Hydrant wewnętrzny to kluczowe urządzenie przeciwpożarowe, służące do poboru wody z sieci wodociągowej w celu gaszenia pożarów grupy A (pożary materiałów stałych). Choć jego praktyczne wykorzystanie jest zjawiskiem rzadkim, jego obecność jest niezbędna w wielu budynkach dla zapewnienia skutecznej ochrony przeciwpożarowej. Urządzenie to jest stałym elementem instalacji hydrantowej wewnętrznej, zasilanej z sieci wodociągowej lub specjalnego zbiornika.
Podstawy Prawne Ochrony Przeciwpożarowej
Prawo budowlane nakłada obowiązek projektowania i budowania obiektów w sposób zapewniający spełnienie podstawowych wymagań dotyczących bezpieczeństwa pożarowego. Przepisy prawne odnoszą się m.in. do wykonania hydrantów (oraz innych urządzeń przeciwpożarowych), ich montażu oraz konserwacji. Szczegółowe wytyczne w tym zakresie znajdują się w Rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 r. w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych, a także w Rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów. Aby zrozumieć przepisy, należy poznać definicje i rodzaje stref pożarowych pod względem przeznaczenia i zagrożenia jakie stanowią.
Charakterystyka i Rodzaje Hydrantów Wewnętrznych
Hydranty wewnętrzne umożliwiają podjęcie walki z ogniem zarówno z bliska, jak i dalszych odległości - o wiele większych, niż przy użyciu gaśnicy. Najpowszechniejsze typy hydrantów wewnętrznych to DN25, DN33 i DN52, gdzie numer oznacza średnicę węża w milimetrach. Pochodną tego jest różnica w budowie węży, zwijadeł i szafek hydrantowych.
Hydranty DN25 i DN33 z wężem półsztywnym
- Hydrant DN25 (z wężem półsztywnym o średnicy 25 mm) jest najczęściej spotykany w budynkach mieszkalnych, hotelach, biurach i obiektach użyteczności publicznej. Stosowane są w strefach pożarowych, które zakwalifikowane są do kategorii zagrożenia ludzi (ZL).
- Hydrant DN33 (z wężem półsztywnym o średnicy 33 mm) jest często stosowany w garażach, a także w niektórych pomieszczeniach przemysłowo-magazynowych.
Węże półsztywne mają elastyczność własną, ale zachowują tyle sztywności, że zwinięcie ich w krąg nie zamyka przekroju. To pozwala na wyciągnięcie ze zwijadła tylko tak długiego odcinka węża, jaki jest potrzebny do gaszenia. Nic się nie plącze, nie załamuje, a ze względu na półsztywność woda płynie całym, maksymalnym przekrojem węża, co zapobiega szkodliwym spadkom ciśnienia i wydajności.
Hydranty DN52 z wężem płasko składanym
Hydrant DN52 (o średnicy węża 52 mm) jest najczęściej stosowany w budynkach przemysłowych, magazynach i strefach wysokiego ryzyka. Urządzenia te ze względu na brak węża stosowane są w nawodnionych pionach zasilanych przez sieć wodociągów oraz wozy strażackie. Węże są wyposażane w węże płasko składane, to jest zamykające swój przekrój całkowicie przy braku napełnienia wodą. Trudność użycia jest rekompensowana wydajnością - przy odpowiednim ciśnieniu hydrant DN52 podaje prawie trzy razy więcej wody niż hydrant DN25 i niemal dwukrotnie więcej niż hydrant DN33.
Wysokość Montażu Hydrantu Wewnętrznego
Wysokość montażu hydrantu wewnętrznego jest kluczowym aspektem jego prawidłowej instalacji. Zgodnie z przepisami, dolna krawędź szafki hydrantowej (a dokładniej oś zaworu hydrantowego) powinna znajdować się na wysokości minimum 1100 mm i maksymalnie 1350 mm od poziomu podłogi. Zawory odcinające hydrantów wewnętrznych oraz zawory DN52 muszą być umieszczone na wysokości 1,35 ± 0,1 m.
