Poniższa publikacja przedstawia historię rozwoju ochrony przeciwpożarowej na terenie miasta Radomska oraz w Powiecie Radomszczańskim, od najwcześniejszych wzmianek o zagrożeniach pożarowych po współczesne struktury Państwowej Straży Pożarnej. Należy zaznaczyć, że w dostarczonym materiale źródłowym brak jest szczegółowych informacji dotyczących Ochotniczej Straży Pożarnej w miejscowości Zagorze, a skupiono się na ogólnej działalności OSP w Radomsku oraz powiatowych jednostkach straży pożarnej.
Wczesna historia pożarów i początki organizacji
Miasto Radomsko, które prawa miejskie otrzymało w 1266 roku, było przez wieki osadą o wąskich, gęsto zabudowanych drewnianymi domami ulicach. Z tej przyczyny często padało pastwą płomieni. Rocznik Miechowski podaje, że w 1379 roku spłonęło całe miasto wraz z kościołem parafialnym. Kolejny poważny pożar miał miejsce w 1624 roku, kiedy to Lisowczycy, powracający z wojny trzydziestoletniej, rzucili płonące żagwie na zabudowania przy ulicy Krakowskiej. Ogień ogarnął nie tylko ulicę Krakowską, ale także zabudowania wokół Rynku, Kościół i budynek Magistratu. Następny pożar odnotowano w 1742 roku, choć brak na jego temat dokładniejszych informacji.
W owym czasie likwidacją pożarów zajmował się Magistrat oraz Cechy rzemieślnicze, dysponujące bardzo prymitywnymi środkami i sprzętem. W tej sytuacji zorganizowanie Straży Ogniowej stało się jedną z pilniejszych potrzeb miasta.
Powstanie Ochotniczej Straży Ogniowej w Radomsku
W 1881 roku, w chwili rozpoczęcia działalności Straży Ogniowej, stan ochrony przeciwpożarowej miasta był już nieco lepszy. Ochotnicza Straż Ogniowa w Radomsku została założona w 1881 roku z inicjatywy grona ludzi dobrej woli i wielkich społeczników. Utworzyli oni Komitet Organizacyjny w składzie: Dr Julian Kulski (lekarz), Kazimierz Soczołowski (magister farmacji), Feliks Fabiani (założyciel i właściciel pierwszej męskiej szkoły w Radomsku), M. Dobrzański (zawiadowca rządowego magazynu rolnego), Dawid B. Forster (przedsiębiorca robót kolejowych) oraz Antoni Jamroziński (sędzia).
To właśnie oni, a głównie Dr Kulski i Jamroziński, zdołali wyjednać od Gubernatora Piotrkowa Trybunalskiego Kochonowa zezwolenie na zorganizowanie w Radomsku Ochotniczej Straży Ogniowej. Wówczas odbyło się zebranie Komitetu Organizacyjnego z burmistrzem Radomska Rybe i Naczelnikiem Straży Ziemskiej, porucznikiem Krotkowem, który był jednocześnie naczelnikiem policji. Na tym zebraniu spisano Akt Otwarcia Straży Ogniowej Ochotniczej w Radomsku, datowany na 23 października 1881 roku, rozpoczynający się od słów "Bogu na chwałę, ludziom na pożytek".
Rozwój i osiągnięcia OSP Radomsko
W początkowym okresie Straż dysponowała bardzo skromnym sprzętem, który otrzymała od ówczesnego Magistratu Miasta. Na wyposażenie składały się: 3 sikawki z przyborami, 16 drewnianych dwukołowych beczek na wodę, 1 drewniana czterokołowa beczka do sikawki, 15 drabin, 21 bosaków, 1 pompa ssąco-tłocząca na dwóch kołach z rękawami gumowymi, 90 stóp węży parcianych, 30 stóp węży gumowych, 5 mosiężnych „muter” do łączenia węży, 20 pasów z toporami, 42 liny, 20 wiader oraz 2 przyrządy do ratowania ludzi. W 1884 roku, dzięki zasileniu funduszu Straży przez Kasę Miejską, zwiększono ilość narzędzi ogniowych. Zakupiono między innymi wóz rekwizytowy i dużą beczkę o pojemności 1000 litrów, służącą do zasilania sikawek.
W 1918 roku, na wniosek inżyniera Stefana Kosteckiego, ówczesnego burmistrza miasta Radomska, Rada Miejska zamówiła, a następnie wręczyła Straży sztandar. Widniał na nim napis: "Municypalność miasta Radomska swej Straży Ogniowej Ochotniczej". Sztandar ten przez wiele lat wykorzystywany był podczas wszelkich uroczystości narodowych, państwowych i wewnętrznych straży.
Ochotnicza Straż Ogniowa z Radomska wykazywała wysoką sprawność bojową. W 1909 roku, podczas zorganizowanej w Częstochowie wystawy przemysłowo-rolnej, odbył się pokaz sprawności straży ogniowej w obchodzeniu się narzędziami przeciwpożarowymi, na którym Straż z Radomska zdobyła pierwszą nagrodę. Szczytową formę swego bojowego przygotowania Straż osiągnęła w 1929 roku na ogólnokrajowych zawodach w Poznaniu, podczas odbywającego się jednocześnie Zjazdu Wszechsłowiańskiego Związku Straży Pożarnych, gdzie zdobyła kolejną pierwszą nagrodę i tytuł Mistrza Polski.
Okres II Wojny Światowej
W czasie okupacji niemieckiej, pod względem organizacyjnym i moralno-patriotycznym, Straż znalazła się w bardzo krytycznych warunkach. Niemcy zmobilizowali ją głównie dla swoich potrzeb, mianując komendantów. Obok ochotniczych trzech plutonów, których komendantem był druh Antoni Kierzkowski, działało także płatne pogotowie. Dowódcą tego pogotowia był druh Knop Stefan, natomiast zastępcą druh Starostecki Marian.
