Hydranty są bezpośrednim ujściem wody z sieci wodociągowej i stanowią jeden z podstawowych elementów chroniących nas przed skutkami pożarów. Większość z nas kojarzy to urządzenie z uwagi na charakterystyczny kształt i czerwony kolor, często również z filmów produkcji amerykańskiej, gdzie uszkodzenie hydrantu groziło fontanną wody. W Polsce mamy zlokalizowane tysiące hydrantów, dzięki czemu w przypadku dużych pożarów strażacy nie będą mieli problemu z dostępem do wody na obszarach, gdzie się pali. Zapewniają one szybki dostęp do stałego źródła wody dla jednostek ochrony przeciwpożarowej niemal w każdym miejscu i w każdym czasie. Woda, którą pobiera się z hydrantów, jest pod bardzo wysokim ciśnieniem, co wspomaga gaszenie pożarów.
Rodzaje hydrantów
Hydranty dzielimy na zewnętrzne oraz wewnętrzne. Każdy z tych typów pełni specyficzną rolę w systemie przeciwpożarowym.
Hydranty zewnętrzne
Hydranty zewnętrzne to urządzenia, które umożliwiają bezpośredni pobór wody do celów przeciwpożarowych bezpośrednio z sieci wodociągowych. Są częścią infrastruktury przeciwpożarowej wykorzystywanej przez jednostki straży pożarnej do gaszenia pożaru. Sprzęt ten montuje się na sieci wodociągowej, dzięki czemu po podłączeniu do hydrantu służby zyskują niemal natychmiastowy dostęp do źródła wody. Hydranty zewnętrzne dzielimy na nadziemne i podziemne. Mogą być instalowane wyłącznie na sieci wodociągowej zewnętrznej przeciwpożarowej.
Hydranty zewnętrzne nadziemne
Hydrant nadziemny składa się z zaworu hydrantowego zamkniętego, który działa jak portal pomiędzy siecią podziemną a wężami pożarniczymi. Jest to kolumna, obustronnie zakończona nasadami wylotowymi, umożliwiającymi pobór wody z rurociągu. Najczęściej ma kolor czerwony (niekiedy spotkać można hydranty w kolorze czarnym lub szarym), co wyróżnia go z otoczenia. Korpus hydrantów zewnętrznych nadziemnych należy wykonywać z następujących materiałów: żeliwa szarego, żeliwa sferoidalnego, stali bądź innych materiałów konstrukcyjnych o wymaganych własnościach wytrzymałościowych. Uszczelnienia powinny być wykonane z elastomerów. Hydrant powinien być wyposażony w dwie nasady boczne wielkości 75, a dodatkowo hydranty DN100 i DN150 powinny być wyposażone w nasadę czołową wielkości 110. Hydrant powinien być wyposażony w głowicę do otwierania zaworu kluczem wykonanym zgodnie z PN. Kierunek zamknięcia zaworu hydrantu powinien być zgodny z ruchem wskazówek zegara, patrząc od góry. Pokrywy nasad powinny być zabezpieczone przed zagubieniem, np. łańcuszkiem.
Hydranty zewnętrzne podziemne
Hydrant podziemny to kolumna, umieszczona w rurociągu, która umożliwia przyłączenie stojaka hydrantowego - który jednocześnie umożliwia otwieranie hydrantu i jego zamykanie przez ruch obrotowy. Cała konstrukcja hydrantu umieszczona jest pod płaszczyzną chodnika, drogi, parkingu czy podjazdu. Miejsce, w którym znajduje się do niego dostęp, przykryte jest specjalną pokrywą - klapą z literą „W”. Aby mieć możliwość skorzystania z hydrantu podziemnego, konieczne jest posiadanie specjalnego klucza do hydrantu podziemnego, jaki znajduje się na wyposażeniu straży pożarnej. Hydrant zewnętrzny podziemny powinien mieć średnicę nominalną DN 80mm. Podobnie jak w przypadku hydrantów nadziemnych, powinien być wyposażony w głowicę do otwierania zaworu kluczem wykonanym zgodnie z PN, a kierunek zamknięcia zaworu hydrantu powinien być zgodny z ruchem wskazówek zegara, patrząc od góry.
Kiedy stosuje się hydranty nadziemne, a kiedy podziemne?
Co do zasady, zalecanym jest - w miarę możliwości - instalowanie na sieci wodociągowej hydrantów zewnętrznych nadziemnych. Są one zdecydowanie łatwiejsze do zlokalizowania, co więcej, do skorzystania z hydrantu nadziemnego nie jest konieczne stosowanie dodatkowego sprzętu - zapewnia on zatem szybszy dostęp do zasobów wody. Stosowanie hydrantów zewnętrznych podziemnych jest dopuszczalne, jeśli hydrant nadziemny powodowałby utrudnienia (np. utrudnienia w ruchu drogowym, w ruchu pieszych, uniemożliwienie dojazdu służb ratunkowych) lub byłoby niewskazane. Przykładem mogą być obiekty budowlane produkcyjne i magazynowe, w których wymagana ilość wody do celów ppoż. Hydranty zewnętrzne najczęściej stosowane, to hydranty o średnicach 80 mm i 100 mm - oznaczane jako hydrant DN80 i hydrant DN100. Bardzo rzadko spotykanym jest hydrant zewnętrzny występujący jedynie jako hydrant nadziemny - hydrant o średnicy 150 mm (DN150). Dodatkowym parametrem rozróżniającym hydranty jest zakres ciśnień, w jakich mogą pracować. Tutaj spotkać można hydrant PN 10 (hydrant zewnętrzny o ciśnieniu nominalnym 10 bar/1 MPa) lub hydrant PN 16 (hydrant zewnętrzny o ciśnieniu nominalnym 16 bar/1,6 MPa). Takimi parametrami charakteryzować mogą się zarówno hydranty nadziemne, jak i hydranty podziemne.
Hydranty wewnętrzne
Hydranty wewnętrzne są charakterystyczne; wyglądają jak blaszana czerwona lub niekiedy biała szafka w kształcie kwadratu, umieszczona w ścianie. Bardzo często montowane są w dużych budynkach, typu szkoły, zakłady pracy, szpitale itp. Ustawa odnośnie hydrantów wewnętrznych głosi, że musi on być umieszczony w budynkach instytucji publicznej na wysokości około 1,5 metra. Ponadto hydranty wewnętrzne umieszcza się również w budynkach, gdzie występuje duża zbiorowość ludzi, czyli szkoły, szpitale, biblioteki, hotele itp. w miejscach takich jak np. hale produkcyjne. Każda szafka hydrantowa powinna mieć odpowiednie oznakowanie zgodnie z Polskimi Normami. Elementem hydrantu wewnętrznego jest bęben hydrantowy lub zwijadło - element, na który nawinięty jest wąż i który wychyla się na 180 stopni. Hydranty wewnętrzne DN52 charakteryzują się zastosowaniem węża płasko składanego.
Regulacje prawne i wymagania
Kluczowym dokumentem określającym wymagania dla sieci wodociągowej przeciwpożarowej, w tym hydrantów zewnętrznych, jest Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 roku w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych (Dz.U. 2009 nr 124 poz. 1030). Przepisy dotyczące sieci hydrantowych - hydrantów zewnętrznych i hydrantów wewnętrznych - są uszczegółowieniem regulacji, jakie znajdziemy w Prawie budowlanym, które warunkuje możliwość wznoszenia niektórych obiektów budowlanych od zapewnienia im przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę do zewnętrznego gaszenia pożaru. W rozporządzeniu znajdziemy szczegółowe regulacje dotyczące niemal każdego aspektu związanego z hydrantami zewnętrznymi, w tym: średnic nominalnych sieci przeciwpożarowego zaopatrzenia wodnego, wytycznych dotyczących średnic nominalnych samych hydrantów zewnętrznych, jak i dokładne regulacje co do lokalizacji i oznaczania hydrantów zewnętrznych - w zależności od charakterystyki obszaru lub obiektu, w którym będą one zainstalowane. Nie w każdym miejscu bowiem spotkamy hydrant - wszystko zależne jest od przeznaczenia danego obszaru. Ponadto, ogólne zasady dostarczania wody reguluje Ustawa z dnia 7 czerwca 2001r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków.
