Pożar w Hotelu Polen w Amsterdamie to tragiczne zdarzenie, do którego doszło 9 maja 1977 roku w stolicy Holandii. Ogień zniszczył pięciokondygnacyjny Hotel Polen (Hotel Polska), położony w samym centrum miasta, a także sklep meblowy na parterze i sąsiadującą z nim księgarnię. Katastrofa pochłonęła życie 33 osób, a 21 odniosło ciężkie obrażenia.
Historia Hotelu Polen
Historia miejsca, w którym wzniesiono Hotel Polen, sięga początków XVI wieku, kiedy to w jego miejscu stał zajazd. Pod koniec XVIII wieku powstała tam „Poolsche Koffiehuis” (Polska Kawiarnia), która w 1857 roku poszerzyła swoją ofertę o zakwaterowanie.
Założenie i Budowa
Hotel Polska został założony w 1891 roku przez „Maatschappij tot Exploitatie van het Poolsche Koffiehuis” (Towarzystwo Polskiego Domu Kawy). Wcześniej zakupiono sąsiedni plac na Rokin i wzniesiono na nim budynek, prawdopodobnie zaprojektowany przez architekta Pierre'a Cuypersa, chociaż inne źródła wskazują na Eduarda Cuypersa. Pierre Cuypers był również autorem projektu amsterdamskiego dworca centralnego oraz Rijksmuseum.
Lokalizacja i Reputacja
Hotel znajdował się pomiędzy ulicami Kalverstraat (nr 15-17) a Rokin (nr 14), w pobliżu dzisiejszego Muzeum Madame Tussaud. Hotel Polen był kiedyś znany jako modne miejsce pobytu. Kawiarnia-restauracja, która stanowiła część hotelu, została zamknięta pod koniec 1974 roku, po czym jej miejsce zajął sklep meblowy Inden.
Warunki Bezpieczeństwa Pożarowego
Konstrukcja budynku, w tym jego elementy nośne, została wzniesiona z drewna, co znacząco wpłynęło na szybkość rozprzestrzeniania się ognia. W hotelu znajdowało się 10 gaśnic i 11 węży przeciwpożarowych, jednak tylko kilka dróg ewakuacyjnych miało odpowiednie awaryjne oświetlenie oraz wskazówki do wyjść. Co więcej, sam hotel nie był podłączony do linii alarmowej centrum ratunkowego straży pożarnej.
Ostrzeżenia i Zaniedbania
Budynek był sprawdzany przez straż pożarną dwukrotnie - najpierw w lutym 1976 roku, a następnie na początku 1977 roku. Po tych kontrolach zarząd hotelu został pisemnie poinformowany o istniejących poważnych zaniedbaniach w zakresie bezpieczeństwa przeciwpożarowego, jednak nie podjęto wystarczających działań, aby je usunąć.
Przebieg Tragedii (9 Maja 1977)
W nocy z niedzieli 8 maja na poniedziałek 9 maja 1977 roku w Hotelu Polen przebywało około 100 osób, w tym duża grupa szwedzkich turystów.
Wykrycie Ognia i Błędna Reakcja
Około godziny 6:20 personel hotelu przygotowywał się do podania śniadania, gdy jeden z pracowników zauważył dym, który, jak się wydawało, dochodził z windy towarowej. Winda ta nie była używana od czasu zamknięcia kawiarni-restauracji na parterze pod koniec 1974 roku. Powiadomiono nocnego portiera, który, wbrew instrukcjom, nie wezwał natychmiast straży pożarnej. Zamiast tego, wlał do szybu kilka wiader wody, próbując stłumić ogień. Do czasu, gdy zdecydował się wezwać straż pożarną, hotel już wypełnił się dymem, a nocny portier nie był w stanie użyć telefonu w recepcji, ponieważ ogień już tam dotarł.
Szybkie Rozprzestrzenianie się Płomieni
Około 6:30 ogień bardzo szybko rozprzestrzeniał się po całym budynku, choć z zewnątrz początkowo nic nie było widać. Z powodu drewnianej konstrukcji budynek wkrótce stanął w płomieniach. Goście na najwyższym piętrze nie mogli uciec i stali spanikowani w oknach. Gdy ogień dotarł do pokojów niektórych gości, ci wyskakiwali z okien, aby przed nim uciec.
Akcja Ratunkowa i Zawaliły się Części Budynku
O 6:42 przybył pierwszy duży wóz strażacki. Na ulicy leżało już kilka martwych i rannych osób, które wyskoczyły z okien. Sklep meblarski na parterze także płonął. Od frontu, na Rokin, działania ratownicze straży pożarnej były utrudnione. Na parapetach stało i krzyczało tak wielu ludzi, że strażacy nie wiedzieli, kogo ratować w pierwszej kolejności. Tracono czas, ponieważ niektórzy ludzie rzucali swój bagaż na sieć ratowniczą, a potem sami skakali do niej, odnosząc obrażenia. Niektórzy spadali na brzeg sieci i doznawali poważnych urazów.
Tuż przed godziną 7:00 część hotelu, która wychodziła na Kalverstraat, zawaliła się. Płonące szczątki spadły na wóz strażacki stojący na Kalverstraat, a strażacy ledwo uciekli w bezpieczne miejsce. Około 8:30 drewniana konstrukcja głównej części budynku również przepaliła się i zawaliła. Pomimo tego, że w budynku wciąż znajdowali się ludzie, a inni, poważnie ranni, leżeli wokół, strażacy zdecydowali się wycofać. Straż pożarna przystąpiła do gaszenia palących się gruzów i o 9:30 poinformowano, że ogień został opanowany.
Ofiary i Konsekwencje
Katastrofa spowodowała śmierć 33 osób: 32 turystów (w tym 17 Szwedów) i lokatora mieszkania nad księgarnią. Osiemnaście zwęglonych ciał odnaleziono wśród gruzów. Trzynaście osób, które wyskoczyły z okien, zmarły lub zostały poważnie ranne. Wśród ofiar był niemiecki muzyk i kompozytor Walter Kraft, wieloletni organista w kościele Mariackim w Lubece. Spośród 57 rannych osób 21 doznało poważnych obrażeń.
Przyczyny Pożaru
Przyczyny pożaru nie udało się ustalić z całą pewnością. Jedna z hipotez sugeruje, że ogień tlił się w sklepie meblowym Inden pod hotelem, a otwarcie szybu windy rano spowodowało dopływ tlenu, co doprowadziło do gwałtownego rozprzestrzenienia się ognia.
Dziedzictwo i Pamięć
Obecnie w miejscu, gdzie znajdował się Hotel Polen, mieści się Rokin Plaza, która pierwotnie była biurowcem, a dziś mieszczą się w niej liczne sklepy z odzieżą.
Instalacja Artystyczna „Hotel Polen”
Urodzona w Polsce artystka Ania Bien w 1986 roku przygotowała artystyczną instalację fotograficzną pod nazwą „Hotel Polen”. Wykonała 18 kopii hotelowego menu i użyła ich, aby pokazać zdjęcia nawiązujące do Holokaustu. David Levi-Strauss skomentował pracę Bien, pisząc, że jest to „wieloznaczne dzieło o nieobecności, w którym najważniejszym jest to, co się dzieje między obrazami”.