Hydranty do celów przeciwpożarowych: Zaopatrzenie w wodę ze zbiorników i sieci

Hydrant zewnętrzny jest kluczowym elementem sieci wodociągowej, stanowiącej źródło wody do celów przeciwpożarowych. Umożliwia on pobór wody do gaszenia pożarów bezpośrednio z sieci wodociągowych. Jednakże, zaopatrzenie w wodę do celów przeciwpożarowych może pochodzić również ze zbiorników lub być z nich uzupełniane w sytuacjach, gdy wydajność sieci wodociągowej jest niewystarczająca. Hydranty zewnętrzne, zarówno nadziemne, jak i podziemne, zapewniają szybki dostęp do stałego źródła wody dla jednostek ochrony przeciwpożarowej niemal w każdym miejscu i w każdym czasie.

Niniejszy artykuł stanowi kompleksowy przewodnik po przepisach regulujących hydranty zewnętrzne w Polsce, a także po sposobach zapewnienia zaopatrzenia w wodę, w tym z przeciwpożarowych zbiorników wodnych, omówi kluczowy akt prawny, wymagania dotyczące instalacji, lokalizacji, oznakowania, dokumentacji oraz typów hydrantów.

Podstawa prawna i ogólne wymagania

Zgodnie z Prawem budowlanym, obiekt budowlany należy projektować i budować w sposób określony w przepisach i zgodnie z zasadami techniki, zapewniając m.in. spełnienie podstawowych wymagań dotyczących bezpieczeństwa pożarowego. Dla niektórych obiektów konieczne jest zapewnienie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę do zewnętrznego gaszenia pożaru. Szczegółowe wytyczne zawarte są w Rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 r. w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych (Dz.U. 2009 nr 124 poz. 1030).

To właśnie w tym akcie prawnym znajdziemy szczegółowe regulacje dotyczące niemal każdego aspektu związanego z hydrantami zewnętrznymi, w tym sposoby określania wymaganej ilości wody do celów ppoż. Przepisy dotyczące sieci hydrantowych, w tym hydrantów zewnętrznych i wewnętrznych, są uszczegółowieniem regulacji z Prawa budowlanego, warunkującego możliwość wznoszenia niektórych obiektów budowlanych od zapewnienia im przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę do zewnętrznego gaszenia pożaru.

Wymagania dotyczące źródeł wody i sieci wodociągowych

Dla pozostałych obiektów budowlanych woda do celów przeciwpożarowych do zewnętrznego gaszenia pożaru jest zapewniana w ramach ilości wody przewidywanych dla jednostek osadniczych, nie mniejszej jednak niż 10 dm³/s, z zastrzeżeniem ust. 3. Sieci wodociągowe będące źródłem wody do celów ppoż. powinny być zasilane z pompowni przeciwpożarowej, zbiornika wieżowego, studni lub innych urządzeń, które zapewniają wymaganą wydajność i odpowiednie ciśnienie w hydrantach zewnętrznych przez co najmniej 2 godziny.

Zgodnie z rozporządzeniem, w przypadku budynków wysokich (W) z pomieszczeniami mieszkalnymi istnieje możliwość zasilenia instalacji wodociągowej przeciwpożarowej bezpośrednio z sieci wodociągowej przeciwpożarowej, której minimalna wydajność wynosi 10 l/s, bez zapewnienia zbiorników przeciwpożarowych. Natomiast w sytuacji, gdy wydajność tych urządzeń (sieci wodociągowej) nie zapewnia wymaganej ilości wody do celów przeciwpożarowych dla danego budynku, właściciel powinien zadbać o doprowadzenie do stanu zgodności z obowiązującymi wymaganiami. Rozwiązaniem może być zapewnienie uzupełniającego zapasu wody zgodnie z zasadami określonymi w § 5 ust. 2 Rozporządzenia MSWiA (Dz.U.2009.124.1030), bądź też uzyskanie akceptacji właściwego miejscowo komendanta wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej na zastosowanie w budynku rozwiązań zamiennych.

Przepisy wskazują, że przeciwpożarowe sieci wodociągowe powinno wykonywać się jako sieci obwodowe. Poza obszarami miejskimi, gdzie łączna wymagana ilość wody nie przekracza 20 dm³/s, dopuszczalna jest jednak budowa sieci rozgałęzieniowej. Dopuszcza się również budowę rozgałęzień z sieci obwodowej w celu zasilania hydrantów zewnętrznych.

Typy hydrantów: Zewnętrzne i wewnętrzne

Aby móc pobrać wodę bezpośrednio z sieci wodociągowej, niezbędny jest hydrant. Zasadniczo urządzenia do poboru wody można podzielić na dwie kategorie, tj. hydranty zewnętrzne i wewnętrzne. Wykorzystywane są głównie przeciwpożarowo, ale także (w przypadku zewnętrznych) jeśli zachodzi potrzeba poboru wody w innych celach, na przykład gospodarczych. Pozwalają na bezpośredni pobór wody pod sporym ciśnieniem z sieci wodociągowej.

Hydranty zewnętrzne

Hydranty zewnętrzne to urządzenia umożliwiające pobór wody do celów przeciwpożarowych bezpośrednio z sieci wodociągowych. Są one podstawowym, a jednocześnie najbardziej charakterystycznym elementem sieci wodociągowej, zapewniającym szybki dostęp do wody w niemal każdym miejscu. Wozy strażackie dysponują ograniczonymi zbiornikami, dlatego w przypadku długotrwałych działań konieczne jest szybkie ich podpięcie pod stałe źródło zasilania, jakim jest hydrant zewnętrzny.

• Hydranty pożarowe zewnętrzne nadziemne: To kolumny obustronnie zakończone nasadami wylotowymi, umożliwiającymi pobór wody z rurociągu. Najczęściej mają kolor czerwony, rzadziej spotyka się hydranty w kolorze czarnym lub szarym, co wyróżnia je z otoczenia. Zgodne z normą PN-EN 14384:2009.
• Hydranty pożarowe zewnętrzne podziemne: To kolumny umieszczone w rurociągu, które umożliwiają przyłączenie stojaka hydrantowego - który jednocześnie umożliwia otwieranie i zamykanie hydrantu przez ruch obrotowy. Cała konstrukcja hydrantu umieszczona jest pod płaszczyzną chodnika, drogi, parkingu czy podjazdu. Miejsce dostępu jest przykryte specjalną pokrywą z literą „W”. Zgodne z normą PN-EN 14339. Aby mieć możliwość skorzystania z hydrantu podziemnego, konieczne jest posiadanie specjalnego klucza do hydrantu podziemnego, jaki znajduje się na wyposażeniu straży pożarnej.

Wymagania dotyczące instalacji hydrantów zewnętrznych

Zasadniczo, zalecanym jest instalowanie na sieci wodociągowej hydrantów zewnętrznych nadziemnych (§10 ust. 1 rozporządzenia wskazuje na stosowanie hydrantów nadziemnych DN 80). Są one zdecydowanie łatwiejsze do zlokalizowania, co więcej, do skorzystania z hydrantu nadziemnego nie jest konieczne stosowanie dodatkowego sprzętu - zapewnia on zatem szybszy dostęp do zasobów wody. Stosowanie hydrantów zewnętrznych podziemnych jest dopuszczalne, jeśli instalacja hydrantów nadziemnych jest szczególnie utrudniona lub niewskazana, np. w obiektach budowlanych produkcyjnych i magazynowych, gdzie hydrant nadziemny powodowałby utrudnienia (np. w ruchu drogowym, pieszych) lub byłoby niewskazane.

Na sieci wodociągowej przeciwpożarowej stosuje się hydranty zewnętrzne nadziemne o średnicy nominalnej DN 80. Dla zapewnienia możliwości intensywnego czerpania wody na sieciach wodociągowych o średnicy nominalnej nie mniejszej niż DN 250 powinny być instalowane hydranty nadziemne DN 100 lub DN 150. Ciśnienie nominalne hydrantu zewnętrznego mierzone na zaworze hydrantowym nie powinno być mniejsze niż 0,2 MPa. Hydranty strażackie zainstalowane na sieci wodociągowej ppoż. powinny być wyposażone w odcięcia, które umożliwiają odłączenie ich od sieci.

W zależności od wymaganej łącznej ilości wody na cele przeciwpożarowe dla hydrantów zewnętrznych oraz od miejsca ich montażu należy ustalić m.in. ich parametry:

• Dla hydrantu nadziemnego DN 80 - 5 dm³/s (na sieciach, o których mowa w § 9 ust. 2 rozporządzenia w sprawie ppoż.).
• Dla budynków użyteczności publicznej (biurowego) o powierzchni użytkowej 2000 m², zlokalizowanego na terenie miasta (przy kubaturze przekraczającej 5000 m³), ilość wody wynosi 20 dm³/s łącznie z co najmniej dwóch hydrantów o średnicy 80 mm lub 200 m³ zapasu wody w przeciwpożarowym zbiorniku wodnym (§ 5 ust.1 pkt 2).
• Dla budynku użyteczności publicznej (ZL III) o pow. 160 m², dla którego wymagane jest 10 dm³/s. Jeżeli jednostka osadnicza ma mniej niż 2000 mieszkańców, wówczas należy zapewnić dwa hydranty DN80, które łącznie dadzą 10 dm³/s lub zapewnić uzupełniające źródło wody.