Obiekty wymagające hydrantów
Hydranty muszą być stosowane w jednostkach osadniczych o liczbie mieszkańców przekraczającej 100 osób, które nie stanowią zabudowy kolonijnej. Dodatkowo w hydranty wyposażone powinny być położone w ich granicach budynki użyteczności publicznej, budynki zamieszkania zbiorowego, obiekty produkcyjne i magazynowe. Te ostatnie muszą posiadać dostęp do hydrantów niezależnie od miejsca położenia, jeśli ich kubatura przekracza 2500 m³ lub ich powierzchnia przekracza 500 m² (wymagania mogą zależeć od gęstości obciążenia ogniowego i powierzchni strefy pożarowej, zgodnie z §6 i tabelą nr 2 rozporządzenia). Ponadto hydranty są niezbędnym elementem każdej stacji paliw płynnych ze zbiornikami o łącznej pojemności do 200m³ i stacji gazu płynnego - niezależnie od ich charakterystyki (§6 ust. 4 rozporządzenia wymaga 10 dm³/s). Obowiązek przyłączenia do sieci hydrantowej dotyczy ponadto obiektów użyteczności publicznej lub zamieszkania zbiorowego, w których jednocześnie może przebywać ponad 50 osób, jeśli posiadają wyznaczoną strefę pożarową o powierzchni ponad 1000 m². Dla pozostałych obiektów budowlanych woda do celów ppoż. do zewnętrznego gaszenia pożaru jest w ramach ilości wody przewidywanych dla jednostek osadniczych, nie mniejszej jednak niż 10 dm³/s.
Dokumentacja i konserwacja
Każdy zainstalowany hydrant zewnętrzny musi odpowiadać nie tylko regulacjom prawnym, ale również posiadać niezbędną dokumentację techniczną. Hydranty zewnętrzne, montowane na sieciach wodociągowych, muszą legitymować się co najmniej w dniu produkcji:
- aprobatą techniczną (lub Krajową Oceną Techniczną - KOT),
- atestem higienicznym Państwowego Zakładu Higieny (PZH) oraz
- świadectwem dopuszczenia CNBOP-PIB do użytkowania w ochronie przeciwpożarowej.
Brak któregokolwiek z nich uniemożliwia wprowadzenie danego hydrantu do użytku. Hydranty zewnętrzne powinny być co najmniej raz w roku poddawane przeglądom i konserwacji przez właściciela sieci wodociągowej przeciwpożarowej. Powinny również spełniać wymagania Polskich Norm dotyczących tych urządzeń, będących odpowiednikami norm europejskich (EN).
Wymagania dla sieci wodociągowej przeciwpożarowej
Sieci wodociągowe będące źródłem wody do celów ppoż. powinny być zasilane z pompowni przeciwpożarowej, zbiornika wieżowego, studni lub innych urządzeń, które zapewniają wymagania wydajności i odpowiednie ciśnienie w hydrantach zewnętrznych przez co najmniej 2 godziny. Przepisy wskazują, że ppoż. sieci wodociągowe powinno wykonywać się jako sieci obwodowe. Poza obszarami miejskimi, gdzie łączna wymagana ilość wody nie przekracza 20 dm³/s, dopuszczalna jest jednak budowa sieci rozgałęzieniowej. Dopuszcza się również budowę rozgałęzień z sieci obwodowej w celu zasilania hydrantów zewnętrznych. Hydranty zewnętrzne zainstalowane na sieci wodociągowej przeciwpożarowej powinny być wyposażone w odcięcia, które umożliwiają odłączenie ich od sieci. Zasuwy powinny znajdować się w odległości ok. 5 m od hydrantu.
Użytkowanie hydrantów
Według polskiego prawa, z hydrantów zewnętrznych oraz wewnętrznych mogą korzystać jedynie wyszkolone ku temu służby. Niestety, wielu ludzi nie zdaje sobie z tego sprawy i używa ich do własnych celów, np. podlewania ogródków czy upraw.
