Ochotnicza Straż Pożarna w Gminie Świecie: Rola Komendanta i Prawne Aspekty Działania

Działalność Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) stanowi kluczowy element systemu bezpieczeństwa, a ich funkcjonowanie jest ściśle regulowane przepisami prawa. Wiele pytań dotyczących OSP koncentruje się na sposobach pozyskiwania środków finansowych oraz na ich relacjach z innymi podmiotami, takimi jak Państwowa Straż Pożarna (PSP). Zrozumienie podstaw prawnych jest niezbędne do pełnego zrozumienia autonomii i zakresu działania tych stowarzyszeń.

Finansowanie Działalności Ochotniczych Straży Pożarnych

Kwestia finansowania jest dla wielu jednostek OSP priorytetowa. Wykonywanie odpłatnie określonych czynności może znacząco wesprzeć budżet stowarzyszenia. Na przykład, pewna straż w roku poprzednim uzyskała dochód w wysokości kilku tysięcy złotych z takich działań. Cena za usługę musi być ustalana w taki sposób, aby przynosiła dochód, a nie stratę. Obliczono, że dostarczenie beczki wody (2.5 t) na teren gminy kosztuje sto złotych netto. Warto pamiętać, że przydomowe baseny często mają od kilku do kilkudziesięciu ton wody, co stwarza potencjał dla tego typu usług.

Każdy grosz (tysiąc) jest ważny, biorąc pod uwagę, że Krajowy System Ratowniczo-Gaśniczy (KSRG) za jedną akcję płaci średnio niecałe 20 zł. Ta średnia jest obliczana na jeden wyjazd, niezależnie od tego, czy trwa on 30 minut, czy 30 godzin. Zdarza się nawet, że średni gaśniczy z pełną obsadą kosztuje budżet państwa mniej niż 1 zł za godzinę. Dlatego poszukiwanie alternatywnych źródeł finansowania jest kluczowe dla utrzymania i rozwoju OSP.

Podstawy Prawne Funkcjonowania OSP

Podstawą działania Ochotniczej Straży Pożarnej jest Ustawa Prawo o Stowarzyszeniach (UPoS) oraz Ustawa o ochronie przeciwpożarowej (UoOP). Warto podkreślić, że UoOP jest ustawą szczególną w stosunku do UPoS, co oznacza, że w przypadku sprzecznych ze sobą zapisów, stosuje się zapisy UoOP.

Ustawa Prawo o Stowarzyszeniach jako Fundament Działania OSP

Preambuła Ustawy Prawo o Stowarzyszeniach podkreśla wysoką rangę zasad, na których oparte jest stowarzyszenie, wskazując, że wolność zrzeszania się jest zasadą konstytucyjną, zgodną z prawem europejskim i międzynarodowym. Jest to fundament, który umożliwia obywatelom równe, bez względu na przekonania, prawo czynnego uczestniczenia w życiu publicznym i wyrażania zróżnicowanych poglądów, a także realizacji indywidualnych zainteresowań.

• Art. 1 UPoS stanowi, że obywatele polscy realizują prawo zrzeszania się w stowarzyszeniach zgodnie z przepisami Konstytucji oraz porządkiem prawnym określonym w ustawach. Prawo to może podlegać ograniczeniom przewidzianym jedynie przez ustawy, niezbędnym do zapewnienia interesów bezpieczeństwa państwowego lub porządku publicznego oraz ochrony zdrowia lub moralności publicznej albo ochrony praw i wolności innych osób. Największe ograniczenia wolności zrzeszania się wprowadza ustawa o stanie klęski żywiołowej.

Autonomia i Samorządność Stowarzyszeń OSP

Art. 2 UPoS jasno określa, że stowarzyszenie jest dobrowolnym, samorządnym, trwałym zrzeszeniem o celach niezarobkowych. Stowarzyszenie samodzielnie określa swoje cele, programy działania i struktury organizacyjne oraz uchwala akty wewnętrzne dotyczące jego działalności. Opiera swoją działalność na pracy społecznej członków, lecz może zatrudniać pracowników do prowadzenia swych spraw. Stowarzyszenie może również prowadzić działalność gospodarczą, a jeśli cały dochód jest przeznaczony na cele statutowe, nie jest pobierany od niego podatek dochodowy (art. 34 UPoS).

Art. 6 UPoS dodatkowo chroni autonomię członków, zakazując tworzenia stowarzyszeń przyjmujących zasadę bezwzględnego posłuszeństwa ich członków wobec władz stowarzyszenia. Nikogo nie wolno zmuszać do udziału w stowarzyszeniu ani ograniczać jego prawa do wystąpienia. Nikt nie może ponosić ujemnych następstw z powodu przynależności do stowarzyszenia albo pozostawania poza nim.