Lokalizacja i odległości hydrantów zewnętrznych

Hydranty zewnętrzne muszą znajdować się w odpowiednich odległościach - tak od budynków, jak i od siebie. Lokalizuje się je wzdłuż dróg i ulic, a także przy ich skrzyżowaniach. Zgodnie z §10 ust. 4 Rozporządzenia MSWiA z 2009 r., należy zachować następujące odległości:

• Odległość pomiędzy dwoma sąsiadującymi ze sobą hydrantami nie powinna przekraczać 150 metrów.
• Odległość od zewnętrznej krawędzi jezdni lub drogi wyznaczona została na maksymalnie 15 metrów.
• Jeśli hydranty zewnętrzne przeznaczone są do chronienia konkretnego obiektu, pierwszy (najbliższy) z nich umieszczony powinien być w odległości do 75 metrów od obiektu.
• Kolejne hydranty wymagane do ochrony obiektu powinny być rozmieszczone w odległości do 150 metrów od siebie.
• Hydrant zawsze powinien być odsunięty od ściany chronionego budynku na minimum 5 metrów (wynika to pośrednio z wymagań dla dróg pożarowych §12 ust. 2).

Jeśli hydranty umieszczane są poza obszarami miejskimi, odległości między nimi powinny być dostosowane do gęstości zaludnienia i planowanej zabudowy. Norma PN-B-02863 zawiera zapis, który określa minimalną odległość zasuwy od hydrantów zewnętrznych równą 1 m. Pominięcie tego wymogu przez projektanta często uniemożliwia poprawny montaż hydrantu zewnętrznego.

Oznakowanie hydrantów zewnętrznych

Do oznakowania hydrantów stosuje się biało-czerwone tabliczki i znaki przestrzenne zgodne z normą "Znaki bezpieczeństwa. Techniczne środki przeciwpożarowe", posiadające świadectwo dopuszczenia CNBOP. Na znaku widnieje czarna litera „H” na białym tle. Oprócz tradycyjnych tabliczek z piktogramem do oznakowania hydrantu zewnętrznego można stosować również znaki przestrzenne (znaki 3D), co zapewnia ich widoczność z każdej strony.

• Oznakowanie hydrantu podziemnego: Hydrant zewnętrzny podziemny oznaczany jest tablicą orientacyjną - czerwoną tablicą z białą obwódką, na której umieszczone są białe piktogramy informujące o obecności hydrantu - biała litera „H” - średnicy zaworu hydrantu podziemnego oraz kierunku położenia względem znaku i odległości, jaką trzeba pokonać, by znaleźć hydrant. Oznaczenia lokalizujące hydrant zewnętrzny podziemny zazwyczaj pokazują jedną lub dwie odległości.
• Oznakowanie hydrantu nadziemnego: Znak hydrant zewnętrzny nadziemny to kwadratowa tabliczka w kolorze białym z dużą, czarną literą „H” w środku. Po obu stronach litery umieszczone są dwa czerwone prostokąty. Znak ten znajduje się bądź na samym hydrancie, bądź na wysięgniku - takie rozwiązanie zdecydowanie zwiększa widoczność hydrantu, umożliwiając dostrzeżenie go z dużej odległości.

Hydranty wewnętrzne

Hydranty wewnętrzne wykorzystywane są do poboru wody na cele przeciwpożarowe wewnątrz budynków, szczególnie zagrożonych pożarem. Zasilenie hydrantów wewnętrznych musi być zapewnione na okres nie krótszy niż 1 godzinę. Najczęściej stosowany model hydrantów wewnętrznych występuje w postaci metalowej szafki, niekiedy z przeszklonymi drzwiami przednimi. Wewnątrz (w większości modeli) znajdują się: wąż, zawór oraz prądownica. Dostępne są hydranty podtynkowe (posiadają mniejszą głębokość niż natynkowe, umożliwiającą montaż we wnęce ściany, przez co można umiejscowić je na ograniczonej przestrzeni, a także w miejscach odznaczających się wysoką estetyką) oraz natynkowe.

Hydranty wewnętrzne muszą być zamontowane we wszystkich budynkach, które zostały zakwalifikowane do kategorii zagrożenia ludności ZL, tj. DN 25 z wężem półsztywnym w budynkach zamieszkania zbiorowego zaliczonych do ZL I, II, III i V (wysokie i niskie o powierzchni ponad 200 m²).