W 1941 roku Niemcy przymusowo powołali spośród kupców, rzemieślników i pozostałych mieszkańców Radomska grupę ponad stu ludzi. Wyposażyli ich w wiadra i łopaty, tworząc z nich przymusową straż, którą skoszarowali w ówczesnej wikariatce. Jednostka ta była często używana do gaszenia pożarów w mieście i na przyległym terenie. W czasie tych akcji straż pracowała najczęściej w tempie „żółwim”, celowo opóźniając działania ratownicze.
Powojenna reorganizacja i rozwój Państwowej Straży Pożarnej
Tuż po wypędzeniu okupanta hitlerowskiego z Radomska, tj. po 16 stycznia 1945 roku, grupa strażaków, wśród których wymienić należy druhów: Marian Karczewski, Wacław Kulik, Piotr Szczygłowski i inni, organizowała działalność Ochotniczej Straży Pożarnej w nowej rzeczywistości. Strażackie Pogotowie (płatne) istniało jeszcze około roku.
W lutym 1950 roku, przy Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Radomsku, zorganizowana została Powiatowa Komenda Straży Pożarnych (PKSP). Jej siedzibą był początkowo budynek Urzędu Miejskiego przy ulicy Kościuszki, a następnie od 1952 roku pomieszczenia budynku Miejskiej Rady Narodowej - Ratusza Miejskiego. Obsadę osobową Komendy stanowiło czterech pracowników łącznie z Komendantem Powiatowym Straży Pożarnych, którym był porucznik Józef Knapik.
Jednostką interwencyjną do prowadzenia działalności ratowniczo-gaśniczej na terenie powiatu było Pogotowie Zawodowe przy OSP w Radomsku, którego obsadę osobową na początku stanowiło dwóch kierowców i jeden strażak na każdej zmianie, przy systemie służby 24/24. Pozostałą nieetatową obsadę osobową trzech samochodów gaśniczych stanowili członkowie czynni OSP.
Zasięg terytorialny Komendy obejmował powiat radomszczański - jeden z największych wówczas obszarowo w Polsce. Jego powierzchnia wynosiła 1664 km², a liczba mieszkańców 123 517. Powierzchnia miasta Radomska wynosiła w tym 19,4 km², gdzie zamieszkiwało 18 460 mieszkańców. W tych warunkach rozpoczynała pracę Powiatowa Komenda Straży Pożarnych, mająca za zadanie koordynowanie spraw związanych z całokształtem zabezpieczenia przeciwpożarowego i ochrony przeciwpożarowej na terenie powiatu radomszczańskiego.
Komendantami powiatowymi byli: porucznik pożarnictwa Józef Knapik (1950-1961), kapitan pożarnictwa Aleksander Jaczewski (1962-1980), a od 1981 do 1991 roku stanowisko Komendanta Rejonowej Straży Pożarnych pełnił podpułkownik pożarnictwa.
Powstanie Państwowej Straży Pożarnej
W 1991 roku, 24 sierpnia, powołano Państwową Straż Pożarną (PSP) jako nowoczesną - zawodową, umundurowaną i wyposażoną w specjalistyczny sprzęt ratowniczy - formację przeznaczoną do walki z pożarami, klęskami żywiołowymi i innymi miejscowymi zagrożeniami.
Obowiązki Komendanta Rejonowego Państwowej Straży Pożarnej pełnił w latach 1992-1997 brygadier Zdzisław Cieciura. Od 1998 roku na Komendanta Rejonowego PSP powołano brygadiera Jana Komorowskiego.
Z dniem 1 stycznia 1999 roku, po wprowadzeniu reformy administracji publicznej kraju, PSP rozpoczęła działania w nowym układzie organizacyjnym. Została powołana do życia Komenda Powiatowa Państwowej Straży Pożarnej w Radomsku, a jej Komendantem został brygadier Jan Komorowski. Decyzją Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej w Łodzi na Komendanta Powiatowego został powołany z dniem 2 czerwca 2004 roku brygadier magister inżynier Zbigniew Jędrzejczyk.
W dniu 2 lipca 2007 roku w strażnicy Powiatowej Straży Pożarnej w Radomsku odbyła się podwójna uroczystość: pożegnania starego i powitania nowego komendanta. Starszy brygadier Zbigniew Jędrzejczyk po 30 latach służby odszedł na emeryturę, a jego obowiązki z rąk Komendanta Wojewódzkiego starszego brygadiera Andrzeja Witkowskiego przejął młodszy brygadier.
Rola i zadania Ochotniczej Straży Pożarnej
Działalność Ochotniczej Straży Pożarnej opiera się na wielu kluczowych celach, które służą bezpieczeństwu lokalnych społeczności. Do głównych zadań OSP należą:
- Prowadzenie działalności mającej na celu zapobieganie pożarom oraz współdziałanie w tym zakresie z instytucjami i stowarzyszeniami.
- Brane udziału w akcjach ratowniczych przeprowadzanych w czasie pożarów, zagrożeń ekologicznych związanych z ochroną środowiska oraz innych klęsk i zdarzeń.
- Informowanie ludności o istniejących zagrożeniach pożarowych i ekologicznych oraz sposobach ochrony przed nimi.
- Rozwijanie wśród członków OSP kultury fizycznej i sportu oraz prowadzenie działalności kulturalno-oświatowej i rozrywkowej.
- Uczestniczenie i reprezentowanie OSP w organach samorządowych i przedstawicielskich.
- Wykonywanie innych zadań wynikających z przepisów o ochronie przeciwpożarowej oraz niniejszego statutu.