Zgodnie z Art. 11 UPoS, najwyższą władzą stowarzyszenia jest walne zebranie członków. To do niego należy podejmowanie uchwał w sprawach, w których statut nie określa właściwości władz stowarzyszenia. Stowarzyszenie jest obowiązane posiadać zarząd i organ kontroli wewnętrznej. W strukturze tej nie przewidziano podmiotów zewnętrznych, które miałyby decydujący wpływ na wewnętrzne sprawy stowarzyszenia.

Stowarzyszenie jest organizacją samorządową. Jeśli jednak nie potrafi samodzielnie zarządzać swoimi sprawami, tylko sąd może ustanowić kuratora. Żadna inna osoba lub instytucja nie ma prawa "rządzić się" w stowarzyszeniu. Ograniczenie wolności w stowarzyszeniu przysługuje wyłącznie sądowi, co oznacza, że nawet organ nadzoru nie posiada takiego prawa.

Nadzór nad Ochotniczymi Strażami Pożarnymi

Kwestie nadzoru nad stowarzyszeniami OSP reguluje Art. 8 UPoS, który wskazuje, że organem nadzorującym OSP jest właściwy miejscowo starosta, a nie Państwowa Straż Pożarna. Rozdział 3 UPoS szczegółowo określa uprawnienia organu nadzorującego:

• Art. 25 UPoS: Organ nadzorujący ma prawo żądać dostarczenia przez zarząd stowarzyszenia odpisów uchwał walnego zebrania członków (zebrania delegatów) w wyznaczonym terminie oraz żądać od władz stowarzyszenia niezbędnych wyjaśnień.
• Art. 26 UPoS: W razie niezastosowania się stowarzyszenia do wymagań określonych w art. 25, sąd na wniosek organu nadzorującego może nałożyć grzywnę.
• Art. 28 UPoS: W przypadku stwierdzenia, że działalność stowarzyszenia jest niezgodna z prawem lub narusza postanowienia statutu, organ nadzorujący może wystąpić o usunięcie nieprawidłowości w określonym terminie, udzielić ostrzeżenia władzom stowarzyszenia, lub wystąpić do sądu o zastosowanie środków określonych w art. 29.
• Art. 29 UPoS: Sąd, na wniosek organu nadzorującego lub prokuratora, może udzielić upomnienia władzom stowarzyszenia, uchylić niezgodną z prawem lub statutem uchwałę, a nawet rozwiązać stowarzyszenie, jeśli jego działalność wykazuje rażące lub uporczywe naruszanie prawa i nie ma warunków do przywrócenia działalności zgodnej z prawem. Sąd może również zawiesić w czynnościach zarząd stowarzyszenia.
• Art. 30 UPoS: Jeżeli stowarzyszenie nie posiada zarządu zdolnego do działań prawnych, sąd może ustanowić dla niego kuratora, który jest zobowiązany do zwołania walnego zebrania członków w celu wyboru zarządu w ciągu 6 miesięcy.
• Art. 31 UPoS: Sąd wydaje postanowienie o rozwiązaniu stowarzyszenia, jeśli liczba członków zmniejszyła się poniżej wymaganego minimum lub stowarzyszenie nie posiada przewidzianych w ustawie władz i nie ma warunków do ich wyłonienia w ciągu roku.

Stowarzyszenie może rozwiązać się samo lub może to uczynić sąd (art. 36 UPoS).

Relacje Między OSP a Państwową Strażą Pożarną (PSP)

Zapisy Ustawy o ochronie przeciwpożarowej (UoOP) oraz Ustawy o PSP określają specyfikę relacji między OSP a PSP, podkreślając ich autonomię i współpracę, a nie hierarchiczną podległość.

Kierowanie Działaniami w Sytuacjach Kryzysowych

Art. 8 UPoOP reguluje, kto kieruje działaniami w czasie stanu klęski żywiołowej. W zależności od obszaru, na którym został ogłoszony, są to: wójt (burmistrz, prezydent miasta), starosta, wojewoda lub minister. Wójt (burmistrz, prezydent miasta) może wydawać polecenia wiążące kierownikom jednostek ochrony przeciwpożarowej działających na obszarze gminy (art. 9-13 UPoOP). Uprawnienia te są wykonywane przy pomocy zespołów reagowania kryzysowego. Podobnie, pozostałe osoby kierują działaniami na właściwych dla nich terytorialnie obszarach. Zatem zarówno OSP, jak i PSP, są traktowane na takich samych zasadach, podlegają tym samym osobom w zakresie kierowania akcją i nie ma między tymi podmiotami żadnych nadrzędności czy podległości.

