Hełm strażacki, często nazywany również kaskiem strażackim, to podstawowy i najbardziej rozpoznawalny element ochrony osobistej każdego strażaka Państwowej Straży Pożarnej (PSP) i Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP). Jego głównym zadaniem jest zabezpieczenie głowy strażaka przed urazami mechanicznymi, wysoką temperaturą, płomieniem, spadającymi przedmiotami oraz substancjami ciekłymi. Musi być prawidłowo osadzony i zamocowany na głowie oraz spełniać odpowiednie wymagania techniczne i normy, aby zapewnić najwyższy poziom bezpieczeństwa podczas akcji ratowniczo-gaśniczych i technicznych, gwarantując komfort noszenia nawet w najtrudniejszych warunkach.
Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 września 2021 r. w sprawie umundurowania strażaków Państwowej Straży Pożarnej, hełm strażacki stanowi podstawowy środek ochrony indywidualnej. Aby mógł być użytkowany w PSP, OSP lub innych jednostkach ochrony przeciwpożarowej, musi posiadać świadectwo dopuszczenia wydane przez CNBOP.
Podstawowe Elementy Konstrukcyjne Hełmu Strażackiego
Hełm strażacki składa się z kilku kluczowych elementów, które wspólnie zapewniają kompleksową ochronę:
- Skorupa: Odpowiedzialna za ochronę mechaniczną i cieplną. Najczęściej wykonana jest z duroplastów lub termoplastów, co zapewnia odpowiedni komfort noszenia, ochronę i pozwala na uzyskanie nowoczesnych kształtów. Skorupa jest gładka, bez ostrych załamań, a jej boczna krawędź schodzi w kierunku uszu.
- Więźba: Wewnętrzny "stelaż", na którym osadzona jest głowa strażaka. Jej zadaniem jest amortyzacja uderzeń i rozłożenie siły w taki sposób, aby zapobiec urazom, w szczególności kręgosłupa i wstrząśnieniom mózgu. Więźby posiadają różne rodzaje regulacji obwodu głowy.
- Wizjer/Przyłbica: Element odpowiedzialny za ochronę całej twarzy przed urazami mechanicznymi, ciepłem, odpryskami i cieczami. W nowoczesnych hełmach element ten jest często chowany pod skorupę, co chroni go, gdy nie jest używany, i zmniejsza powierzchnię hełmu.
- Ochrona karku i szyi (nakarcznik): Zapewnia ochronę dla karku lub całej szyi. Chroni przed płomieniem, ciepłem oraz ciekłymi materiałami. Może być wykonana ze skóry, materiałów aramidowych (np. Nomex), PBI, aluminizowanych tkanin lub wełny.
- Pasek podbródkowy: Stabilizuje hełm na głowie. W hełmach Gallet jest to regulowany pasek z miękką osłoną na podbródek, zapinany klamrą automatyczną, często z kilkoma punktami zaczepienia dla lepszej stabilizacji.
Funkcje Ochronne Hełmu
Hełm strażacki chroni strażaka przed szeregiem zagrożeń, takich jak:
- Oddziaływanie energii cieplnej.
- Uderzenia spadających lub przemieszczających się przedmiotów oraz uderzenia głową w przeszkody.
- Porażenie prądem elektrycznym o wartości skutecznej napięcia do 440 V (w zależności od klasy hełmu, np. oznakowanie E2, E3).
- Niskie temperatury (np. -20 stopni Celsjusza, oznakowanie **).
- Substancje chemiczne i promieniowanie UV.
Osłona Karku i Szyi: Kluczowy Element Bezpieczeństwa
Osłona karku i szyi, czyli nakarcznik, jest niezwykle ważnym elementem wyposażenia hełmu ratowniczo-gaśniczego, zapewniającym ochronę przed płomieniami, gorącą wodą, żarem oraz spływającymi płonącymi cieczami. W hełmach strażackich jest ona mocowana do dolnej krawędzi skorupy z tyłu.
Materiały stosowane do produkcji osłon karku są różnorodne, aby sprostać specyficznym wymaganiom. Mogą to być:
- Skóra naturalna: Stosowana np. w hełmie PAB FIRE.
