Historyczne Odkrycia i Ślady Pożaru Warowni w Tarnowie Jeziernym

Tarnów Jezierny, znany również pod niemiecką nazwą Polnisch Tarnau, to miejscowość położona w gminie Sława, w powiecie wschowskim, w województwie lubuskim, która kryje w sobie bogatą historię. Jest to obszar o znaczeniu historycznym, szczególnie ze względu na pozostałości średniowiecznej warowni, datowanej na koniec XIII - pierwszą połowę XV wieku. Badania archeologiczne ujawniły wiele fascynujących szczegółów dotyczących jej budowy, funkcjonowania oraz dramatycznych wydarzeń, w tym historycznego pożaru, który przyczynił się do zniszczenia jednego z budynków.

Charakterystyka Historycznej Warowni

Główny człon obiektu stanowi stożkowaty nasyp, założony na planie regularnego owalu. Jego wymiary u podstawy to około 45 m, u góry około 27 m, a wysokość wynosi 6 m. Na szczycie tego nasypu stoi parterowy, podpiwniczony, wieloboczny budynek dworu myśliwskiego z XVII wieku. Cały nasyp otacza mokra fosa, a na zewnątrz niej, od strony wschodniej i południowej, zachowały się relikty wału o szerokości do 10 m.

Na północ od głównego członu warowni zlokalizowany jest niższy nasyp o czworobocznym zarysie, z plateau o wymiarach około 40 x 28 m. Regularny zarys tego drugiego kopca jest zaburzony od strony wschodniej, gdzie łączy się on z zewnętrznym wałem okalającym fosę pierwszego członu. Nasyp ten wyniesiony jest ponad okoliczny teren na około 2 m. Kolejnym elementem założenia jest wypłaszczenie, które oddziela oba kopce od tafli jeziora. Granicę zespołu od strony północnej wyznacza relikt zewnętrznej fosy o szerokości około 5 m.

Fazy Użytkowania i Odkrycia Archeologiczne

W obrębie wykopu założonego na północnym skłonie głównego stożka, bezpośrednio na calcu odsłonięto warstwę zawierającą bogaty materiał zabytkowy. W jej kontekście zalegały trzy drewniane belki, ułożone równolegle do przebiegu fosy. Bezpośrednio nad nimi stwierdzono gliniano-piaszczysty nasyp stożka, u podnóża którego zalegała warstwa gruzu fachwerkowego, węgli drzewnych oraz kamieni. W jej kontekście odkryto kolejne elementy konstrukcji drewnianych, w postaci rzędu słupów wbitych w odstępach około 0,5 m.

Prawdopodobnie centralną część głównego członu warowni zajmował bliżej nieokreślony budynek murowany, na którego miejscu w XVII wieku wzniesiono wspomniany dwór myśliwski.

Drugi Człon Warowni: Od Drewniano-Glinianej Budowli do Pożaru

W wyniku prac archeologicznych przeprowadzonych na niższym, drugim członie warowni odsłonięto kilka faz użytkowych obiektu, datowanych na podstawie ruchomych materiałów zabytkowych na okres od XIV do pierwszej połowy XV wieku.

1. Pierwsza faza (koniec XIII - XIV w.): Bezpośrednio na humusie pierwotnym stwierdzono relikty budynku drewniano-glinianego o wymiarach 2 x 5 m (wymiar niepełny). Poziom ten datowano na 2. połowę XIII wieku. W tej fazie, w środkowo-zachodniej części obiektu, wykopano rów o wymiarach 5 x 2 m i głębokości 1,6 m, którego wypełnisko stanowił piasek oraz warstwa kości.
2. Druga faza (XIV w.): Bezpośrednio nad reliktami pierwszej fazy zalegał sztuczny, piaszczysty nasyp kopca o miąższości 0,5-1,5 m, wzmocniony od strony południowej płaszczem z gliny. Strop dołu z pierwszej fazy zasypano warstwą gliny, która pełniła również funkcję klepiska dla wzniesionego tu budynku szachulcowego o wymiarach 5 x 6 m. Przy południowej ścianie tego budynku wykopano dół (chłodnię?), który początkowo miał formę jamy o okrągłym zarysie i płaskim dnie, zagłębionej około 1,6 m poniżej podłogi. Z czasem obiekt ten sukcesywnie poszerzano i wypłycano. W tej samej fazie, w północno-wschodniej części kopca, wzniesiono kolejny szachulcowy budynek o wymiarach 6 x 7 m, z paleniskiem w jego wnętrzu. Budynek drugiej fazy użytkowej stożka został rozebrany bądź też zawalił się na skutek wad konstrukcyjnych.
3. Trzecia faza (1. połowa XV w.) i Ślady Pożaru: W trzeciej fazie funkcjonowania stożka, relikty starszej zabudowy zasypano i częściowo zniwelowano. Następnie przy jego północnej krawędzi wzniesiono kolejny budynek o konstrukcji szachulcowej i wymiarach 8 x 4,5 m. Podłogę budynku w części południowej tworzyło gliniane klepisko, a w północnej prawdopodobnie drewniana podłoga. Od południa i wschodu obiekt otaczał wolny teren dziedzińca, na którym zalegała bogata w ruchomy materiał zabytkowy warstwa kulturowa.

   To właśnie ten budynek, pochodzący z trzeciej fazy użytkowania, uległ zniszczeniu w wyniku pożaru. Świadectwem tego zdarzenia jest poziom przepalonego gruzu fachwerkowego, znalezionego w obrębie warowni. Poziom ten w następnej fazie funkcjonowania przekryto warstwą gliny zalegającej na stoku i plateau nasypu, na której spoczywała warstwa ziemi z niewielką domieszką ceglanego gruzu.

Na podstawie datowania dendrochronologicznego oraz analizy źródeł pisanych i archeologicznych, zniszczenie tego obiektu przez ogień datuje się na pierwszą połowę XV wieku. W wykopie założonym na wypłaszczeniu, zlokalizowanym między dwoma głównymi elementami zamku a jeziorem, stwierdzono również warstwę kulturową z materiałem zabytkowym datowanym na drugą połowę XIII wieku, którą przekrywały młodsze, głównie nowożytne warstwy niwelacyjne.

Podczas badań wykopaliskowych pozyskano bogaty materiał zabytkowy, w tym ponad 20 tysięcy artefaktów, które pozwoliły na szczegółowe odtworzenie historii i chronologii tego ważnego miejsca. Ten historyczny pożar w Tarnowie Jeziernym jest jednym z kluczowych wydarzeń, które ukształtowały losy średniowiecznej warowni, świadcząc o dynamicznym charakterze życia i rozwoju osadnictwa w tym regionie.

tags: #historyczny #pozar #w #tarnowie #jeziernym