Lokalizacja i Oznakowanie Hydrantów Wewnętrznych
Szafki hydrantowe muszą być rozmieszczone w miejscach, które gwarantują, że zasięg strumienia wody z hydrantu pokryje całą chronioną powierzchnię, a wąż dotrze do każdego punktu w strefie pożarowej. Owo krycie nie wyznacza się cyrklem na rzucie pomieszczeń - ściany grają tu znaczną rolę. Chodzi o istotną możliwość doprowadzenia węża do każdego pomieszczenia i dostrzelenia prądem wody w każde w nim miejsce. Dla hydrantów DN25 i DN33 jest to długość do 30 m odcinka węża plus 3 m stożkowego prądu wody. W przypadku hydrantów DN52 długość węża nie powinna przekraczać 20 m, co zostało opisane w normie PN-EN 671-2.
W budynkach wielokondygnacyjnych hydranty rozmieszcza się na każdej kondygnacji, nawet jeśli wąż sięgnąłby do pomieszczeń położonych piętro wyżej lub niżej. Lokalizuje się je w pobliżu klatek schodowych, na korytarzach, przy wejściach na poddasza, przy wejściach do pomieszczeń technicznych i magazynowych oraz proporcjonalnie w przestrzeni pomieszczeń.
Szafka musi być dobrze widoczna, oznakowana piktogramem PN-EN ISO 7010 F011 oraz nie może być zastawiona żadnymi przedmiotami. Droga dojścia do niej musi być zawsze wolna. Oznakowanie ppoż powinno spełniać wymagania normy PN-EN ISO 7010:2012. W miejscach, gdzie zamontowanie zwykłego znaku jest utrudnione lub tabliczka przytwierdzona do ściany byłaby słabo widoczna, warto stosować oznakowanie przestrzenne 3D.
Wymagania dotyczące Ciśnienia i Wydajności
Dla zapewnienia możliwości intensywnego czerpania wody, ciśnienie na zaworze hydrantowym powinno zapewniać wymaganą wydajność i mieścić się w określonych normach. Przepisy nakładają tu obowiązek zmieszczenia się z wartościami ciśnienia dla zaworów hydrantów DN25 w granicach 0,2 - 1,2 MPa (2-12 barów). Dla zaworów hydrantów DN33 i DN52 dopuszczalna górna granica ciśnienia jest niższa i wynosi 0,7 MPa (7 barów). Różnica bierze się z tego, że wąski wąż hydrantu DN25 nawet przy dużym ciśnieniu da sobą kierować osobie o średniej posturze. Grubsze węże przy ciśnieniu rzędu 8 barów są niemożliwe do kontroli. Odgrywa też tu pewną rolę wzgląd praktyczny - hydranty DN25 stosuje się przeważnie w wysokich i wysokościowych budynkach, gdzie sama wysokość hydrostatyczna słupa wody powoduje trudności z należytym podziałem ciśnienia.
Wydajność nominalna hydrantu wewnętrznego, przy ciśnieniu nominalnym 0,2 MPa mierzonym na zaworze hydrantowym podczas poboru wody, nie może być mniejsza niż:
- Dla hydrantu DN25: minimalna wydajność 60 l/min.
- Dla hydrantu DN33: minimalna wydajność 90 l/min.
- Dla hydrantu DN52: minimalna wydajność 150 l/min.
Ciśnienie na zaworze odcinającym hydrantu wewnętrznego oraz na zaworze DN52 powinno zapewniać minimalną wydajność i nie powinno być mniejsze niż 0,2 MPa.
Przeznaczenie i Zastosowanie Hydrantów Wewnętrznych
Stosowanie hydrantów wewnętrznych nie jest wymagane we wszystkich rodzajach obiektów. Zależy od potencjalnego zagrożenia stwarzanego przez pożar, które rośnie z wielkością budynku, a zwłaszcza z jego wysokością, a także im więcej osób w nim przebywa lub im więcej zawiera materiałów palnych.
Kategorie Zagrożenia Ludzi (ZL)
Kategorie budynków oraz części budynków, stanowiące odrębne strefy pożarowe:
- ZL I: zawierające pomieszczenia przeznaczone do jednoczesnego przebywania ponad 50 osób niebędących ich stałymi użytkownikami, a nieprzeznaczone przede wszystkim do użytku ludzi o ograniczonej zdolności poruszania się (np. dyskoteki, kina, teatry).
- ZL II: przeznaczone przede wszystkim do użytku ludzi o ograniczonej zdolności poruszania się (np. przedszkola, szpitale, domy opieki społecznej).
- ZL III: budynki użyteczności publicznej, niezaliczane do ZL I i ZL II.
- ZL V: hotele, internaty.