Do oznakowania hydrantów wewnętrznych stosuje się znaki bezpieczeństwa - znaki ochrony przeciwpożarowej. Dla znaków ochrony ppoż. obowiązuje norma PN-EN ISO 7010, przy czym w dalszym ciągu można stosować znaki zgodne z wymaganiami wycofanej już normy PN-92/N-01256/01.

Dokumentacja techniczna i kontrola hydrantów

Każdy zainstalowany hydrant zewnętrzny musi odpowiadać nie tylko regulacjom prawnym, ale także posiadać niezbędną dokumentację techniczną. Hydranty zewnętrzne, montowane na sieciach wodociągowych, muszą legitymować się co najmniej w dniu produkcji:

• aprobatą techniczną (lub Krajową Oceną Techniczną - KOT),
• atestem higienicznym Państwowego Zakładu Higieny (PZH) oraz
• świadectwem dopuszczenia CNBOP-PIB do użytkowania w ochronie przeciwpożarowej.

Brak któregokolwiek z tych dokumentów uniemożliwia wprowadzenie danego hydrantu do użytku. Hydranty zewnętrzne powinny być co najmniej raz w roku poddawane okresowej ocenie technicznej.

Obowiązki i odpowiedzialność w zakresie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę

Zadania związane z zapewnieniem przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę do zewnętrznego gaszenia pożaru spoczywają zarówno na właścicielach budynku, jak i na podmiotach gospodarczych realizujących zadania związane z dostarczaniem wody dla ludności.

• Obowiązki właściciela budynku: Właściciel budynku jest zobowiązany do zapewnienia przygotowania budynku do prowadzenia akcji ratowniczej, co oznacza m.in. zapewnienie odpowiedniego zaopatrzenia w wodę do zewnętrznego gaszenia pożaru. Obowiązkiem właściciela budynku jest uzyskanie informacji o wydajności istniejącej sieci wodociągowej oraz o lokalizacji i wydajności najbliższych hydrantów od firmy administrującej siecią. W sytuacji, gdy wydajność tych urządzeń (sieci wodociągowej) nie zapewnia wymaganej ilości wody do celów przeciwpożarowych dla danego budynku, bądź np. hydranty usytuowane są w odległościach większych niż określone przepisami, to właściciel takiego budynku powinien zadbać o doprowadzenie do stanu zgodności z obowiązującymi wymaganiami w tym zakresie. Rozwiązaniem może być zapewnienie uzupełniającego zapasu wody zgodnie z zasadami określonymi w § 5 ust. 2 Rozporządzenia MSWiA, bądź też uzyskanie akceptacji właściwego miejscowo komendanta wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej na zastosowanie w budynku rozwiązań zamiennych, po przedłożeniu propozycji przez właściciela tego budynku. Z inicjatywy właściciela budynku mogą też być podjęte prace związane z modernizacją istniejącej sieci wodociągowej, w tym zamontowaniem dodatkowych hydrantów. Nie jest natomiast obowiązkiem właściciela budynku dbanie o stan techniczny tych urządzeń - w przypadku sieci wodociągowej do przyłącza do budynku.
• Obowiązki gminy: Obowiązek zapewnienia odpowiedniej ilości wody do celów przeciwpożarowych dla jednostki osadniczej spoczywa na władzach danej gminy, której jednym z zadań własnych, wskazanych w art. 7 ust. 1 pkt 14 ustawy o samorządzie gminnym, w ramach zaspokajania zbiorowych potrzeb wspólnoty, są sprawy ochrony przeciwpożarowej. Realizowane to powinno być m.in. poprzez określenie w regulaminie dostarczania wody i odprowadzania ścieków warunków dostarczania wody na cele przeciwpożarowe dla danej miejscowości. Ustalenia tego regulaminu są wiążące dla przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego zarządzającego siecią wodociągową.
• Obowiązki przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyjnych: Bezpośrednią pieczę nad sprawnością i gotowością elementów należących do sieci sprawują przedsiębiorstwa wodno-kanalizacyjne. Tym samym tylko one są upoważnione do użytkowania hydrantów. Ponieważ jest to też zadanie objęte przepisami ochrony przeciwpożarowej (§ 4 ust. 3 Rozporządzenia MSWiA), organy Państwowej Straży Pożarnej podejmują czynności kontrolno-rozpoznawcze także w stosunku do tych przedsiębiorstw, w celu wyegzekwowania chociażby obowiązku poddawania okresowym przeglądom i konserwacji przez właściciela sieci wodociągowej przeciwpożarowej zamontowanych na tych sieciach hydrantów.

tags: #hydrant #do #poboru #wody #ze #zbiornika