- Materiały aramidowe (np. Nomex): Tkaniny ognioodporne, które zapewniają dobrą ochronę. W niektórych modelach, jak Pacific F7FK/2, tkanina Nomex była oceniana jako najsłabszy punkt ze względu na trudności w utrzymaniu higieny i ograniczoną liczbę cykli czyszczenia chemicznego.
- Tkaniny aluminizowane: Często trójwarstwowe, z zewnętrzną warstwą folii aluminiowej odbijającą ciepło oraz wewnętrznymi warstwami z wełny i tkaniny aramidowej. Zapewniają najwyższą ochronę przed promieniowaniem cieplnym i płomieniami.
- Wełna: Miękka, ognioodporna tkanina, która lepiej układa się na szyi i jest wygodniejsza przy dłuższym noszeniu, choć może oferować nieco niższą ochronę przed bezpośrednim ogniem w porównaniu do aluminizowanych.
Strażacy PSP często wybierają aluminizowane nakarczki do działań gaśniczych wewnątrz budynków, gdzie ekspozycja na wysoką temperaturę i płomienie jest największa. Osłony materiałowe są preferowane do mniejszych zdarzeń lub tam, gdzie liczy się większy komfort noszenia. Wiele nowoczesnych hełmów, takich jak te z oferty MSA Gallet, posiada wymienne osłony karku, co ułatwia ich pranie, czyszczenie lub wymianę w razie zużycia.
Zgodnie z normami NFPA, w hełmach wykorzystywanych do ochrony przeciwpożarowej zbliżeniowej dopuszcza się tradycyjne hełmy ochrony strukturalnej pod warunkiem wyposażenia ich w wymienne osłony z włókien pokrytych aluminium lub okrycia wykonane z tkanin włókienniczych z folią aluminiową, opracowane w latach 50.
Rodzaje Hełmów Strażackich
Strażacy używają różnych hełmów w zależności od rodzaju akcji:
- Hełm ratowniczo-gaśniczy (bojowy): Przeznaczony do walki z pożarami wewnętrznymi i akcjami gaśniczymi. Charakteryzuje się mocną, masywną konstrukcją chroniącą przed ekstremalnym gorącem, płomieniami, promieniowaniem cieplnym i uderzeniami. Posiada pełną skorupę typu B (zgodnie z EN 443), długi daszek, grzbiet osłaniający kark oraz osłonę twarzy (przyłbicę) i wewnętrzny wizjer. Masa takiego hełmu waha się od 1,3 kg do 1,6 kg. Przykładami są MSA Gallet F1XF, Rosenbauer Heros Titan, Dräger HPS 7000 czy polski Calisia Vulcan.
- Hełm techniczny/ratowniczy: Stosowany w ratownictwie technicznym, wysokościowym i wodnym. Priorytetem jest tu lekkość i mobilność. Przykłady to Gallet F2 i F2 X-TREM, PAB MP1 PRO, czy MSA Gallet F2XR.
Wybrane Modele Hełmów Strażackich i Ich Specyfika
Hełmy Kaliskich Zakładów Przemysłu Terenowego PH-5/Z-2000 (Calisia Vulcan)
Hełm strażacki PH-5/Z-2000, często identyfikowany z nowszym modelem Calisia Vulcan, jest przeznaczony do ochrony głowy przed urazami w czasie ćwiczeń i akcji ratowniczo-pożarniczych. Wykonany jest na licencji Szkoły Głównej Służby Pożarniczej w oparciu o normę PN-EN 443 "Hełmy strażackie".
Kluczowe cechy:
- Skorupa z laminatu poliestrowo-szklanego.
- Więźba umożliwiająca regulację wysokości noszenia hełmu oraz obwodu głowy co 5 mm w zakresie 54-62 cm.
- Uchylny wizjer z daszkiem.
- Każdy hełm wyposażony jest w przypinaną rozłącznie osłonę karku.
- Kształt hełmu umożliwia bliskie podejście do źródła ognia nawet w ciasnych pomieszczeniach.
- Hełm spełnia wymagania normy PN-EN 443 w zakresie podstawowym oraz rozszerzonych właściwości elektrycznych (oznakowanie E2, E3) i odporności na niskie temperatury -20 stopni Celsjusza (oznakowanie **).
- Masa nie przekracza 1400g.