W budynkach kategorii zagrożenia ludzi ZL I, ZL II lub ZL V należy stosować hydranty DN25, gdy strefa pożarowa o danej ZL przekracza powierzchnię 200 m2, niezależnie od wysokości budynku. W budynkach kategorii zagrożenia ludzi ZL III mamy zróżnicowane kryteria wysokościowo-powierzchniowe. Jeśli budynek jest średniowysoki, a powierzchnia strefy pożarowej ZL III przekracza 200 m2, hydrant jest wymagany.
Garaże
Stosowanie hydrantów DN33 ma dwa łatwe do zapamiętania kryteria: jeśli mamy do czynienia z garażem jednokondygnacyjnym, zamkniętym, hydranty należy stosować wtedy, gdy jest przeznaczony dla więcej niż 10 stanowisk postojowych.
Obiekty Przemysłowo-Magazynowe (PM)
Hydranty DN52 są zazwyczaj używane do ochrony obiektów przemysłowo-magazynowych, a ich wymóg stosowania wynika z gęstości obciążenia ogniowego w strefie pożarowej i powierzchni tej strefy. Obowiązek stosowania hydrantów w budynkach przemysłowo-magazynowych wynika z dwóch zasadniczych kryteriów: gęstości obciążenia ogniowego (Qd) w strefie pożarowej oraz powierzchni tej strefy. G.O.O. opisuje, ile energii cieplnej powstaje przy spalaniu materiałów znajdujących się w budynku lub pomieszczeniu w stosunku do jego powierzchni, podaje się go w megadżulach na metr kwadratowy [MJ/m2].
Kryterium granicznym dla gęstości obciążenia ogniowego jest 500 lub 1000 MJ/m2 (przeliczeniowo - 25 lub 50 kg drewna na powierzchni jednego metra kwadratowego), natomiast dla powierzchni jest to 100 lub 200 m2. Hydranty wewnętrzne DN52 z wężem płasko-składanym są stosowane w budynkach produkcyjnych i magazynowych. Zawory hydrantowe DN52 należy stosować w budynkach wysokich i wysokościowych, również do ochrony tych stref pożarowych, które zaliczono do kategorii zagrożenia ludzi ZL IV. Dodatkowo, są wymagane, jeśli G.O.O. nie przekracza 500 MJ/m2, ale znajduje się tam pomieszczenie o powierzchni przekraczającej 100 m2, a G.O.O. przekracza 500 MJ/m2.
Definicje ZL, PM są określone w § 209 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 14 listopada 2017 r. zmieniającego Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie.
Obsługa i Praktyczne Aspekty Użycia Hydrantu Wewnętrznego
Hydranty wewnętrzne to urządzenia przeciwpożarowe, których praktyczne wykorzystanie jest zjawiskiem rzadkim, choć stosuje się je powszechnie. W wielu przypadkach jest jeszcze hydrant wewnętrzny, czyli wąż z prądownicą, podłączony do zaworu, do którego dopływa woda, będąca w dodatku pod odpowiednim ciśnieniem. Urządzenie to jest na tyle powszechnie stosowane (aczkolwiek nie wszędzie musi być), że każdy je widział i choć raz w życiu o nim pomyślał, nawet bezwiednie. Niestety, pomyśleć, to nie wszystko. Przeciętny człowiek niewiele wie o zastosowaniu hydrantu w praktyce. Żaden przepis nie zabrania stosowania hydrantu do gaszenia pożaru w pierwszej fazie jego rozwoju, ale jasno trzeba powiedzieć, że użycie gaśnicy jest szybsze, bezpieczniejsze i przynosi znacznie mniej szkód.
Użycie przez Nieszkolony Personel
W sytuacji pożaru, hydrant wewnętrzny może być używany przez każdą osobę znajdującą się w budynku, pod warunkiem, że jest w stanie bezpiecznie obsługiwać urządzenie. Nie jest konieczne, aby użytkownik hydrantu wewnętrznego posiadał specjalistyczne szkolenie z zakresu ochrony przeciwpożarowej, ale warto zauważyć, że pewne podstawowe umiejętności mogą znacznie poprawić efektywność i bezpieczeństwo jego działania. Szkolenia przeciwpożarowe często obejmują instrukcje obsługi hydrantów i mogą okazać się przydatne dla pracowników firm, w których istnieje wysokie ryzyko pożaru.