Współpraca i Wzajemne Obowiązki OSP i PSP

Art. 19 UoOP podkreśla, że ochotnicze straże pożarne są stowarzyszeniami tworzonymi na konstytucyjnej zasadzie wolności zrzeszania się i działają na podstawie statutu. Wszelkie sprawy dotyczące ochrony przeciwpożarowej, określone w statucie, wymagają uzgodnienia z komendantem powiatowym/miejskim PSP - i tylko tyle.

Inne ważne aspekty relacji OSP i PSP to:

• Art. 21 UoOP: Wojewoda oraz starosta, w ściśle określonej sytuacji, mogą żądać od OSP informacji.
• Art. 23 UoOP: OSP ma obowiązek uczestniczyć na wezwanie PSP w działaniach ratowniczych, nawet poza terenem własnego działania. Koszty tych działań zwraca wtedy PSP. Zapis "mają obowiązek uczestniczyć" nie oznacza, że PSP może wydawać rozkazy co do wyjazdu, co sugeruje brak nadrzędnego prawa do bezpośredniego dowodzenia wyjazdami.
• Art. 26 UoOP: Komendant Wojewódzki PSP ma obowiązek wypłacić odszkodowanie za szkody w mieniu strażakowi OSP z KSRG, powstałe w wyniku działania ratowniczego.
• Art. 31 UoOP: PSP jest obowiązana do przekazywania sprawnego sprzętu dla OSP.
• Art. 35 UoOP: Szkolenia strażaków OSP prowadzi nieodpłatnie PSP.

Ustawa o PSP również mówi o możliwości:

• dysponowania OSP do zdarzeń;
• kierowania siłami i środkami KSRG w działaniach ratowniczych;
• współpracy PSP - OSP;
• współpracy PSP - komendant gminy (zatrudniony przez gminę);
• szkolenia członków OSP;
• przeprowadzania inspekcji gotowości OSP, przy czym zalecenia pokontrolne nie są wiążące dla OSP;
• organizowania i kierowania akcją ratowniczą.

Z powyższych zapisów wynika, że nie ma nadrzędnej pozycji PSP w stosunku do OSP, a relacje opierają się na współpracy i wzajemnych obowiązkach.

Działalność Ochotniczej Straży Pożarnej w Gminie Świecie

Podsumowanie Roku i Rola Komendanta Miejsko-Gminnego

Druhowie reprezentujący wszystkie jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej w gminie Świecie wzięli udział w spotkaniu świąteczno-noworocznym, które odbyło się w Urzędzie Miejskim w Świeciu. Spotkanie to było okazją do tradycyjnego podzielenia się opłatkiem i podsumowania kończącego się roku.

Podczas spotkania sprawozdanie podsumowujące mijający rok przedstawił Jarosław Ligmanowski, komendant miejsko-gminnego związku OSP. Z danych wynika, że w 225 przypadkach jednostki OSP z gminy Świecie niosły pomoc, co stanowi 60 procent wszystkich zdarzeń w gminie. Później podano, że aż w 298 przypadkach pomoc niosły jednostki OSP z gminy Świecie. Bieżący rok był czasem intensywnych szkoleń. Jarosław Ligmanowski akcentował również dobrą współpracę z Lokalną Grupą Działania Gminy Powiatu Świeckiego.

Wyzwania i Współpraca w Gminie Świecie

Jak podkreślał Janusz Gerke, członek zarządu głównego OSP, w wielu mniejszych miejscowościach jednostki OSP są motorami życia kulturalnego, wykraczając poza swoje podstawowe zadania ratownicze. Sporo czasu podczas spotkania poświęcono kwestiom finansowym. Leszek Żurek, sekretarz gminy Świecie i druh OSP Przechowo, zaznaczył, że strażacy świetnie radzą sobie w pozyskiwaniu środków na działalność i doposażenie.

Głos zabrał także burmistrz Świecia, Krzysztof Kułakowski, który mówił o postępach prac przy budowie nowego garażu dla OSP Przechowo. W uroczystości uczestniczyli również Tadeusz Pogoda, radny województwa, Franciszek Koszowski, wicestarosta świecki, Paweł Knapik, zastępca burmistrza Świecia i Jerzy Wójcik, przewodniczący Rady Miejskiej. Komendę Powiatową Państwowej Straży Pożarnej w Świeciu miał reprezentować st. bryg. [imię i nazwisko niepodane w tekście], jednakże, jak zaznaczono, ostatecznie nikt z Komendy Powiatowej PSP w Świeciu się nie pojawił. Życzenia opłatkowe miały inny niż zazwyczaj charakter.

tags: #gmina #swiecie #komendant #gminny #osp