Hełm strażacki ma ochronić głowę strażaka nie tylko przed ogniem, ale też przed spadającą belką, cegłą czy całym stropem. Jego historia sięga przełomu XVII i XVIII wieku. Od tego momentu nieraz zmieniał swój kształt, kolor i wygląd. Obecny wygląd i technologia produkcji jest mieszanką postępu i tradycji.
Początki i wczesne projekty
„Rura od pieca” - najstarsza forma
Najstarszą formą hełmów strażackich była konstrukcja „rury od pieca”. Nakrycie głowy wyglądem przypominało cylinder i, niestety, miało taką samą wartość dla strażaków jak zwykłe nakrycie głowy.
Innowacje Jacobusa Turcka i Matthew Dubois’a
Nowojorczyk Jacobus Turck w roku 1740 został uznany za wynalazcę / projektanta pierwszej „czapki strażackiej”. Była to okrągła konstrukcja oferująca wysoką czaszę i węższą krawędź.
Projekt ten został szybko podchwycony przez Matthew Dubois, który wprowadził do niego szereg ulepszeń - przede wszystkim dodał wszyty rdzeń z żelaznego drutu pod krawędzią ronda, który nie tylko nadał hełmowi nowy kształt, ale także zapewnił mu znacznie większą wytrzymałość. Jednak żadne z tych ulepszeń „rury od pieca” nie było aż tak przełomowe, aby zbliżyć ówczesne hełmy do dzisiejszych konstrukcji, i to inny dżentelmen prawie sto lat później miał określić sposób, w jaki hełmy strażackie będą konstruowane.
Przełomowy projekt Henry'ego T. Gratacapa
Henry T. Gratacap był z zawodu producentem bagażu i ochotniczym strażakiem z Nowego Jorku. Jego doświadczenie w tworzeniu wytrzymałego bagażu do podróży transoceanicznych, charakteryzującego się trwałością, odpornością na wilgoć i gnicie, dobrze przełożyło się na projekt hełmu strażackiego. W swojej pracy nad hełmem strażackim Gratacap zaprojektował czaszę z twardej skóry złożoną z ośmiu segmentów, tworząc niezwykle mocną i trwałą konstrukcję. Gratecap nazwał swój prototyp „The New Yorker”, konstruując go tak, żeby wytrzymać uderzenie spadającego gruzu czy elementów konstrukcji.
Ewolucja materiałów i funkcji
Klasyczny kształt hełmów pochodzi z początku XIX wieku, kiedy to hełmy były wykonane ze skóry i metalu. Szerokie rondo zostało zaprojektowane w celu ochrony przed spadającymi odłamkami, wodą i palącym się żarem.
Wprowadzenie nowych technologii i materiałów
XX wiek przyniósł ze sobą wynalezienie nowych materiałów, takich jak aluminium, włókno szklane i wiele różnych tworzyw sztucznych, które mogły być wykorzystane do poprawy trwałości hełmu strażackiego. Jednak bardzo długo, mimo wprowadzenia nowych wzorów, strażacy opierali się nowym stylom i nadal nosili tradycyjne skórzane okrycia głowy. Producenci hełmów rozwiązali ten problem, wykonując je z nowych materiałów z użyciem nowych technologii, ale z zachowaniem tradycyjnych kształtów i cech dekoracyjnych. Obejmowało to również zewnętrzne skórzane pokrycie.
Znaczenie widoczności i standaryzacja
Nowy trend w kolorystyce hełmów to nie jest zwykła moda, chodzi o widoczność podczas akcji. Stosuje się kolory, które są najbardziej odpychające dla ludzkiego oka, a co za tym idzie szybko i wyraźnie są przez ludzkie oko rejestrowane. Dopiero po drugiej wojnie światowej uznano, że sprzęt ochronny dla strażaków musi być produkowany według określonych standardów.
Maska Aldiniego i systemy filtrów
Maska Aldiniego nie była idealna, ale zainspirowała innych do rozwiązania problemu z większą skutecznością, co doprowadziło do rozwoju systemu filtrów, który to system przyjął się powszechnie w Stanach Zjednoczonych i Europie.
Współczesne hełmy a kaski
Hełmy i kaski strażackie różnią się między sobą konstrukcją. W przypadku hełmu strażackiego mówimy o ochronie nie tylko głowy, ale także oczu i twarzy. Hełmy mogą być wyposażone w latarkę osadzoną na części czołowej, co w znaczny sposób poprawia widoczność otoczenia, a także w osłonę karku. Z kolei kaski strażackie są szeroko wykorzystywane w ratownictwie wodnym, wysokościowym i mają na celu głównie zabezpieczenie głowy.
Współczesny europejski hełm strażacki bardzo różni się od amerykańskiego, często prezentując styl przypominający „kask motocyklowy”. Mówi się też, że są znacznie wygodniejsze w noszeniu i zdecydowanie bardziej praktyczne, spełniając przy tym rygorystyczne normy bezpieczeństwa.
hełmy strażackie 1920 r #osp #rzemiosło
Historia polskich hełmów strażackich
W Polsce od lat 70. XX wieku Kaliskie Zakłady Przemysłu Terenowego (KZPT) zajmują się projektowaniem i produkcją hełmów z przeznaczeniem dla pożarnictwa. Model Vulcan CV102 jest pierwszym polskim hełmem strażackim wykonanym metodą wtrysku.
W literaturze fachowej i w języku potocznym po dzień dzisiejszy funkcjonuje nazwa „hełm bakelitowy”, nawet wśród strażaków, którzy je niegdyś używali. Tymczasem w latach 50. i 60. XX wieku tworzywem sztucznym do ich wyrobu nie była tkanina bakelizowana, lecz tak zwany tekstolit. Przez krótki okres czasu ich producentem były Zakłady Tworzyw Sztucznych ERG z Bierunia Starego.
Hełmy paradne - dziedzictwo i symbolika
Paradny hełm strażacki jest bardzo ważnym elementem umundurowania strażaka ochotnika w czasie różnych uroczystości kościelnych, państwowych i strażackich.
Edward Mróz pierwsze hełmy wykonał w 1983 roku dla strażaków z OSP w Trześniowie, na wzór starych, przedwojennych, używanych w czasie pełnienia warty przy Grobie Pańskim. Tak powstały pierwsze hełmy paradne. Z czasem stały się wielką pasją Edwarda Mroza i jego syna Wojciecha. Kolekcja obecnie liczy ponad 300 hełmów. Prezentowane były na wielu wystawach w Polsce i za granicą, znajdują się też w zbiorach kolekcjonerskich, muzealnych krajowych i zagranicznych. Aż czterysta jednostek straży pożarnej w Polsce używa zrobione przez niego hełmy, również strażacy w Dukli.
Na wystawie prezentowanych jest około 50 hełmów, których pierwowzory były noszone w okresie zaborów i w okresie międzywojennym podczas świąt państwowych i kościelnych, a wzorowane były na hełmach greckich, rzymskich i francuskich. W zbiorze tym można wyróżnić 15 typów i wzorów hełmów, między innymi:
- cesarskie,
- rzymskie,
- śląskie,
- lwowskie,
- warszawskie,
- tarnowskie,
- świebodzińskie.
