art. 154 KC zostaje zniesione.
Żądanie Przesunięcia lub Usunięcia Hydrantu
Jeżeli poza granicą, na prywatnej nieruchomości, znajduje się częściowo hydrant, właściciel posesji może żądać jego przesunięcia lub usunięcia. W takiej sytuacji należałoby wezwać właściciela hydrantu (gminę lub przedsiębiorstwo wodociągowe) do jego niezwłocznego usunięcia lub przeniesienia. Gmina jako podmiot publiczny powinna działać w oparciu o przepisy prawa, a zajęcie cudzego gruntu bez podstawy prawnej jest naruszeniem prawa własności.
Wynagrodzenie za Bezumowne Korzystanie z Nieruchomości
Dodatkowo, z tytułu bezumownego korzystania z fragmentu prywatnej nieruchomości, właściciel mógłby żądać wynagrodzenia. Obowiązek wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości zależy od tego, czy posiadacz tego fragmentu nieruchomości był w dobrej, czy złej wierze.
- Posiadacz w złej wierze to zarówno ten, kto wie o tym, że nie przysługuje mu prawo własności, jak i ten, kto na podstawie towarzyszących okoliczności powinien przypuszczać, że posiadana przezeń rzecz stanowi własność innej osoby. Wynagrodzenie z tytułu bezumownego korzystania jest należne za cały okres jej władania.
- Posiadacz w dobrej wierze to ten, kto powołując się na przysługujące mu prawo, błędnie przypuszcza, że prawo to mu przysługuje, jeśli tylko owo błędne przypuszczenie w danych okolicznościach sprawy uznać należy za usprawiedliwione. Stan dobrej wiary powinien istnieć przez cały czas korzystania z nieruchomości, gdyż może przekształcić się w złą wiarę od chwili, w której posiadacz dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy (Art. 224 § 2 KC).
Okres, za jaki można dochodzić wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości bez umowy, wynosi aktualnie 6 lat. Zgodnie z art. 118 Kodeksu cywilnego, jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata.
Przyłączenie do Sieci Wodociągowej w Sytuacji Sporej
W sytuacji, gdy gmina postawiła hydrant na posesji sąsiada i nie można się przyłączyć do sieci wodociągowej z powodu braku zgody sąsiada, gmina informując, że „nie może nic w tej sprawie zrobić”, uchyla się od swoich obowiązków. Gmina jest zobowiązana do zapewnienia zbiorowego zaopatrzenia w wodę. Brak dostępu do sieci wodociągowej stwarza realne zagrożenie, zwłaszcza w kontekście ochrony przeciwpożarowej.
Woda do celów przeciwpożarowych dla obiektów powinna być dostępna w szczególności z urządzeń zaopatrujących w wodę ludność, zgodnie z regulaminem dostarczania wody i odprowadzania ścieków.
Korzystanie z Hydrantów przez Straż Pożarną
Z doświadczenia strażaków wynika, że pobieranie wody z hydrantu przez organizacje inne niż straż pożarna, wodociągi i ekipa oczyszczania miasta jest niedozwolone. Jest to zwykła kradzież, chyba że uzyska się pozwolenie z gminy. Hydranty z niebieskimi nasadami i zaworem mają trudniejsze zabezpieczenia, co utrudnia ich uruchomienie osobom nieuprawnionym.
Co do korzystania z hydrantów na terenie prywatnym przez straż pożarną, strażacy rzadko kiedy to robią, lecz w sytuacjach ratowania życia i mienia jest to dopuszczalne. Straż jest po to, by ratować, nie niszczyć. Zdarzały się pretensje co do wejścia na prywatną posesję i korzystania z takiego hydrantu, ale przepisy nie precyzują jednoznacznie kwestii korzystania z hydrantów na prywatnym terenie. Strażacy unikają takich sytuacji, ale podkreślają, że hydranty te rzadko są uszkodzone.
Kącik dla dzieci - Hydranty przeciwpożarowe
Alternatywne Źródła Wody dla Celów Przeciwpożarowych
Zapewnienie dostępu do hydrantu nie jest jedynym i ostatecznym wyjściem z sytuacji. Przepisy rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji przewidują możliwość wprowadzenia uzupełniających źródeł wody, jeśli nie ma możliwości spełnienia wymagań odległościowych od hydrantu lub jego wydajność jest zbyt niska. Uzupełniające źródła wody muszą znajdować się w odległości nie większej niż 250 m od budynku wymagającego ochrony.
Każdy, kto nie ma możliwości zapewnienia dostępu do źródła wody do celów przeciwpożarowych, może zgłosić się do wojewódzkiego komendanta Państwowej Straży Pożarnej (PSP) i uzgodnić z nim, jakie rozwiązania byłyby możliwe dla konkretnej lokalizacji. Komendant powiatowej straży pożarnej może przygotować rozwiązania zamienne, ale tylko wówczas, jeżeli zapewniają one niepogorszenie warunków ochrony przeciwpożarowej.
Jako zastępcze źródło wody do celów przeciwpożarowych można wymienić m.in. naturalny lub sztuczny zbiornik wody, studnię lub ciek wodny, wyposażone w stanowisko czerpania wody wraz z dojazdem. Musi ono zapewniać możliwość prowadzenia działań gaśniczych z użyciem sił i środków dostępnych w rejonie działania najbliższej jednostki ochrony przeciwpożarowej.
Warto rozważyć przystosowanie stawu do punktu czerpania wody, co może mieć sens z punktu widzenia kosztów i bezpieczeństwa, zwłaszcza gdy budowa sieci wodociągowej na własny koszt to spory wydatek.