Obsługa Półsztywnych i Płaskoskładanych Węży
Węże są przechowywane w szafkach hydrantowych na zwijadłach. Zwijadła są uchylne na zawiasach, a więc w razie potrzeby wychylają się poza lico szafki. Jednocześnie wąż jest połączony z zaworem przez elastyczne złącze, a bęben zwijadła nie ukręci go - jest obrotowe. To pozwala na wyciągnięcie ze zwijadła tylko tak długiego odcinka węża, jaki jest potrzebny do gaszenia. Węża półsztywnego nie trzeba w pełni rozwijać, tu jedna osoba dałaby radę, ale musiałaby najpierw uruchomić zawór hydrantowy, czyli wpuścić wodę pod ciśnieniem do węża, a następnie ciągnąć w stronę pożaru wąż z wodą, co już wygodne i lekkie nie jest. Pół biedy, jeśli zastosowana prądownica ma własny zawór, bo jeśli nie, po drodze leje się z niej woda. Z tych powodów hydrant powinny obsługiwać co najmniej dwie osoby - najpierw rozwijają co trzeba i ile trzeba, a potem jedna celuje w ogień, a druga odkręca (lub otwiera) zawór hydrantowy.
Prawidłowe użycie płaskoskładanego węża DN52 jest bardziej kłopotliwe niż półsztywnych węży DN25 i DN33 - trzeba go całkowicie rozwinąć i dbać, by nie miał załamań. W przypadku hydrantu DN52 z wężem płasko składanym, obsługa dwuosobowa jest niezbędna - wąż należy całkiem rozwinąć, nim poda się wodę, inaczej pod wpływem ciśnienia wody zapętli się w nierozwiązywalny supeł; ktoś musi trzymać prądownicę, a ktoś inny odkręcić zawór.
Konieczność Odcięcia Dopływu Prądu
Użycie hydrantu łączy się z jeszcze jednym, poważnym ograniczeniem - nim zacznie się polewać pożar wodą, należy odłączyć dopływ prądu do budynku. To oznacza, że niezbędną jest trzecia (czwarta) osoba, która dokona dwóch czynności: najpierw znajdzie przeciwpożarowy wyłącznik prądu, a następnie go wyłączy. Samo zjawisko pożaru niesie ze sobą na tyle poważne zagrożenia, że podjęcie akcji gaśniczej w stylu amatorskim bywa nadmiernym ryzykiem.
Normy i Certyfikacja
Wszystkie elementy wchodzące w skład instalacji hydrantowej, a zwłaszcza wąż, zawór i prądownica, muszą spełniać wymagania dyrektyw Unii Europejskiej, co jest potwierdzone atestem CE. W Polsce kluczowe jest posiadanie świadectwa dopuszczenia wydanego przez Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej (CNBOP-PIB). Kwestie techniczne związane z hydrantami wewnętrznymi są szczegółowo regulowane przez normy.
- PN-EN 671-1: dotyczy hydrantów z wężem półsztywnym (DN25, DN33).
- PN-EN 671-2: dotyczy hydrantów z wężem płasko składanym (DN52).
Normy te precyzują maksymalne ciśnienie pracy, wydajność oraz parametry techniczne węża i zaworu. Hydranty DN25, DN33 i DN52 muszą posiadać Certyfikat Stałości Właściwości Użytkowych i być oznaczone znakiem CE.
Przeglądy i Konserwacja
Kompletna i sprawna ochrona przeciwpożarowa budynku to proces, który nie kończy się na samym montażu. Wymaga regularnych przeglądów (minimum raz na rok) oraz konserwacji sprzętu. Przegląd techniczny hydrantów wewnętrznych powinien być przeprowadzany co najmniej raz na 12 miesięcy. Podczas przeglądu specjalista ocenia stan hydrantu, sprawdza, czy wąż jest prawidłowo zwojony, czy zawory działają poprawnie, a także czy ciśnienie wody jest odpowiednie. Prawidłowy montaż instalacji, w tym zachowanie właściwej wysokości montażu szafki hydrantowej i jej odpowiednie rozmieszczenie, jest zadaniem dla certyfikowanych specjalistów. Montaż hydrantu wewnętrznego powinien zawsze być wykonywany przez doświadczonego specjalistę, najlepiej pracownika firm specjalizujących się w systemach ochrony przeciwpożarowej. Regularne kontrole: Po zainstalowaniu hydrantu, ważne jest regularne sprawdzanie jego stanu i funkcjonalności.
Kluczowe Akty Prawne
Kluczowe akty prawne regulujące kwestie hydrantów przeciwpożarowych obejmują:
- Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej.
- Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów.
- Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 r. w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych.
- Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie.