Hydranty przeciwpożarowe: zasady, przepisy i użytkowanie w Polsce

Hydranty należą do najważniejszych elementów infrastruktury przeciwpożarowej, służąc do zapewnienia wody do celów gaśniczych. Umożliwiają szybki pobór wody, a ich prawidłowe rozmieszczenie, oznakowanie i utrzymanie w pełnej sprawności decyduje o skuteczności działań ratowniczych w przypadku pożaru.

Podstawy prawne i rola hydrantów w ochronie przeciwpożarowej

Zgodnie z Prawem budowlanym, każdy obiekt budowlany należy projektować i budować w sposób określony w przepisach i zgodnie z zasadami techniki, zapewniając spełnienie podstawowych wymagań dotyczących bezpieczeństwa pożarowego. Dla niektórych obiektów konieczne jest zapewnienie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę do zewnętrznego gaszenia pożaru.

Kluczowe rozporządzenia regulujące kwestie hydrantów

W Polsce kwestię wymagań dotyczących hydrantów regulują przede wszystkim dwa kluczowe akty prawne:

• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 r. w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych (Dz.U. 2009 nr 124 poz. 1030). Ten dokument zawiera szczegółowe wytyczne dotyczące sieci wodociągowej przeciwpożarowej, w tym hydrantów zewnętrznych, ich średnic nominalnych, lokalizacji i oznaczania.
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.U. 2010 nr 109 poz. 719). Rozporządzenie to dotyczy m.in. wymagań dla hydrantów wewnętrznych.

Przepisy te stanowią uszczegółowienie ogólnych wymogów Prawa budowlanego, określając warunki, jakie muszą spełniać obiekty, aby zapewnić im odpowiednie zaopatrzenie w wodę do celów przeciwpożarowych.

Wymogi prawne i dokumentacja hydrantów

Każdy zainstalowany hydrant zewnętrzny musi odpowiadać nie tylko regulacjom prawnym, ale również posiadać niezbędną dokumentację techniczną. Hydranty zewnętrzne, montowane na sieciach wodociągowych, muszą legitymować się co najmniej w dniu produkcji:

• aprobatą techniczną (lub Krajową Oceną Techniczną - KOT),
• atestem higienicznym Państwowego Zakładu Higieny (PZH),
• świadectwem dopuszczenia CNBOP-PIB do użytkowania w ochronie przeciwpożarowej.

Brak któregokolwiek z tych dokumentów uniemożliwia wprowadzenie danego hydrantu do użytku.

Hydranty zewnętrzne: wymagania i zasady

Hydrant zewnętrzny jest częścią sieci wodociągowej stanowiącej źródło wody do celów przeciwpożarowych. Są to urządzenia umożliwiające pobór wody do celów przeciwpożarowych bezpośrednio z sieci wodociągowych.

Gdzie są wymagane hydranty zewnętrzne?

Przepisy jednoznacznie określają, kiedy i gdzie hydrant zewnętrzny powinien być zainstalowany. Zewnętrzne zaopatrzenie w wodę ppoż., umożliwiające gaszenie pożaru, jest wymagane w następujących miejscach i obiektach:

• w jednostkach osadniczych o liczbie mieszkańców przekraczającej 100 osób, które nie stanowią zabudowy kolonijnej.
• w położonych w ich granicach budynkach użyteczności publicznej, budynkach zamieszkania zbiorowego, obiektach produkcyjnych i magazynowych. Te ostatnie muszą posiadać dostęp do hydrantów niezależnie od miejsca położenia, jeśli ich kubatura przekracza 2500 m³ lub ich powierzchnia przekracza 500 m² (wymagania mogą zależeć od gęstości obciążenia ogniowego i powierzchni strefy pożarowej, zgodnie z §6 i tabelą nr 2 rozporządzenia MSWiA z 2009 r.).
• na każdej stacji paliw płynnych ze zbiornikami o łącznej pojemności do 200m³ i na stacji gazu płynnego - niezależnie od ich charakterystyki (§6 ust. 4 rozporządzenia wymaga 10 dm³/s).
• w obiektach użyteczności publicznej lub zamieszkania zbiorowego, w których jednocześnie może przebywać ponad 50 osób, jeśli posiadają wyznaczoną strefę pożarową o powierzchni ponad 1000 m².

Sieci wodociągowe będące źródłem wody do celów ppoż. powinny być zasilane z pompowni przeciwpożarowej, zbiornika wieżowego, studni lub innych urządzeń, które zapewniają wymagania wydajności i odpowiednie ciśnienie w hydrantach zewnętrznych przez co najmniej 2 godziny.

Przeciwpożarowe sieci wodociągowe powinno wykonywać się jako sieci obwodowe. Poza obszarami miejskimi, gdzie łączna wymagana ilość wody nie przekracza 20 dm³/s, dopuszczalna jest jednak budowa sieci rozgałęzieniowej. Dopuszcza się również budowę rozgałęzień z sieci obwodowej w celu zasilania hydrantów zewnętrznych.

Rodzaje i parametry hydrantów zewnętrznych

W Polsce stosuje się hydranty zewnętrzne nadziemne i podziemne, zgodne z normami europejskimi EN, dostosowanymi na potrzeby polskie (PN-EN 14384:2009 dla nadziemnych, PN-EN 14339 dla podziemnych).

• Hydranty zewnętrzne nadziemne: Na sieci wodociągowej ppoż. stosuje się hydranty o średnicy nominalnej DN 80. Dla zapewnienia możliwości intensywnego czerpania wody na sieciach wodociągowych o średnicy nominalnej nie mniejszej niż DN 250 powinny być instalowane hydranty nadziemne DN 100 lub DN 150. Zazwyczaj mają kolor czerwony, rzadziej czarny lub szary.
• Hydranty zewnętrzne podziemne: Możliwe jest instalowanie hydrantów podziemnych DN 80, jeśli instalacja hydrantów nadziemnych jest szczególnie utrudniona lub niewskazana, np. w obiektach budowlanych produkcyjnych i magazynowych. Cała konstrukcja hydrantu podziemnego jest umieszczona pod płaszczyzną terenu, a dostęp do niego przykrywa specjalna klapa z literą "W". Do otwarcia wymaga specjalnego klucza.

Zalecanym jest - w miarę możliwości - instalowanie hydrantów zewnętrznych nadziemnych, ponieważ są one łatwiejsze do zlokalizowania i nie wymagają dodatkowego sprzętu do użycia, zapewniając szybszy dostęp do wody. Stosowanie hydrantów podziemnych jest dopuszczalne, jeśli hydrant nadziemny powodowałby utrudnienia (np. w ruchu drogowym, pieszych) lub byłby niewskazany.

Dodatkowym parametrem rozróżniającym hydranty jest zakres ciśnień, w jakich mogą pracować. Spotkać można hydranty PN 10 (o ciśnieniu nominalnym 10 bar/1 MPa) lub PN 16 (o ciśnieniu nominalnym 16 bar/1,6 MPa). Takimi parametrami mogą charakteryzować się zarówno hydranty nadziemne, jak i podziemne.

Lokalizacja i rozmieszczenie hydrantów zewnętrznych

Hydranty zewnętrzne umieszcza się wzdłuż dróg i ulic, a także przy ich skrzyżowaniach. Ich rozmieszczenie nie jest przypadkowe i powinno zapewniać skuteczne prowadzenie działań gaśniczych. Zgodnie z §10 ust. 4 Rozporządzenia MSWiA z 2009 r., należy zachować następujące odległości:

• Odległość pomiędzy dwoma sąsiadującymi ze sobą hydrantami nie powinna przekraczać 150 metrów.
• Odległość od zewnętrznej krawędzi jezdni lub drogi wyznaczona została na maksymalnie 15 metrów.
• Jeśli hydranty zewnętrzne przeznaczone są do chronienia konkretnego obiektu, pierwszy (najbliższy) z nich umieszczony powinien być w odległości do 75 metrów od obiektu.
• Kolejne hydranty wymagane do ochrony obiektu powinny być rozmieszczone w odległości do 150 metrów od siebie.
• Hydrant zawsze powinien być odsunięty od ściany chronionego budynku na minimum 5 metrów (wynika to pośrednio z wymagań dla dróg pożarowych §12 ust. 2 rozporządzenia).

Poza obszarami miejskimi odległości między hydrantami powinny być dostosowane do gęstości zaludnienia i planowanej zabudowy.

Oznakowanie hydrantów zewnętrznych

Do oznakowania hydrantów stosuje się biało-czerwone tabliczki i znaki przestrzenne zgodne z normą "Znaki bezpieczeństwa. Techniczne środki przeciwpożarowe", posiadające świadectwo dopuszczenia CNBOP.

• Znaki standardowe: Na znaku widnieje czarna litera „H” na białym tle. Oprócz tradycyjnych tabliczek z piktogramem można stosować również znaki przestrzenne (znaki 3D), co zapewnia ich widoczność z każdej strony.
• Tabliczki orientacyjne: Stosuje się je w celu umieszczenia informacji na temat instalacji wodociągowych i hydrantów zewnętrznych. Na czerwonych tabliczkach umieszcza się informacje dotyczące hydrantu zewnętrznego, natomiast na białych - informacje dotyczące pozostałych elementów sieci.
• Dla hydrantów podziemnych: Oznaczane są tablicą orientacyjną - czerwoną tablicą z białą obwódką, na której umieszczone są białe piktogramy informujące o obecności hydrantu (biała litera H), średnicy zaworu hydrantu, kierunku położenia względem znaku i odległości.
• Dla hydrantów nadziemnych: Znak znajduje się bądź na samym hydrancie, bądź na wysięgniku, co zwiększa widoczność. Znak hydrantu zewnętrznego nadziemnego to kwadratowa tabliczka w kolorze białym z dużą, czarną literą H w środku i dwoma czerwonymi prostokątami po obu stronach litery.

Prawidłowe oznakowanie i szybka lokalizacja hydrantu warunkują zapewnienie stałego dostępu do wody i szybkie ugaszenie pożaru, ponieważ wozy strażackie dysponują ograniczonymi zbiornikami i w przypadku długotrwałych działań konieczne jest ich podpięcie pod stałe źródło zasilania.

Hydranty wewnętrzne: funkcje i zasady użytkowania

Hydranty wewnętrzne to element stałego wyposażenia budynków, którego celem jest szybka i skuteczna reakcja na zagrożenie pożarowe. Służą do szybkiego gaszenia pożaru i umożliwiają natychmiastowe podjęcie działań gaśniczych jeszcze przed przybyciem jednostek Państwowej Straży Pożarnej.

Rola i zastosowanie hydrantów wewnętrznych

Hydrant wewnętrzny powinien być używany w pierwszej fazie pożaru - wtedy, gdy ogień nie rozprzestrzenił się jeszcze na dużą skalę. Nie jest to sprzęt przeznaczony do gaszenia wszystkich typów pożarów ani do działań prowadzonych w zamkniętych pomieszczeniach z dużym zadymieniem, gdzie wymagane są aparaty oddechowe i pełne zabezpieczenie. Po przybyciu straży pożarnej hydrant może być również wykorzystany przez ratowników jako źródło wody gaśniczej.

Prawidłowo oznakowany i sprawny hydrant może uratować zdrowie, mienie, a nawet życie.

Typy i lokalizacja hydrantów wewnętrznych

Hydranty wewnętrzne oznacza się symbolami DN25, DN33 oraz DN52. Rozporządzenie wyróżnia też zawór 52, czyli punkt poboru wody bez wyposażenia w wąż pożarniczy.

• Hydranty DN25 stosuje się w określonych strefach ZL (zagrożenia ludzi), zależnie od kategorii zagrożenia ludzi, powierzchni strefy pożarowej i wysokości budynku.
• Hydranty DN33 muszą być stosowane w garażach jednokondygnacyjnych zamkniętych mających więcej niż 10 stanowisk postojowych oraz w garażach wielokondygnacyjnych.

Zasilanie hydrantów wewnętrznych musi być zapewnione co najmniej przez 1 godzinę.

Przepisy mówią, że hydranty wewnętrzne powinny być umieszczane przy drogach komunikacji ogólnej, w szczególności przy wejściach do budynku i klatek schodowych, na korytarzach i przy wyjściach ewakuacyjnych z pomieszczeń produkcyjnych i magazynowych.

Kto może korzystać z hydrantu wewnętrznego?

Zgodnie z przepisami, z hydrantu wewnętrznego mogą korzystać osoby przeszkolone w zakresie ochrony przeciwpożarowej, w tym przede wszystkim pracownicy wyznaczeni przez właściciela lub zarządcę obiektu. Choć obsługa hydrantu nie jest skomplikowana, wymaga znajomości podstawowych zasad działania oraz zachowania się w sytuacji pożaru.

Pracodawca lub administrator budynku zobowiązany jest do zapewnienia odpowiedniego przeszkolenia z zakresu użycia sprzętu przeciwpożarowego, w tym właśnie hydrantów. Przepisy nie wymagają, aby osoba używająca hydrantu miała specjalistyczne uprawnienia, ale ważne jest, aby wiedziała, jak bezpiecznie go uruchomić, rozwinąć wąż i kierować strumień wody na źródło ognia.

Specyficzne sytuacje i odpowiedzialność

Stare budynki bez hydrantów

W sytuacji, gdy budynek jest stary i nie posiada hydrantów, ich brak może stanowić naruszenie przepisów, jednak nie zawsze tak jest. Jeżeli obiekt został wybudowany zgodnie z przepisami obowiązującymi w czasie jego powstania i nie był istotnie przebudowywany ani nie zmieniono jego sposobu użytkowania, może on funkcjonować bez hydrantów.

W przypadku, gdy wykonanie instalacji hydrantowej jest niemożliwe ze względów technicznych lub ekonomicznych, konieczne jest sporządzenie ekspertyzy technicznej przez rzeczoznawcę do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych. Ekspertyza taka musi zostać uzgodniona z właściwym miejscowo komendantem wojewódzkim PSP. W jej ramach wskazuje się rozwiązania zamienne, które muszą zapewniać równoważny poziom bezpieczeństwa pożarowego.

Odpowiedzialność za zapewnienie i stan techniczny

Za zapewnienie odpowiedniego zaopatrzenia w wodę do celów przeciwpożarowych odpowiada gmina. To ona może zlecić wydanie warunków technicznych na pobór wody z hydrantu p. poż., np. do realizacji inwestycji drogowych, remontów, modernizacji lub podlewania zieleni. Jednakże, odpowiedzialność za stan techniczny hydrantów spoczywa na właścicielu lub zarządcy obiektu. Samo zainstalowanie hydrantu nie wystarcza - należy dbać o jego regularne przeglądy i konserwację.

Alternatywne rozwiązania w przypadku braku sieci

W sytuacji, gdy w pobliżu istnieje sieć wodociągowa, ale nie jest ona doprowadzona do danego obiektu, możliwa jest jej rozbudowa. Jeżeli na danym terenie nie ma sieci wodociągowej, konieczne jest zastosowanie rozwiązań alternatywnych, takich jak:

• budowa zbiorników przeciwpożarowych,
• wykorzystanie naturalnych zbiorników wodnych,
• wykorzystanie studni.

W przypadku starszych budynków, które nie są wyposażone w hydranty zewnętrzne, decyzję o konieczności ich instalacji podejmuje rzeczoznawca do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych w porozumieniu z Państwową Strażą Pożarną.

tags: #hydrant #czy #mozna #korzystac