Pobór wody do innych celów
Mieszkaniec lub przedsiębiorca chcący zakupić wodę z hydrantu p.poż (w celu napełnienia stawu, na potrzeby prowadzonej budowy itp.) jest zobowiązany złożyć w urzędzie gminy w formie pisemnej Zlecenie na wydanie warunków technicznych na pobór wody z hydrantu ppoż. Gmina jako administrator sieci wodociągowej opracowuje warunki techniczne na pobór wody z hydrantu ppoż. Następnie klient dokonuje wypożyczenia przystawki hydrantowej z Urzędu Gminy.
Zgłaszanie poboru wody na cele przeciwpożarowe
Każdy wyjazd do pożaru lub innej akcji ratowniczej po akcji musi być zgłoszony do tut. urzędu wraz ze szczegółowym podaniem ilości wody pobranej na cele przeciwpożarowe na podstawie danych o ilości pobranej wody. Planowane szkolenia strażackie mają być z siedmiodniowym wyprzedzeniem uzgadniane z urzędem gminy.
Oznakowanie i lokalizacja hydrantów
Szybkie zlokalizowanie hydrantu jest kluczowym elementem podczas działań gaśniczych, ponieważ decyduje o skuteczności w gaszeniu pożarów. Hydranty powinny być usytuowane w miejscach dostępnych z głównych dróg komunikacyjnych na terenie jednostki osadniczej.
Oznakowanie hydrantów zewnętrznych
Oznakowanie hydrantów zgodne powinno być z Polskimi Normami - każde zatem oznakowanie hydrantu oraz znaki wskazujące jego umiejscowienie będą takie same. Na znakach wskazujących miejsce położenia hydrantu znajdą się ponadto informacje o jego parametrach. Do oznakowania hydrantów zewnętrznych stosuje się biało-czerwone tabliczki i znaki przestrzenne zgodne z normą Znaki bezpieczeństwa. Techniczne środki przeciwpożarowe, posiadające świadectwo dopuszczenia CNBOP. Na znaku widnieje czarna litera „H” na białym tle. Hydrant zewnętrzny nadziemny oznakowany jest tabliczką płaską lub przestrzenną (znak hydrant na trzech płaszczyznach połączonych w trójścian), co zapewnia jej widoczność z każdej strony. Znak hydrant zewnętrzny nadziemny znajduje się bądź na samym hydrancie, bądź na wysięgniku - takie rozwiązanie zdecydowanie zwiększa widoczność hydrantu - można dojrzeć go z dużej odległości, co pomocne jest podczas planowania ustawienia wozu strażackiego, w terenach zielonych, gdzie roślinność często przesłaniać może sam hydrant, czyniąc go niezauważalnym, czy przy hydrantach położonych w zagłębieniach terenu. Hydrant zewnętrzny podziemny oznaczany jest tablicą orientacyjną - tablicą z informacjami umożliwiającymi dokładne zlokalizowanie miejsca, w którym umieszczona jest klapa zakrywająca dostęp do hydrantu. Na czerwonym znaku z białą obwódką umieszczone są białe piktogramy informujące o obecności hydrantu - biała litera H - średnicy zaworu hydrantu podziemnego oraz kierunku położenia względem znaku i odległości, jaką trzeba pokonać, by znaleźć hydrant. Oznaczenia lokalizujące hydrant zewnętrzny podziemny zazwyczaj pokazują jedną lub dwie odległości - w zależności od tego, czy pokrywa hydrantu znajduje się na wysokości znaku, czy należy przemieścić się jeszcze w prawo lub w lewo. Oprócz tradycyjnych tabliczek z piktogramem do oznakowania hydrantu zewnętrznego można stosować również znaki przestrzenne (znaki 3D).
Oznakowanie hydrantów wewnętrznych
Do oznakowania hydrantów wewnętrznych stosuje się znaki bezpieczeństwa - znaki ochrony przeciwpożarowej. Dla znaków ochrony ppoż. obowiązuje norma PN-EN ISO 7010, przy czym w dalszym ciągu można stosować znaki zgodne z wymaganiami wycofanej już normy PN-92/N-01256/01. Każda szafka hydrantowa powinna mieć odpowiednie oznakowanie zgodnie z Polskimi normami.
Tabliczki orientacyjne
Informacje na temat instalacji wodociągowych i hydrantów zewnętrznych umieszcza się na tabliczkach orientacyjnych. Na czerwonych umieszcza się informacje dotyczące hydrantu zewnętrznego, natomiast na białych - informacje dotyczące pozostałych elementów sieci.
Lokalizacja i odległości hydrantów zewnętrznych
Hydranty zewnętrzne - niezależnie od tego, czy jest to hydrant podziemny, czy hydrant nadziemny - muszą znajdować się w odpowiednich odległościach, tak od budynków, jak i od siebie. Na terenach miejskich hydranty umieszczane są wzdłuż ulic i dróg oraz przy ich skrzyżowaniach. Zgodnie z §10 ust. 4 Rozporządzenia MSWiA z 2009 r., należy zachować następujące odległości:
- Odległość pomiędzy dwoma sąsiadującymi ze sobą hydrantami nie powinna przekraczać 150 metrów.
- Odległość od zewnętrznej krawędzi jezdni lub drogi wyznaczona została na maksymalnie 15 metrów.
- Jeśli hydranty zewnętrzne przeznaczone są do chronienia konkretnego obiektu, pierwszy (najbliższy) z nich umieszczony powinien być w odległości do 75 metrów od obiektu.
- Kolejne hydranty wymagane do ochrony obiektu powinny być rozmieszczone w odległości do 150 metrów od siebie.
- Hydrant zawsze powinien być odsunięty od ściany chronionego budynku na minimum 5 metrów (wynika to pośrednio z wymagań dla dróg pożarowych §12 ust. 2).
- Jeśli hydranty umieszczane są poza obszarami miejskimi, odległości między nimi powinny być dostosowane do gęstości zaludnienia i planowanej zabudowy.
Na sieci wodociągowej ppoż. stosuje się hydranty zewnętrzne nadziemne o średnicy nominalnej DN 80 (dla hydrantu nadziemnego DN 80 - 5 dm³/s na sieciach, o których mowa w § 9 ust. 2 rozporządzenia). Możliwe jest instalowanie hydrantów podziemnych DN 80, jeśli instalacja hydrantów nadziemnych jest szczególnie utrudniona lub niewskazana. Dla zapewnienia możliwości intensywnego czerpania wody na sieciach wodociągowych o średnicy nominalnej nie mniejszej niż DN 250 powinny być instalowane hydranty nadziemne DN 100 lub DN 150.
Nowoczesne rozwiązania w zarządzaniu hydrantami
Jednym z wielu zadań przypisanych samorządom gminnym w Polsce jest zapewnienie bezpieczeństwa obywateli oraz ochrony przeciwpożarowej. Z doświadczenia wiemy, jak często w czasie pożaru mamy problemy ze znalezieniem najbliższego hydrantu. W sytuacjach kryzysowych, kiedy stres przeszkadza nam w podejmowaniu szybkich i trafnych decyzji, liczy się każda minuta. Kluczowym elementem podczas działań gaśniczych jest zaopatrzenie wodne. Szybkie zlokalizowanie hydrantu czy też zbiornika wodnego niejednokrotnie decyduje o skuteczności w gaszenia pożarów.
Przykładem nowoczesnego rozwiązania jest aplikacja e-hydranty.pl. Na terenie całej gminy Kościan na 160 km sieci wodociągowej zostało zainstalowanych ponad 700 hydrantów. Przygotowana aplikacja przyczynia się zdecydowanie do poprawy bezpieczeństwa mieszkańców poprzez możliwość szybkiego zlokalizowania najbliższego hydrantu. Korzystając z jakiegokolwiek mobilnego urządzenia, jesteśmy w stanie bardzo szybko i precyzyjnie zlokalizować hydrant w najbliższej okolicy. Dodatkowym atutem aplikacji jest jej prostota w obsłudze. System może również ułatwić nadzorowanie sieci pod kątem zainstalowanych przy hydrantach zasuw oraz zaplanowanie prac serwisowych i przeglądów. Aplikacja przyczynia się także do poprawy w zarządzaniu siecią wodociągową dostarczającą wodę do domów.