- Umożliwia współpracę z aparatami oddechowymi FASER W-70 i DRAEGER PA-80 z maskami panoramicznymi.
Hełm Strażacki PACIFIC F7 (produkcji nowozelandzkiej)
Hełm Pacific F7 wykonany jest z żywic syntetycznych zbrojonych kevlarem, pokrytych farbami fluorescencyjnymi odpornymi na działanie wybranych środków chemicznych i wysokiej temperatury. Producent zapewnia dożywotnią gwarancję na konstrukcję.
Ważne aspekty:
- Czasza hełmu całkowicie chroni głowę i uszy, zachowując prześwit nieutrudniający słyszalności.
- Więźba skórzana umożliwia płynną regulację obwodu pokrętłem od 54 do 64 cm.
- Osłona oczu i twarzy z poliwęglanu z powłokami krzemowymi (odporność na zadrapania, wysoka temperatura), chowana w całości do wnętrza hełmu (norma EN 166). Ta koncepcja chowanej osłony twarzy zmniejsza ryzyko uszkodzeń.
- Posiada certyfikat CIOP i CNBOP, współpracuje z różnymi radiotelefonami.
- W wersji F7FK/2 jako osłonę karku i szyi zastosowano tkaninę Nomex. Ta tkanina jest oceniana jako słabszy punkt ze względu na ograniczone możliwości czyszczenia (maksymalnie 50 razy chemicznie) i estetykę (jasne kolory szybko się brudzą). Instrukcja zaleca wymianę po 50 "praniach".
- Inne wersje osłony szyi (żarochronne) wykonane są z materiałów o dużo większej wytrzymałości i odporności na zabrudzenia.
- Fluorescencyjny kolor (np. żółty) poprawia widoczność ratownika.
Hełm Strażacki PAB FIRE (produkcji chorwackiej)
Hełm PAB FIRE wykonany jest według normy EN 433/PN, z wysokiej jakości materiałów niepalnych (stalpron, PC ognioodporny). W tylnej części hełmu wyposażony jest w kołnierz chroniący kark wykonany z naturalnej skóry. Mechaniczna ochrona realizowana jest poprzez amortyzację i rozkład sił dynamicznych całego hełmu. Twarz użytkownika jest chroniona przeźroczystą osłoną.
Hełmy MSA Gallet: Ewolucja i Innowacje
Marka Gallet, z ponad 150-letnią tradycją (od 1864 r. we Francji), jest ceniona na całym świecie za jakość, nowatorskie rozwiązania i zgodność z rygorystycznymi normami. Historia hełmów strażackich Gallet to ciągły rozwój technologiczny, od skórzanych modeli po zaawansowane kompozytowe konstrukcje. W 1985 roku, we współpracy z paryską strażą pożarną, powstał model F1 - pierwszy hełm ratowniczo-gaśniczy typu jet-style, który zapewniał pełną ochronę głowy, twarzy i szyi.
Gallet F1 XF Fire Helmet: How to Use
MSA Gallet F1XF (hełm ratowniczo-gaśniczy)
Model F1XF to kwintesencja doświadczeń zebranych podczas użytkowania poprzednich generacji (F1/F1SF). Spełnia i przekracza wymagania norm EN 443:2008.
- Skorupa: Wykonana z wysokotemperaturowego termoplastycznego poliamidu, odpornego na temperaturę, uderzenia i przenikanie ognia. Jest gładka i zaokrąglona, aby odprowadzać spadające przedmioty. Dostępne są wersje fotoluminescencyjne lub metalizowane. Spełnia wymogi odporności na temperatury powyżej 250°C (krótki czas) i -30°C, UV, chemikalia, a nawet promieniowanie radioaktywne.
- Więźba i amortyzacja: Wkładki absorbujące wstrząsy z pianki poliuretanowej, często wzmacniane aramidem. Nagłowie w F1XF to siatka i taśmy tekstylne z włókien aramidowych. Miękka wyściółka komfortowa (np. Nomex) jest łatwo wypinana do prania. Regulacja obwodu głowy odbywa się za pomocą pokrętła z tyłu.
- Osłony twarzy i oczu: Standardowo dwa typy:
- Zewnętrzna przyłbica: Duża, opuszczana osłona z odpornego na temperaturę poliwęglanu, dostępna w wersji przezroczystej lub złotej refleksyjnej. Chowa się pod skorupę.
- Wewnętrzny wizjer (okulary): Mniejsza szybka osłaniająca oczy i nos, regulowana, wykonana z poliwęglanu klasy optycznej 1, z powłokami anty-UV, odpornymi na zarysowanie i zaparowanie.
- Nakarcznik (osłona karku i szyi): Dostępne są różne rodzaje, mocowane do dolnej krawędzi skorupy. Najpopularniejsze to:
- Trójwarstwowa aluminizowana osłona: Zapewnia najwyższą ochronę przed promieniowaniem cieplnym i płomieniami.
- Osłona z tkaniny (np. Integral Wool/Nomex): Miękka, ognioodporna tkanina, bardziej komfortowa.
- Zintegrowane oświetlenie LED: Wbudowany moduł LED w przedniej części skorupy (funkcja latarki czołowej). W modelach ratowniczych (F2XR) dodano także migające czerwone LED z tyłu hełmu. Posiada uchwyty do montażu zewnętrznych latarek.
- Komunikacja: Dedykowane zestawy komunikacyjne (mikrofonogłośniki, mikrofon kostny, „gęsia szyja”) montowane w hełmie, umożliwiające bezręczną komunikację radiową. Hełm ma specjalne gniazda i przelotki na okablowanie.
- Integracja z aparatem oddechowym: Zaczepy (adapter maski, system KitFix) na przedzie skorupy, przenoszące ciężar maski na hełm.
- Waga i komfort: F1XF waży ok. 1,3-1,4 kg, ale dzięki sprytnemu rozłożeniu masy wydaje się lżejszy. Wysoki komfort noszenia, dobre wyważenie.
MSA Gallet F2XR (hełm techniczny/ratowniczy)
To zaawansowane, modułowe rozwiązanie ochronne, zaprojektowane z myślą o ratownictwie technicznym, wysokościowym i wodnym. Jest to lżejszy kask, którego masa waha się w granicach 0,9-1,3 kg w zależności od konfiguracji.
Rosenbauer Heros Titan
Uznawany za jeden z lepszych hełmów na rynku. Charakteryzuje się niewielką wagą (ok. 1,4 kg) i zintegrowanym modułem oświetleniowym. Posiada zewnętrzne urządzenie do regulacji więźby, co ułatwia dopasowanie rozmiaru w rękawicach.
Wymagania i Normy
Hełmy strażackie muszą spełniać rygorystyczne normy, aby zapewnić skuteczną ochronę. Do najważniejszych należą:
- PN-EN 443 "Hełmy strażackie": Określa podstawowe wymagania dla hełmów ratowniczo-gaśniczych.
- EN 166: Norma dotycząca ochrony indywidualnej oczu.
- EN 14458: Norma dla osłon twarzy i oczu do hełmów strażackich.
- NFPA (National Fire Protection Association): Amerykańskie standardy, które określają m.in., że temperatura wewnętrznej powierzchni skorupy hełmu poddana strumieniowi promieniowania cieplnego o natężeniu 1 W/cm2 na zewnętrznej powierzchni przez 3 minuty, nie wzrośnie więcej niż 25°C.
Wszystkie hełmy dopuszczone do użytku w Polsce muszą posiadać świadectwo dopuszczenia wydane przez CNBOP (Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej).
Konserwacja i Wygoda Użytkowania
Waga hełmu, możliwości regulacji i łatwość konserwacji to kluczowe czynniki wpływające na komfort i bezpieczeństwo. Nowoczesne hełmy ważą około 1100-1400 gramów i są zaprojektowane tak, aby były ergonomiczne i nie obciążały nadmiernie karku nawet podczas długotrwałego noszenia. Ważna jest także łatwość czyszczenia, szczególnie pod kątem zabrudzeń i związków rakotwórczych, co jest możliwe dzięki łatwo wypinanym elementom komfortowym.
Zintegrowane systemy wentylacyjne zapobiegają nadmiernemu poceniu się, a intuicyjne pokrętła regulacyjne na zewnątrz skorupy pozwalają na szybkie dopasowanie więźby nawet w rękawicach.